Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Không phải là phép cộng cơ học

Sáp nhập thôn, tổ dân phố là tất yếu

Liên quan đến việc sáp nhập thôn, tổ dân phố, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cho biết, sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, nhất là khi cấp xã đã được sáp nhập lại, nếu để thôn, tổ dân phố manh mún sẽ gây khó khăn trong việc quản lý. Do vậy việc sáp nhập thôn, tổ dân phố là tất yếu.

Thực tế cho thấy, theo thống kê đến hết năm 2025, cả nước có 89.574 thôn, tổ dân phố. Qua rà soát, có 21.199 thôn tập trung tại khu vực miền núi phía Bắc dưới 150 hộ. Trong khi tại Hà Nội, TPHCM có nhiều tổ dân phố có quy mô lớn, trên 1.000 hộ. Hiện nay, bình quân số thôn, tổ dân phố khoảng 27 đơn vị/xã.

Từ việc xây dựng căn cứ mới cho việc sáp nhập này thể hiện qua yếu tố nới quy mô số hộ gia đình của thôn, tổ dân phố, Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công Đoàn Văn Tình cho biết, Nghị định số 185/2026/NĐ-CP của Chính phủ vừa ban hành ngày 26/5 đã chính thức luật hóa các tiêu chí này.

Dưới góc độ quản trị công hiện đại, TS Đoàn Văn Tình đánh giá đây là bước đi tất yếu để tinh gọn bộ máy và tái cấu trúc thể chế. Việc nâng quy mô số hộ gia đình giúp giảm số lượng đầu mối quản lý, khắc phục triệt để tình trạng manh mún trong quản lý địa bàn cơ sở.

Tiếp đó, Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực cho rằng việc nới quy mô số hộ gia đình giúp tối ưu hóa nguồn lực công gắn liền với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Quyết định tăng quy mô này sẽ giải phóng một lượng lớn dư địa ngân sách vốn trước đây chi trả cho bộ máy cồng kềnh, chuyển trọng tâm đầu tư vào cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ đời sống an sinh của người dân.

Tiếp đến, hoạt động trên tạo tiền đề cho quản trị số và cá nhân hóa dịch vụ công. Theo ông Tình, khi quy mô dân số lớn hơn, việc quản lý không thể dựa vào phương thức quản trị thủ công truyền thống.

"Đây chính là áp lực tích cực buộc các địa phương phải tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa tài nguyên dữ liệu liên thông để nâng cao tốc độ đáp ứng hành chính", TS Đoàn Văn Tình nhấn mạnh.

Sáp nhập vẫn giữ “hồn cốt” văn hóa

Nghị định của Chính phủ cũng nêu rõ, thực hiện sắp xếp, tổ chức lại đối với các thôn, tổ dân phố khi chưa bảo đảm tiêu chí theo quy định của pháp luật hoặc theo yêu cầu quản lý, phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa, phân bố dân cư và yêu cầu tổ chức hoạt động của cộng đồng dân cư.

Đặc biệt, việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố cần xem xét kỹ lưỡng các yếu tố về vị trí địa lý, địa hình, phong tục, tập quán, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm dân cư, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và nguyện vọng của nhân dân tại địa phương…

Nhận định về việc triển khai thực hiện sáp nhập, ông Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng ở khu vực đô thị, việc sáp nhập tổ dân phố tương đối thuận lợi do dân cư tập trung, khoảng cách địa lý nhỏ và mức độ đồng nhất xã hội cao hơn.

Tuy nhiên, ông cho rằng việc sáp nhập các thôn ở nhiều vùng sẽ cần quan tâm hơn tới nhiều yếu tố đặc thù. Bởi có nhiều nơi, các thôn, làng, bản... cách nhau hàng km, đặc biệt còn liên quan đến văn hóa, truyền thống, phong tục tập quán... 

Vì vậy, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng việc sắp xếp cần cân nhắc, làm thế nào để đảm bảo sự tương đồng tốt nhất. Bởi hiện nay mỗi thôn lại có truyền thống, có đình làng, chùa làng riêng...

Vì vậy theo ông Dĩnh, việc sắp xếp không thể cứng nhắc, áp đặt theo quy mô dân số để sáp nhập cơ học mà hướng đến mục tiêu tinh gọn song cũng phải đảm bảo phù hợp truyền thống, đoàn kết, đồng thuận.

Nhất trí với định hướng về nguyên tắc trong sáp nhập thôn, tổ dân phố, ông Đoàn Văn Tình cho rằng đây là một nguyên tắc rất phù hợp, thể hiện tư duy quản trị lấy người dân làm trung tâm. Bản chất của sáp nhập không phải là những phép cộng cơ học về mặt địa giới hay số hộ, mà là quá trình hòa hợp về mặt văn hóa.

Ông lập luận, thôn, tổ dân phố là không gian sinh hoạt văn hóa có tính tự quản cộng đồng cao, nơi thể hiện sâu sắc phong tục, tập quán và nguyện vọng của cộng đồng dân cư.

Việc cho phép giữ lại các tên gọi truyền thống (làng, bản, ấp, buôn...) nếu có tính đặc thù lịch sử và đề cao tính tự quản là đang kiến tạo một hệ sinh thái hành chính phục vụ, nơi công nghệ hiện đại bảo vệ và phát huy những giá trị cốt lõi của cộng đồng văn minh. Điều này giúp giữ vững “hồn cốt” văn hóa, tránh xung đột tâm lý khi sáp nhập.

Đặc biệt, theo ông, quy trình sắp xếp thôn, tổ dân phố cần phải tổ chức lấy ý kiến của toàn thể nhân dân địa phương. Khi nhận được sự đồng thuận cao đó là quá trình đưa ý chí của chính quyền thành nguyện vọng tự thân của cộng đồng, thượng tôn nguyện vọng của nhân dân thông qua cơ chế dân chủ, minh bạch.

“Chính sách mới đã mở ra hành lang pháp lý linh hoạt cho các địa bàn miền núi, vùng sâu vùng xa, biên giới hải đảo khi cho phép quy mô số hộ thấp hơn chuẩn chung. Điều này chứng tỏ chúng ta không cào bằng, mà luôn có sự phân tích dựa trên bằng chứng gắn với đặc trưng, thực tế đặc thù của các địa phương”, vị Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực nhấn mạnh.

Với việc ấn định trước 30/6 là hoàn thành việc sắp xếp thôn, tổ dân phố trên cả nước, ông Đoàn Văn Tình cho rằng tiến độ phải luôn song hành với chất lượng và sự ổn định. Đặc biệt, công tác truyền thông phải đi trước một bước nhằm thay đổi văn hóa và tâm lý e ngại của cả cán bộ lẫn người dân, đảm bảo “thông tư duy, vững thể chế”.

“Chúng ta cần phải làm cho người dân hiểu rõ sáp nhập là để nâng cao trải nghiệm dịch vụ công, nâng cao chất lượng phục vụ và sự hài lòng của người dân, tuyệt đối không phải gây phiền hà. Tuyệt đối tuân thủ đúng trình tự, thủ tục hồ sơ quy định tại Nghị định 185/2026/NĐ-CP để đảm bảo tính pháp lý”, ông nhấn mạnh.