Tháng Giêng nhiều dấu ấn của ngành bán dẫn Việt Nam

Nhìn lại hành trình từ lịch sử ngành bán dẫn ở Việt Nam, kết hợp với những dấu mốc quan trọng trong ba năm bản lề gần đây, chúng ta thấy rõ một bức tranh toàn cảnh về sự chuyển dịch chiến lược.

Đó là hành trình đi từ việc chấp nhận làm "công xưởng đóng gói" ở phần ngọn chuỗi cung ứng, đến khát vọng nắm giữ công nghệ lõi ở phần gốc.

Những viên gạch đầu tiên 

Việt Nam đã bắt đầu xuất hiện trên bản đồ bán dẫn thế giới vào năm 2006, khi Intel - gã khổng lồ chip của Mỹ - chính thức nhận giấy phép đầu tư. Đến năm 2010, nhà máy trị giá 1 tỷ USD của công ty tại Khu Công nghệ cao TP HCM đi vào hoạt động. 

Đây là một cú hích lớn, đưa Việt Nam trở thành một điểm sáng về thu hút FDI (doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) công nghệ cao.

Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan, vị thế của Việt Nam khi đó chủ yếu nằm ở khâu ATP (Assembly, Testing, Packaging - lắp ráp, kiểm thử và đóng gói). Trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, đây là công đoạn nằm ở phần ngọn, mang lại giá trị gia tăng thấp nhất, cùng với thâm dụng lao động và ít đòi hỏi chuyển giao công nghệ lõi.

Song song đó, Việt Nam cũng có những nỗ lực nội sinh đáng trân trọng. Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Thiết kế Vi mạch (ICDREC) thuộc ĐHQG TP HCM là một ví dụ điển hình cho khát vọng tự thiết kế chip "Make in Vietnam". 

Họ đã tạo ra những con chip đầu tiên, đã từng mang đi "gõ cửa doanh nghiệp" để tìm đầu ra thương mại. Nhưng như nhiều chuyên gia đã nhận định vào thời điểm đó, chúng ta thiếu một hệ sinh thái đồng bộ và thị trường đủ lớn, những đốm lửa nhỏ này chưa thể bùng lên thành ngọn đuốc.

Việt Nam đã có một thời gian dài "ngủ đông" ở vùng trũng của chuỗi giá trị, hài lòng với vai trò là một mắt xích gia công giá rẻ.

Lựa chọn con đường chông gai 

Thế giới biến động không ngừng. Đại dịch Covid-19 và những căng thẳng địa chính trị đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, phơi bày sự mong manh của việc phụ thuộc vào một vài trung tâm sản xuất chip trên thế giới. 

Bán dẫn trở thành "dầu mỏ mới", là vấn đề an ninh quốc gia của mọi cường quốc.

Việt Nam đã nhìn thấy cơ hội lịch sử, ba năm gần đây (theo dõi qua các dấu mốc quan trọng), đặc biệt là giai đoạn từ năm 2023 đến năm 2025, chúng ta đã có sự chuẩn bị lớn về mặt chiến lược.

Đảng và Nhà nước đã thể hiện một quyết tâm chính trị chưa từng có. Nghị quyết 57 của Bộ chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đặt nền móng để chúng ta hiện thực hóa nhiều mục tiêu. 

Ngay sau đó, Chính phủ đã ban hành danh sách 11 nhóm công nghệ chiến lược, xác định rõ bán dẫn là ngành công nghiệp trọng điểm. “Việt Nam lựa chọn con đường khó khăn nhưng bền vững để làm chủ công nghệ lõi”, thông điệp từ Thủ tướng Phạm Minh Chính tại sự kiện khởi công nhà máy chip bán dẫn đầu tiên của Việt Nam.

Đây là một tư duy đột phá, chấp nhận thách thức để thay đổi vị thế quốc gia. Sự dịch chuyển này không chỉ nằm trên văn bản.

Điều này được thể hiện qua các chuyến công du ngoại giao cấp cao, các cuộc gặp gỡ với lãnh đạo nhiều tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Nvidia, Samsung, Intel… để "trải thảm đỏ" mời gọi đầu tư vào các phân khúc cao hơn.

Hưởng ứng tinh thần trong kỷ nguyên mới, các doanh nghiệp trong nước cũng bắt đầu chuyển mình.

Tiêu biểu như CT Group, chỉ sau 6 tháng thực hiện Nghị quyết 57 (tính đến tháng 7/2025), đã đạt được những thành tựu bước đầu trong việc xây dựng nền tảng cho công nghiệp bán dẫn. Những nỗ lực này, dù còn ở quy mô khiêm tốn, đã cho thấy sự sẵn sàng của khối doanh nghiệp nội địa trong việc tham gia vào cuộc chơi lớn.

Giai đoạn 2023-2025 chính là thời gian Việt Nam tích lũy "nội lực", xây dựng hành lang pháp lý, đào tạo nhân lực và chuẩn bị hạ tầng để đón "đại bàng" thực sự, không phải chỉ để đóng gói, mà để chế tạo.

Cú hích lịch sử 

Ngay trong những ngày đầu năm, ngành bán dẫn Việt Nam sang trang mới.

Mở đầu là việc thành lập Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn. Đây không phải là một viện nghiên cứu lý thuyết, mà là một “bệ đỡ” vững chắc cho câu chuyện sản xuất chip "Make in Việt Nam".

Theo các chuyên gia, điểm nghẽn lớn nhất của các công ty thiết kế chip Việt Nam là chi phí sản xuất kiểm thử quá đắt đỏ tại các nhà máy nước ngoài. Trung tâm ra đời để giải quyết bài toán đó, giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí đưa sản phẩm từ bản vẽ ra thị trường.

Đây là mảnh ghép hạ tầng mềm cực kỳ quan trọng để nuôi dưỡng các startup công nghệ Việt.

Ngay sau đó, ngày 16/1, Tập đoàn Viettel đã chính thức khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam với sự tham dự của Tổng Bí thư và Thủ tướng Chính phủ.

Dự án tập trung vào công đoạn "front-end" - giai đoạn chế tạo wafer, khâu khó nhất và mang lại giá trị gia tăng cao nhất mà trước đây Việt Nam chưa thể thực hiện. Công đoạn này đòi hỏi vốn đầu tư khổng lồ (hàng tỷ USD), công nghệ cực cao và sự đảm bảo tuyệt đối về điện, nước sạch và nhân lực trình độ cao.

Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh: "Đây không chỉ là một dự án đầu tư, mà là một dấu mốc chiến lược... Việt Nam lựa chọn con đường khó nhưng bền vững: Từng bước làm chủ công nghệ lõi, chủ động tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu trên cơ sở hợp tác bình đẳng, cùng có lợi".

“Việc xây dựng nhà máy sản xuất chip (FAB) không chỉ là câu chuyện kinh doanh của Viettel, mà là nhiệm vụ quốc gia. Chúng tôi cam kết làm chủ những công đoạn khó nhất trong quy trình sản xuất bán dẫn để đảm bảo an ninh công nghệ cho Việt Nam”, Trung tướng Tào Đức Thắng - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel nhấn mạnh. 

Việt Nam không chọn cách dễ dãi là tiếp tục thu hút các nhà máy lắp ráp thâm dụng lao động, mà chọn đối mặt với thách thức để nâng tầm nền kinh tế.

Câu chuyện bán dẫn Việt Nam không chỉ là nỗ lực của các tập đoàn nhà nước mà còn có sự góp sức mạnh mẽ từ khối tư nhân. Chỉ ít ngày sau lễ khởi công của Viettel, vào ngày 28/1, Tập đoàn FPT đã chính thức công bố thành lập Nhà máy Kiểm thử và Đóng gói tiên tiến tại Bắc Ninh. Khác với các nhà máy OSAT của nước ngoài (như Intel trước đây), đây là nhà máy do một tập đoàn công nghệ Việt Nam làm chủ đầu tư và vận hành. 

Động thái này của FPT, kết hợp với mảng thiết kế chip (FPT Semiconductor) đã có trước đó, cho thấy doanh nghiệp Việt đang tiến tới làm chủ quy trình khép kín từ thiết kế đến đóng gói thành phẩm.

Sự kiện này mang ý nghĩa chiến lược vì nó hoàn thiện "mảnh ghép còn thiếu" trong hệ sinh thái bán dẫn quốc gia.

Ông Trương Gia Bình, Chủ tịch Tập đoàn FPT, chia sẻ đầy tâm huyết: "Nếu tính cả người Việt ở khắp nơi trên thế giới, chúng ta là một thế lực trong ngành bán dẫn. Bài toán lớn nhất là phải liên kết lại để hình thành hệ sinh thái của chính mình". 

Việc FPT và Viettel ký kết hợp tác toàn diện để cùng phát triển dòng chip SoC AI on Edge là minh chứng rõ nét cho tinh thần liên kết này, đưa các dòng chip "Make in Vietnam" nhanh chóng đi vào đời sống.

Phát triển chip bán dẫn là một cuộc chạy marathon không có điểm dừng, nơi công nghệ thay đổi tính bằng tháng và chi phí tính bằng tỷ đô. Tuy nhiên, với sự đồng lòng từ lãnh đạo cấp cao nhất của Đảng, Nhà nước đến các tập đoàn công nghệ hàng đầu, Việt Nam đang tiến những bước vững chắc trên con đường tự chủ công nghệ.

Từ một quốc gia xuất khẩu phần cứng đơn thuần, Việt Nam đang dần khẳng định vị thế là một "mắt xích" không thể thay thế trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Nhà máy chip tại Hòa Lạc, nhà máy đóng gói tại Bắc Ninh và nhiều doanh nghiệp thiết kế chip đang phát triển chính là những hạt nhân dẫn dắt, tạo nền tảng vững chắc cho kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Ngành bán dẫn sẽ là động lực đưa Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình và ghi tên mình lên bản đồ công nghệ cao thế giới.