Bật mí về mái tóc của nữ liệt sỹ được cất giữ hơn 60 năm

Cuộc chiến đấu kiên cường bảo vệ cây cầu huyết mạch

Chiều giữa tháng 4, bà Ngô Thị Tuyển, cựu nữ dân quân tự vệ Nam Ngạn (phố Nam Ngạn 1, phường Hàm Rồng, Thanh Hóa) chậm rãi bước ra sân, lặng lẽ hướng ánh mắt về cầu Hàm Rồng bắc qua sông Mã. Ở tuổi 80, sức khỏe đã yếu, bước chân không còn nhanh nhẹn, nhưng ký ức về những ngày chiến đấu bảo vệ cây cầu chiến lược vẫn vẹn nguyên trong tâm trí bà.

Bà Tuyển nhớ lại đầu năm 1965, không quân Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, trong đó cầu Hàm Rồng trở thành mục tiêu trọng điểm nhằm cắt đứt tuyến chi viện từ hậu phương ra tiền tuyến. Trước tình thế đó, quân và dân Thanh Hóa vừa sản xuất, vừa sẵn sàng chiến đấu, quyết tâm giữ vững “mạch máu” giao thông.

“Tôi cùng những thanh niên khác như chị Lê Thị Dung, Nguyễn Thị Hằng, anh Lê Thọ Xắp, Ngô Thọ Xếp, Ngô Thọ Sáu,… tham gia đội tự vệ hoặc dân quân tự vệ. Chị Dung (khi ấy 24 tuổi) được bầu làm Tiểu đội trưởng tự vệ tham gia chiến đấu tại trận địa Hàm Rồng. Chị xinh xắn, nổi bật với mái tóc dài, đen và óng ả”, bà Tuyển kể.

Khi tham gia lực lượng, chị Dung cắt mái tóc của mình, gửi lại cho anh chị em và dặn: “Nếu tôi hy sinh, mọi người hãy giữ lại mái tóc này, tiếp tục chiến đấu thay cả phần của tôi”, bà Tuyển nghẹn ngào kể.

Theo bà Tuyển, những nữ dân quân khi đó không chỉ làm nhiệm vụ cứu thương, tăng gia sản xuất, mà còn trực tiếp vận chuyển đạn dược, sử dụng pháo, súng, sẵn sàng chi viện cho các trận địa.

“13h ngày 3/4/1965, không quân Mỹ mở cuộc tập kích lớn vào khu vực Hàm Rồng. Từng tốp máy bay phản lực lao xuống dội bom, nhưng vấp phải hỏa lực phòng không dày đặc. Đến cuối ngày, địch buộc phải rút lui sau khi chịu nhiều tổn thất.

Sáng hôm sau, các đợt không kích tiếp tục diễn ra ác liệt. Quân và dân Hàm Rồng kiên cường bám trụ, đánh trả quyết liệt. Trong hai ngày 3 và 4/4/1965, quân dân Thanh Hóa đã bắn rơi 47 máy bay Mỹ, trong đó, riêng tại khu vực Hàm Rồng đã bắn rơi 31 chiếc. Đế quốc Mỹ phải cay đắng thừa nhận đó là 2 ngày đen tối của không lực Hoa Kỳ”, bà Tuyển kể.

Với tham vọng biến cầu Hàm Rồng trở thành “điểm tắc”, đế quốc Mỹ tiếp tục dội bom. 8h ngày 26/5/1965, máy bay Mỹ từ nhiều hướng lao vào oanh kích cầu, buộc ta điều tàu hải quân 136 tham chiến.

Vấp phải hỏa lực quyết liệt, địch không thể áp sát ném bom, chúng quay sang bắn phá dữ dội bằng rốc-két và đạn 20 ly nhằm vào tàu của ta. Trước tình thế đó, bà Tuyển cùng 14 anh, chị em khác như chị Lê Thị Dung, Ngô Thọ Sắp, Ngô Thọ Xếp, Ngô Thọ Đặt,  Ngô Thọ Sáu,… nhận nhiệm vụ bơi ra tàu cứu thương, tiếp đạn, thay thế pháo thủ quần nhau với máy bay địch.

Địch liên tiếp trút bom, khiến nhiều chiến sĩ bị thương. Sau khi băng bó cho các pháo thủ, chiến sĩ hải quân trên tàu, thấy một pháo thủ bị thương nặng, chị Dung lập tức thay vị trí, ngồi vào mâm pháo.

“Vừa nạp xong băng đạn thứ hai, chị Dung bị mảnh rốc-két găm vào đùi. Máu chảy nhiều nhưng chị vẫn gắng nâng băng đạn cho anh Sáu bắn. Sau loạt bắn ấy, anh Sáu hi sinh ngay trên mâm pháo.

Chiều 26/5/1965, vết thương quá nặng, chị Dung trút hơi thở cuối cùng. Thực hiện nguyện vọng của chị, chúng tôi giữ lại mái tóc dài cùng chiếc túi cứu thương. Đó là kỷ vật thiêng liêng, nhắc chúng tôi về một thời tuổi trẻ đã sống, chiến đấu hết mình”, bà Tuyển xúc động nói.

Hơn 60 năm - mái tóc xanh mãi với thời gian

Có mặt tại nhà truyền thống dân quân Nam Ngạn, chúng tôi được tận mắt chứng kiến mái tóc đen, dài óng ả cùng chiếc túi cứu thương của liệt sỹ Lê Thị Dung. Trải qua thời gian nhưng những kỉ vật ấy vẫn được gìn giữ nguyên vẹn, như lưu lại dấu ấn về một thời tuổi trẻ đầy nhiệt huyết và tinh thần quả cảm của người nữ tự vệ năm xưa.

Bên cạnh những kỉ vật của liệt sỹ Lê Thị Dung, tại đây còn trưng bày nhiều di vật, hình ảnh của quân và dân Hàm Rồng trong những tháng năm chiến đấu bảo vệ cây cầu huyết mạch.

Chúng tôi tìm gặp bà Lê Thị Nguyện (76 tuổi, phố Nam Ngạn 1, phường Hàm Rồng, là em gái ruột của nữ Anh hùng, liệt sỹ Lê Thị Dung). Hơn 60 năm qua, trong ngôi nhà nhỏ cạnh chân đê sông Mã, bà Nguyện vẫn sống cùng ký ức về người chị gái thân thương.

“Bố mẹ tôi có 5 người con, chị Dung (SN 1941) là con thứ hai, tôi là em út. Ngày nhỏ, hai chị em hay mang quần áo ra bến sông Mã tắm giặt. Ở đây, chị gội mái tóc dài, óng ả rồi búi cao trên đầu. Cuối tuần, chúng tôi đi nhấc te, hôm nào được nhiều tép lại mang ra chợ cầu Sâng bán, rồi chị Dung mua bánh rán cho tôi”, bà Nguyện hồi tưởng.

Trong ký ức của bà Nguyện, chị gái của mình có dáng người cao, mái tóc đen dài, đôi mắt sáng và rất “được gái”. Dù không ít chàng trai theo đuổi nhưng chị chưa “phải lòng” một ai.

“Hôm chị Dung bị thương, tôi đang chặt lá dừa mang ra tàu cho bộ đội. Ít giờ sau, gia đình nhận tin chị tôi đã mất ở bệnh viện. Chị ra đi khi mới 24 tuổi”, bà Nguyện nghẹn giọng lại.

Nhiều năm qua, mỗi lần nhớ đến chị gái, bà Nguyện lại lặng lẽ tìm về nhà truyền thống, đứng thật lâu trước mái tóc đen dài của chị. Với bà, đó là cách để vơi đi nỗi nhớ, như thể chị vẫn đâu đó rất gần, vẫn hiện diện qua từng kỉ vật còn lưu lại.

Bà Lê Thị Minh Tâm, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Hàm Rồng, cho biết trước năm 2025, mái tóc cùng chiếc túi cứu thương của liệt sỹ Lê Thị Dung được đặt tại phòng truyền thống của hầm chỉ huy pháo cao xạ.

Từ năm 2025, nhân kỷ niệm 60 năm Hàm Rồng chiến thắng, toàn bộ các hiện vật được chuyển về nhà truyền thống dân quân Nam Ngạn, đây cũng là nhà văn hóa của phố Tâm Nam.

“Những kỉ vật này không chỉ là minh chứng sống động cho một thời bom đạn ác liệt, mà còn là biểu tượng của tinh thần quả cảm, sự hy sinh thầm lặng của nữ liệt sỹ. Mỗi khi có khách tham quan, chúng tôi đều giới thiệu, kể lại cuộc đời, sự hi sinh của nữ liệt sĩ gắn với những năm tháng chiến đấu kiên cường của quân và dân Hàm Rồng. Qua đó góp phần giáo dục truyền thống, khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ lịch sử", bà Tâm nói.