Ký ức thời "nếm mật nằm gai" và chuyện tình của Mẹ Việt Nam anh hùng

Một đời cống hiến cho cách mạng

Những ngày tháng 4 lịch sử, chúng tôi có dịp tới thăm gia đình Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thanh Xuân (SN 1950, trú tại tổ dân phố Long Hồ Hạ, phường Kim Long, thành phố Huế).

Mẹ Xuân là thân mẫu của liệt sỹ Thượng tá Trần Minh Hải, nguyên Phó Tham mưu Trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế), người đã hy sinh ngày 13/10/2020 khi thực hiện nhiệm vụ cứu hộ dân tại Thủy điện Rào Trăng 3. Bản thân Mẹ là thương binh nặng với tỷ lệ tổn thương cơ thể 81% và bị nhiễm chất độc da cam, được tặng thưởng Huân chương kháng chiến hạng Nhì.

Khi chúng tôi đến, mẹ Xuân đang vui vẻ trò chuyện cùng chồng là thương binh Nguyễn Thiện Cường (SN 1950, hạng 4/4) trong căn nhà nhỏ ấm cúng bên bờ sông Hương. Sau nhiều năm cống hiến thanh xuân, xương máu cho cách mạng, vợ chồng mẹ Xuân chọn một cuộc sống an yên ở vùng đất mà trước đây ông bà từng chiến đấu cùng các đồng chí, đồng đội.

Mẹ Xuân kể, năm 1964, khi mới tròn 14 tuổi, Mẹ đã xin gia đình lên chiến khu Hương Thọ, trước đây thuộc huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là phường Kim Long, thành phố Huế) đi theo cách mạng. Ban đầu, mọi người còn khá nghi ngại bởi cô bé Xuân ngày đó còn quá nhỏ tuổi. Sau đó, Mẹ được cho vào lớp học chữ, làm nhiệm vụ đưa thư báo, tiếp tế lương thực. Khi đã quen địa bàn, mẹ Xuân cùng du kích xã vót chông, làm bẫy, chế tạo các loại vũ khí thô sơ phục vụ những trận đánh của lực lượng địa phương. 

Đầu năm 1965, mẹ Xuân được cấp trên tin tưởng giao nhiệm vụ Xã đội phó Hương Thọ kiêm tổ trưởng sản xuất vũ khí tự tạo, được kết nạp vào hàng ngũ của Đảng khi tròn 16 tuổi. Trong hai năm 1965-1966, Mẹ cùng anh em xã đội và bộ đội địa phương tham gia nhiều trận đánh góp phần tiêu diệt lực lượng, phương tiện của địch.

Lật giở từng trang ký ức, mẹ Xuân nhớ lại trận đánh tại thôn La Khê vào giữa năm 1966. Thời điểm đó, một sà lan tự hành chở 30 lính Mỹ - nguỵ cùng vũ khí, lương thực đi qua khu vực thượng nguồn sông Hương. Mẹ Xuân cùng các đồng chí mật phục, chờ chiếc sà lan vào đúng tầm ngắm, đồng loạt nổ súng AK và các loại bộc phá, mìn về hướng địch. Một lúc sau, chiếc sà lan bị đánh chìm, toàn bộ quân địch bị tiêu diệt. 

Giai đoạn 1966-1968, trước yêu cầu nhiệm vụ mới, mẹ Xuân được cấp trên điều động giữ chức vụ Chủ tịch Hội phụ nữ xã Hương Thọ kiêm Đội trưởng đội Binh địch vận. Thời gian này, Mẹ cùng các chị em trong Hội phụ nữ xã đã tuyên truyền, vận động được 12 binh lính ngụy ở Đồn khe Kẹm, quận Nam Hòa (vùng Tây Nam thành phố Huế ngày nay) quay về với cách mạng. Mẹ Xuân và đồng đội cũng thường xuyên về cơ sở nắm bắt địa bàn, cung cấp thông tin quan trọng cho các cánh quân chủ lực của ta đang đóng ở phía Tây Nam thành phố Huế.

Theo Mẹ Xuân, thời điểm cuối năm 1967, để chuẩn bị cho sự kiện Mậu Thân 1968, đội Binh địch vận được giao nhiệm vụ tăng cường công tác tuyên truyền, vận động và nắm bắt thông tin tình hình quân địch. Một ngày cuối năm 1967, sau khi thám thính đồn bốt của địch trong khu vực, Mẹ cùng anh chị em đến nhà người dân là cơ sở cách mạng để chuẩn bị tổ chức các cuộc đấu tranh địch vận. Khi mọi người đang lên kế hoạch làm việc, bất ngờ một tốp lính Mỹ - nguỵ xuất hiện bao vây, tập kích, khiến anh Nguyễn Văn Hóa, Xã đội phó Hương Thọ và một số cán bộ hy sinh.

Mẹ Xuân và đồng đội nổ súng đáp trả, rút ra khu vực bờ sông Hương tiếp tục chiến đấu. Mẹ bị thương nặng do các mảnh đạn xuyên vào phía sau cột sống, sau đó được bộ đội chủ lực giải vây, đưa lên chiến khu điều trị. Cuối năm 1968, mẹ Xuân được chuyển ra Bắc, sau đó qua Liên Xô điều trị vết thương.  

Nhân duyên bắt đầu từ chữ... ghét

“Thời đó bà ấy xinh lắm, rất nhiều người theo đuổi nên tôi quyết tâm phải tán bằng được”, ông Trần Thiện Cường quay sang nhìn vợ (mẹ Xuân) rồi nở nụ cười hiền.

Hơn nửa thế kỷ trước, sau khi điều trị vết thương trở về, năm 1970, mẹ Nguyễn Thị Thanh Xuân được cấp trên cho đi học văn hóa tại tỉnh Hải Hưng cũ (nay là tỉnh Hưng Yên). Tại đây, Mẹ gặp ông Trần Thiện Cường, cùng quê, cùng chiến đấu tại địa phương, đang học văn hóa cùng trường.

Mẹ Xuân cho biết thời điểm đó Mẹ ghét ông Cường vô cùng, với lý do rất đơn giản “người gì vừa đen, để tóc dài lại còn bảo thủ”. Nhưng rồi, trước tình cảm chân thành của ông Cường, mẹ Xuân dần có cảm tình, bắt đầu chuyển từ ghét sang yêu chàng trai cùng quê Thừa Thiên Huế từ lúc nào không biết.

Năm 1976, một đám cưới nhỏ giữa chú rể Trần Thiện Cường và cô dâu Nguyễn Thị Thanh Xuân diễn ra ở nơi họ đang theo học. Trái ngọt đầu tiên của mối tình đẹp là người con trai cả được sinh ra tại miền Bắc. “Ngày ấy đám cưới đơn giản lắm, chỉ vài cái kẹo mừng để mọi người chung vui, chúc phúc, sau đó tổ chức cấp giấy kết hôn. Ông nhà tôi bảo thủ, thẳng tính đến nay vẫn vậy, nhưng thường nhường nhịn, chấp nhận thua khi tranh luận với vợ”, mẹ Xuân chia sẻ.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, mẹ Nguyễn Thị Thanh Xuân về công tác tại Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bình Trị Thiên cũ, còn ông Cường làm Trưởng phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Hương Trà, sau đó là Chủ tịch UBND xã Hương Hồ cũ (nay là phường Kim Long, thành phố Huế) cho đến khi cả hai cùng về hưu, nghỉ chế độ.

Truyền thống cách mạng đang được tiếp nối

Vợ chồng Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thanh Xuân có 5 người con, 4 trai, 1 gái, trong đó có liệt sỹ Thượng tá Trần Minh Hải. Khi được hỏi về người con đã hy sinh để bảo vệ nhân dân, mẹ Xuân tự hào cho biết Thượng tá Hải là người rất hòa đồng, sống chân tình với mọi người và luôn được đồng đội, cấp dưới thương yêu, tôn trọng, cấp trên tin tưởng.

Liệt sỹ Trần Minh Hải, sinh năm 1979 tại Huế. Anh từng được đào tạo bài bản tại Trường sĩ quan Lục Quân 2, Học viện Lục quân, đã trải qua nhiều chức vụ từ chỉ huy cấp Trung đội, Đại đội, Tiểu đoàn, Phó Tham mưu trưởng, Tham mưu trưởng cho đến Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự cấp huyện, sau đó là Phó Tham mưu trưởng tác chiến Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế).

Mẹ Xuân cho biết khi hay tin Thượng tá Hải cùng các cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong lúc làm nhiệm vụ cứu hộ công nhân mất tích do thiên tai tại thủy điện Rào Trăng 3, Mẹ như đứt từng khúc ruột. Trước mất mát quá lớn, gia đình đã nén đau thương, động viên con dâu và hai cháu nội vượt qua mọi khó khăn, ổn định cuộc sống.

Nhìn tấm di ảnh của con đặt ngay ngắn trên bàn thờ, mẹ Xuân tin tưởng rằng truyền thống cách mạng của gia đình sẽ tiếp tục được phát huy khi Thiếu tá Hoàng Thị Hạnh Phúc (vợ liệt sỹ Hải), hiện là cán bộ Ban Chính sách, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế luôn giỏi việc nước, đảm việc nhà. Hai cháu nội của Mẹ là Trần Hoàng Minh Sơn và Trần Hoàng Minh Nghĩa đang học lớp 12 và lớp 8, đều học giỏi, chăm ngoan.

“Cả một đời đi theo cách mạng, vào Đảng khi mới 16 tuổi, giờ đây tôi rất tự hào khi thấy con cháu tiếp nối truyền thống gia đình, cống hiến cho sự phát triển của quê hương, đất nước”, mẹ Xuân chia sẻ.

Lãnh đạo UBND phường Kim Long cho biết, Đảng bộ, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể thường xuyên thăm hỏi và luôn bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những cống hiến, hy sinh to lớn của mẹ Xuân cũng như gia đình trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Địa phương rất tự hào khi có những người con đã cống hiến hết mình cho sự nghiệp cách mạng, cho quê hương, đất nước như mẹ Xuân, liệt sỹ Hải.