Cần tỉnh táo với dự án bôxít Tây Nguyên

Dân trí “Kiến nghị dừng ngay chương trình bôxít ở Tây Nguyên của một số nhà khoa học cũng có lý bởi có thể làm sẽ không lãi. Đây là thời điểm thích hợp để xem xét, đánh giá lỗ lãi, những tác động của toàn bộ chương trình bôxít...”.
>>“Nếu dư luận lên tiếng sớm, dự án bôxít có thể đã khác!”
>>“Tôi sẽ đưa vấn đề bôxít ra trước Quốc hội”
>>Nên dừng dự án Bôxít Tây Nguyên nếu không hiệu quả

Đó là quan điểm của ThS. Phạm Quang Tú, Phó Viện trưởng Viện Tư vấn phát triển (CODE), khi trao đổi với với phóng viên Dân trí về hiệu quả kinh tế và những tác động của dự án bôxít ở Tây Nguyên.
 
Theo ông Tú, có hai luồng ý kiến về vấn đề này, một bên là phía Tập đoàn Công nghiệp Than và Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) luôn bảo vệ quan điểm các dự án bôxít vẫn có lãi và đánh giá hiệu quả của dự án phải xem xét lâu dài và tính lan tỏa đến xã hội. Trong khi đó, nhiều nhà khoa học cho rằng các dự án bôxít sẽ bị lỗ và tiềm ẩn nhiều rủi ro.
ThS. Phạm Quang Tú, Phó Viện trưởngViện Tư vấn phát triển
ThS. Phạm Quang Tú, Phó Viện trưởng Viện Tư vấn phát triển
 
"Ảnh hưởng tích cực"... chưa có gì nổi bật

Tiến sĩ Nguyễn Thành Sơn, Giám đốc Ban quản lý các dự án than đồng bằng sông Hồng thuộc Tập đoàn Công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) cho rằng, cảnh báo của các nhà khoa học về dự án bôxít ở Tây Nguyên đang dần đúng, ông thấy thế nào?

Điểm lại những kiến nghị, cảnh báo của các nhà khoa học từ trước đến nay và những gì đang xảy ra đối với chương trình bôxít, tôi đồng ý với nhận định này. Một số cảnh báo đang dần bộc lộ ra ngoài và còn nhiều cảnh báo có lẽ cần phải chờ thêm một thời gian nữa, khi nhà máy Tân Rai đi vào vận hành đầy đủ, mới có thể đánh giá. Lúc đó, những tốt xấu, trắng đen của chương trình bôxít sẽ bộc lộ hết.

Cảnh báo đầu tiên của các nhà khoa học là dự án có hiệu quả kinh tế thấp và thậm chí sẽ bị thua lỗ tài chính nặng nề. Còn nhớ năm 2009, với những thông số đầu vào do Vinacomin cung cấp, các nhà khoa học của Liên hiệp hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam đánh giá nhà máy các alumin sẽ lỗ từ 50 đến 100 USD/1 tấn alumin, tương đương một năm mỗi nhà máy sẽ lỗ 30 triệu USD. Đến nay, theo tính toán của TS. Nguyễn Thành Sơn, nếu tính đủ chi phí thì giá thành alumin của nhà máy Tân Rai sẽ vào khoảng 374 USD/1 tấn. Trong khi đó, theo thông báo của Vinacomin, Tập đoàn đã ký hợp đồng bán 17.000 tấn alumin cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước với giá 340 USD/1 tấn. Như vậy, trước mắt mỗi tấn alumin sản xuất ra sẽ lỗ khoảng 35 USD. Tập đoàn Vinacomin cũng đã thừa nhận việc lỗ trước mắt và chưa khẳng định được khi nào sẽ hết lỗ.

Vấn đề thứ hai đang bộc lộ đó là cơ sở hạ tầng phục vụ khai thác, vận chuyển và xuất khẩu bôxít. Hiện nay, cảng Kê Gà đã chính thức đình chỉ xây dựng, còn việc vận chuyển bôxít bằng đường bộ cũng đang gặp nhiều khó khăn và gây ra nhiều lo ngại như xe tải sẽ làm hỏng đường, mất an toàn giao thông. Nghiên cứu của các nhà khoa học khai khoáng cho biết, trên thế giới không nước nào vận chuyển khoáng sản bằng ô tô trên tuyến đường xa như vậy. Cảnh báo thứ ba có thể nhìn thấy là công ăn việc làm cho người dân địa phương cũng không rõ ràng...

Đó là những cảnh báo của các nhà khoa học, đến nay có thể nhìn trên thấy thực tế. Các khuyến nghị, cảnh báo khác vẫn đang còn tiềm ẩn mà chúng ta chưa thể lường hết.

Tận mắt đến đó khảo sát, ông thấy gì từ các giải pháp cho xử lý bùn đỏ đang được tiến hành?

Bùn đỏ từng là một trong những vấn đề được tranh cãi nhiều nhất trong việc khai thác bôxít ở Tây Nguyên. Khảo sát vào tháng 9/2012 của chúng tôi khi nhà máy Tân Rai đã làm xong 2 khoang chứa bùn đỏ cho thấy, hồ chứa bùn đỏ rất rộng và được xây dựng khá kiên cố. Các lớp vải địa kỹ thuật lót ở bên dưới cũng được xử lý chắc chắn. Trước mắt, có thể yên tâm với hạng mục này. Theo đánh giá của chúng tôi, với việc xây dựng hồ bùn đỏ như vậy, nguy cơ vỡ đập như ở Hungary khó có thể xảy ra. Tuy nhiên, nguy cơ tràn bùn đỏ do mưa lớn (ở Tây Nguyên có những trận mưa rất to) có thể phải tính toán đến.

Một vấn đề về bùn từ trước đến nay chúng ta chưa để ý đến nhưng nay lại bộc lộ bất cập tại Tân Rai, đó là bùn thải quặng đuôi. Qua khảo sát, chúng tôi thấy bùn thải quặng đuôi ở nhà máy Tân Rai không lắng và như thế lượng nước thu hồi để tuần hoàn rửa quặng sẽ không nhiều và lượng bùn thải ra ngoài (do chứa nhiều nước) sẽ lớn hơn rất nhiều so với dự kiến. Điều này đòi hỏi phải xây hồ chứa quặng đuôi rộng hơn và nếu không cẩn thận sẽ có nguy cơ tràn ra ngoài, ảnh hưởng đến môi trường, sinh hoạt và sản xuất của người dân trong vùng.

Hiện tại các phép tính đều cho thấy việc khai thác bôxít là lỗ nhưng phía Vinacomin tin rằng giá alumina sẽ tăng khi kinh tế phục hồi. Phía Vinacomin cũng cho rằng đánh giá hiệu quả kinh tế dự án không chỉ dựa vào hiệu quả kinh tế đơn thuần mà còn phải tính đến sự lan tỏa kinh tế - xã hội. Ông có đồng ý với lập luận này không?

Đúng là cần đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội và tính lan tỏa của dự án đầu tư chứ không thể chỉ nhìn vào hiệu quả kinh tế tài chính thuần túy và ngắn hạn. Vấn đề đặt ra là Vinacomin đã đánh giá chúng thế nào? Đã lượng hóa và nội địa hóa tất cả các chi phí về sản xuất, thuế và những tác động tiêu cực về môi trường và xã hội vào bài toán tính toán hiệu quả kinh tế hay chưa? Việc tính toán này phải đưa ra được con số cụ thể chứ không chỉ nói một cách chung chung là “dự án có tác động lan tỏa đến kinh tế - xã hội của địa phương”. Để thấy việc khai thác bôxít có thay đổi bộ mặt kinh tế - xã hội địa phương hay không, chúng tôi đã từng đi đến các làng xã có dự án (thị trấn Lộc Thắng, xã Lộc Bảo, Lộc Bắc…), và nhận thấy ít nhất đến thời điểm này những ảnh hưởng tích cực là chưa có gì nổi bật, cuộc sống người dân vẫn bình thường.
 
Dừng ngay bôxít Tây Nguyên là đề xuất táo bạo
 
Có những kiến nghị cho dừng dự án Nhân Cơ, chờ Tân Rai “trót lọt” thì làm tiếp. Trong khi đó, một số đại biểu Quốc hội và nguyên đại biểu Quốc hội đề nghị dừng cả dự án bôxít ở Tây Nguyên. Quan điểm của ông thế nào?
 
Để quyết định dừng một nhà máy hay toàn bộ dự án cần phải có đánh giá tổng thể và theo tôi thì đây là thời điểm thích hợp để làm điều đó. Khi nhà máy Tân Rai đã đi vào hoạt động, cho ra sản phẩm về cơ bản chúng ta đã có đủ thông tin đầu vào để đánh giá những lỗ lãi và những tác động của nó đến Tây Nguyên. Dừng ngay chương trình bôxít Tây Nguyên là đề xuất táo bạo nhưng cũng có lý bởi nếu sản xuất mà lỗ thì tiếp tục khai thác để làm gì?
 
Băng tải chuyển quặng tinh dự án bôxít (ảnh NLD)

Băng tải chuyển quặng tinh dự án bôxít (ảnh NLD)

Vinacomin có nói dừng Nhân Cơ là không thể vì đã đầu tư trên 50% vào đây và đã triển khai 72/73 hạng mục. Theo tôi, đành rằng đã đầu tư vào đó rất nhiều, nhưng nếu chúng ta cứ bị ràng buộc theo tư duy “đâm lao thì phải theo lao” mà không cân nhắc thận trọng và tính toán đến hiệu quả của dự án thì hậu quả sẽ khôn lường. Tỉnh táo một chút, theo tôi, giai đoạn này Vinacomin nên tập trung vào Tân Rai. Làm sao để Tân Rai vận hành tốt nhất và từ đó đưa ra những thông số đánh giá toàn bộ dự án bôxít Tây Nguyên, cũng từ đó xem có đầu tư tiếp dự án Nhân Cơ hay không. Có thể nói Tân Rai gánh trên mình sứ mệnh cả ngành công nghiệp bôxít - nhôm của Việt Nam. Thành hay bại của cả chương trình lớn phụ thuộc rất nhiều vào Tân Rai.

Nếu muốn thúc đẩy sự phát triển kinh tế của một vùng như Tây Nguyên mà dựa quá nhiều vào việc bán tài nguyên thiên nhiên cho nước ngoài, ông có lo ngại gì?

Không riêng gì ở Tây Nguyên mà đó là lo ngại chung cho Việt Nam. Trong bối cảnh hiện nay nếu cứ sa đà vào việc khai thác tài nguyên (trong đó có khoáng sản) và lấy công nghiệp khai thác tài nguyên làm trụ cột cho phát triển đất nước thì tương lai sẽ gặp nhiều khó khăn. Rất may tầm vĩ mô chúng ta đã nhận ra được điều này và hiện nay nhà nước đang tập trung mạnh cho việc tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Tây Nguyên cũng phải chuyển đổi mình đừng quá phụ thuộc vào việc bóc lột tài nguyên (khoáng sản, đất rừng). Nếu không chúng ta sẽ sa vào “lời nguyền tài nguyên” mà rất nhiều quốc gia trên thế giới đã gặp phải. Đó là nhiều quốc gia trên thế giới rất giàu tài nguyên nhưng không phát triển được (như Châu Phi) vì họ phụ thuộc quá nhiều tài nguyên. Khi tài nguyên cạn kiệt dần đi thì kinh tế tự dưng sẽ sụt giảm.

Xin cảm ơn ông!

Dừng cảng Kê Gà: Xót xa trước mắt nhưng có lợi hơn cho tương lai

Đại biểu Quốc hội Dương Trung Quốc: Những thiệt hại trước mắt rất lớn nên khi ra quyết định dừng cảng Kê Gà chắc hẳn Chính phủ cũng phải xót xa lắm. Nhưng nếu cân nhắc về lâu dài việc dừng cảng còn có lợi hơn. Như chúng ta biết đây là khu vực có tiềm năng rất lớn về mặt du lịch, vì vậy việc khai thác hết tiềm năng này có lợi hơn xây dựng cảng biển.

Chương trình bôxít trong tương lai sẽ không như tham vọng

ThS. Phạm Quang Tú: Việc dừng cảng Kê Gà phản ánh một điều là dự án bôxít Tây Nguyên không thể thực hiện đầy tham vọng như trước đây. Còn nhớ quy hoạch bôxít trước đây là một chương tình đồ sộ với tổng trị giá đầu tư trên 20 tỷ USD, trong đó riêng dự án cảng Kê Gà được đầu tư 1 tỷ USD, với công suất lên đến 35 triệu tấn/năm. “Nay toàn bộ dự án đồ sộ đó không thể thực hiện được, vì thế việc dừng cảng Kê Ga là tất yếu. Điều này cũng chỉ rõ là chương trình bôxít không thể thực hiện như tham vọng trước đây”, ông Tú nhận định.

Quang Phong

MỚI NHẤT
Vietinbank tiêu hủy hơn 40 quả địa cầu in hình xuyên tạc
Vietinbank tiêu hủy hơn 40 quả địa cầu in hình xuyên tạc

(Dân trí) - Liên quan đến việc Ngân hàng VietinBank chi nhánh Ninh Bình tri ân khách hàng bằng hình thức tặng quả địa cầu in hình xuyên tạc về chủ quyền lãnh thổ Việt Nam, phía VietinBank chi nhánh Ninh Bình cho biết đã thu hồi và tiêu hủy hơn 40 quả địa cầu.

Thứ năm, 28/02/2013 - 02:47

Sập nhà trình tường, vùi lấp 5 người
Sập nhà trình tường, vùi lấp 5 người

Thượng tá Hoàng Hữu Ninh, Trưởng Công an huyện Yên Minh - Hà Giang cho biết: Vụ tai nạn xảy ra trưa 27/2 khiến 1 người chết, 4 người bị thương.

Thứ năm, 28/02/2013 - 02:11

Bộ Công an rút quy định xóa hộ khẩu
Bộ Công an rút quy định xóa hộ khẩu

Việc xóa (cắt) hộ khẩu gây nhiều khó khăn cho những người trong cuộc, mặt khác khi nhập hộ khẩu lại cũng không hề đơn giản, dễ dàng.

Thứ năm, 28/02/2013 - 01:53

TPHCM: Cấm lưu thông qua cầu Sài Gòn
TPHCM: Cấm lưu thông qua cầu Sài Gòn

(Dân trí) - Nhằm phục vụ công tác kiểm định thử tải cầu Sài Gòn, Sở Giao thông Vận tải TPHCM vừa thông báo sẽ cấm tất cả các phương tiện lưu thông qua cầu này từ 0h – 5h sáng hàng ngày trong thời gian từ ngày 1/3 - 5/3.

Thứ năm, 28/02/2013 - 01:16

Vợ ngăn chồng tự vẫn, cả hai cùng chết đuối
Vợ ngăn chồng tự vẫn, cả hai cùng chết đuối

(Dân trí) - Sáng nay 28/2, tại xã Cẩm Duệ, huyện Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh) đã xảy ra một vụ đuối nước đau lòng khiến cả 2 vợ chồng thiệt mạng.

Thứ năm, 28/02/2013 - 01:16

Một nữ sinh đột tử khi đi chăn bò
Một nữ sinh đột tử khi đi chăn bò

(Dân trí) - Trong lúc đi thăm ruộng, một người dân phát hiện em T. nằm bất tỉnh bên ruộng lúa liền đưa đi cấp cứu nhưng em T. đã tử vong.

Thứ năm, 28/02/2013 - 01:10

Học sinh "lĩnh đủ" vì rác thải tập kết trước cổng trường
Học sinh "lĩnh đủ" vì rác thải tập kết trước cổng trường

(Dân trí) - Đoạn đường trước cổng Trường Tiểu học Lê Mao (TP Vinh, Nghệ An) được sử dụng làm nơi tập kết rác thải từ mấy năm nay. Hậu quả, hàng trăm học sinh, giáo viên của ngôi trường này phải nếm trải mùi hôi thối của nước thải rỉ ra từ rác.

Thứ năm, 28/02/2013 - 11:42

Nam thanh niên lái xe bằng chân, tự quay clip
Nam thanh niên lái xe bằng chân, tự quay clip

(Dân trí) - Trong lúc điều khiển chiếc xe tay ga bằng 2 chân, nam thanh niên lấy điện thoại di động tự quay lại “chiến tích” của mình.

Thứ năm, 28/02/2013 - 11:36

Treo cổ tự vẫn vì mắc bệnh nan y
Treo cổ tự vẫn vì mắc bệnh nan y

(Dân trí) - Trước khi treo cổ tự tử, người đàn ông 55 tuổi tâm sự với hàng xóm rằng bác sĩ nói bệnh của ông không thể chữa trị.

Thứ năm, 28/02/2013 - 11:29

Hỏa hoạn thiêu rụi 6 căn nhà và 2 tiệm vàng
Hỏa hoạn thiêu rụi 6 căn nhà và 2 tiệm vàng

(Dân trí) - Sáng 27/2, tại Trung tâm thương mại thị trấn Thứ 11 (huyện An Minh, Kiên Giang) đã xảy ra một vụ hoả hoạn thiêu rụi hoàn toàn 8 căn nhà, trong đó có 2 tiệm vàng.

Thứ năm, 28/02/2013 - 10:54

Ấm áp nụ hôn của mẹ ngày con tòng quân
Ấm áp nụ hôn của mẹ ngày con tòng quân

(Dân trí) - Những giọt nước mắt, những cái nắm chặt tay và có cả những nụ hôn của người thân gửi đến các thanh niên lên đường nhập ngũ. Ngày tòng quân sáng nay tại Cần Thơ đầy xúc động.

Thứ năm, 28/02/2013 - 10:43

Cần làm rõ cơ chế để dân giám sát Đảng
Cần làm rõ cơ chế để dân giám sát Đảng

(Dân trí) - Chủ tịch Hội Cựu TNXP Nguyễn Anh Liên góp ý, dự thảo Hiến pháp sửa đổi chưa làm rõ nội dung, điều kiện và cơ chế cho dân giám sát, thậm chí cũng không có một điều khoản nào nói về vai trò giám sát của MTTQ và các tổ chức thành viên với Đảng.

Thứ năm, 28/02/2013 - 10:09

ĐÁNG QUAN TÂM
Hàng chục hộ dân "đói" điện vì cháy nổ công tơ
Hàng chục hộ dân "đói" điện vì cháy nổ công tơ

(Dân trí) - Cho đến cuối ngày hôm qua 27/2, hàng chục hộ dân thuộc tổ dân phố 3, phường Tứ Hạ, thị xã Hương Trà, tỉnh TT-Huế vẫn chưa có điện sinh hoạt do sự cố cháy nổ trụ điện có lắp công tơ điện của gia đình.

Thứ năm, 28/02/2013 - 09:24

Tất bật mặc váy, đi giày, đánh răng cho... chó
Tất bật mặc váy, đi giày, đánh răng cho... chó

Cùng với những tiêu chí ăn ngon mặc đẹp, hay “ăn kiêng mặc hiệu”, thì để thể hiện cá tính và sự giàu có, người ta cũng không ngại chi ra cả chục triệu đồng chỉ để mua một chú chó, mèo ngoại về nuôi.

Thứ năm, 28/02/2013 - 09:00

“Nếu dư luận lên tiếng sớm, dự án bôxít có thể đã khác!”
“Nếu dư luận lên tiếng sớm, dự án bôxít có thể đã khác!”

(Dân trí) - “Giá như báo chí, dư luận có thể lên tiếng từ khi hình thành chủ trương đầu tư khai thác bôxít, các nhà khoa học có thể vào cuộc trong thời gian đó, nhất là trước 2007 - 2008, có thể quyết định đã khác đi” - TS. Nguyễn Quang A phát biểu.

Thứ năm, 28/02/2013 - 08:28

Tăng thu ngân sách cũng không được “tuồn” mua xe công
Tăng thu ngân sách cũng không được “tuồn” mua xe công

(Dân trí) - Hướng dẫn mua sắm tài sản từ ngân sách năm 2013, Bộ Tài chính nhấn mạnh yêu cầu triệt để tiết kiệm, không bổ sung thêm kinh phí, kể cả nguồn tăng thu để mua xe công.

Thứ năm, 28/02/2013 - 08:23

Một phụ nữ rơi từ chung cư, tử vong
Một phụ nữ rơi từ chung cư, tử vong

(Dân trí) - Khoảng 19h tối 27/2, một phụ nữ đã rơi từ chung cư 727 Trần Hưng Đạo, quận 5, TPHCM xuống đất, chết tại chỗ.

Thứ năm, 28/02/2013 - 08:20

Chuyện đời ông “Phương khói lửa”
Chuyện đời ông “Phương khói lửa”

(Dân trí) - Sau vụ cháy nổ kinh hoàng làm 11 người chết, xuất hiện nhiều lời thương cảm lẫn trách móc ông Phương “khói lửa”. Nhưng dù thế nào, trong mắt nhiều người, ông vẫn là “gã tử tế”, yêu nghề đến độ si mê.

Thứ năm, 28/02/2013 - 08:18

Thuốc nổ thu từ nhà ông Phương phát nổ tại kho công an
Thuốc nổ thu từ nhà ông Phương phát nổ tại kho công an

(Dân trí) - Chiều tối 27/2, một vụ nổ đã xảy ra tại một căn phòng thuộc Phòng Khoa học kỹ thuật hình sự - Công an TPHCM. Nguyên nhân vụ nổ được xác định là do các bọc chứa thuốc nổ thu được tại hai căn nhà của ông Phương “khói lửa” tự phát nổ.

Thứ năm, 28/02/2013 - 08:12

Vietinbank thu hồi những quả địa cầu in hình bản đồ xuyên tạc
Vietinbank thu hồi những quả địa cầu in hình bản đồ xuyên tạc

(Dân trí) - Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Ninh Bình đã ra thông báo thu hồi lại những quả địa cầu in hình bản đồ thế giới với những thông tin xuyên tạc chủ quyền lãnh thổ Việt Nam.

Thứ năm, 28/02/2013 - 06:29

Miền Bắc duy trì nắng ấm
Miền Bắc duy trì nắng ấm

(Dân trí) - Các địa phương miền Bắc tiếp tục tăng nhiệt từ nay đến hết tuần. Hà Nội duy trì trạng thái thời tiết ngày nắng ấm, đêm và sáng sớm se lạnh.

Thứ năm, 28/02/2013 - 06:26

Bài cuối: Thưởng nóng và “chìa khóa” phúc lợi
Bài cuối: Thưởng nóng và “chìa khóa” phúc lợi

Năm nay ý tưởng thu hút CN trở lại làm việc bằng hình thức quay thưởng được nhiều CĐCS triển khai hiệu quả, tạo không khí phấn khởi, hăng say làm việc ngay từ ngày đầu năm mới.

Thứ năm, 28/02/2013 - 05:15

Đồng Tháp từ chối tổ chức Festival lúa gạo 2014
Đồng Tháp từ chối tổ chức Festival lúa gạo 2014

(Dân trí) - Căn cứ ngân sách địa phương khó khăn và tinh thần chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc tiết kiệm trong các hoạt động lễ hội, ngày 26/2, UBND tỉnh Đồng Tháp đã gửi công văn đến BTC về việc từ chối tổ chức Festival lúa gạo 2014.

Thứ năm, 28/02/2013 - 12:05

Gần 7.000 vụ tai nạn lao động trong năm 2012
Gần 7.000 vụ tai nạn lao động trong năm 2012

(Dân trí) - Năm 2012 đã xảy ra gần 7 nghìn vụ tai nạn lao động, làm 606 người chết, hơn 6.300 người bị thương, gây thiệt hại về tài sản lên tới 11 tỷ đồng.

Thứ tư, 27/02/2013 - 10:46