Đây là một điểm mới quan trọng trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, được Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia, chia sẻ khi trả lời phỏng vấn phóng viên Dân trí.

- Hiện nay là cao điểm của giai đoạn vận động bầu cử. Theo quy định, thời gian vận động bầu cử từ ngày 22/2 đến ngày 14/3 - kết thúc trước 24 giờ so với thời điểm bỏ phiếu.

Trong vận động bầu cử lần này có một điểm mới rất quan trọng là mở rộng hình thức theo hướng các ứng viên có thể vận động trực tiếp, trực tuyến hoặc trực tiếp kết hợp trực tuyến, với yêu cầu đặt ra là phải đảm bảo điều kiện kỹ thuật và an toàn thông tin, an ninh mạng.

Theo hướng dẫn mới nhất của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, việc tổ chức hội nghị tiếp xúc cử tri để vận động bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra trong thời gian ngắn và nhiều địa phương sau sắp xếp, sáp nhập có địa bàn rộng, cấp xã ở miền núi, hải đảo có điều kiện đi lại khó khăn.

Do đó, căn cứ điều kiện thực tiễn của địa phương, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh, cấp xã thống nhất với UBND cùng cấp tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri để vận động bầu cử cho người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp với những hình thức phù hợp.

Trong đó, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khuyến khích tổ chức các hội nghị tiếp xúc trực tiếp với cử tri tại địa phương nơi ứng cử; mở rộng hình thức tổ chức hội nghị trực tuyến, trực tiếp kết hợp trực tuyến, tăng cường các hình thức vận động bầu cử thông qua phương tiện thông tin đại chúng (phương tiện thông tin đại chúng ở địa phương nơi mình ứng cử và trên trang thông tin điện tử về bầu cử).

Trường hợp tổ chức hội nghị theo hình thức trực tuyến, trực tiếp kết hợp trực tuyến thì mỗi điểm cầu được tính là một cuộc và được tính vào tổng số cuộc tiếp xúc cử tri, nhưng cần bảo đảm số lượng cử tri được triệu tập tham dự tại mỗi điểm cầu.

- So với những nhiệm kỳ trước, kỳ bầu cử này có rất nhiều điểm mới, mà trước hết là  ngày bầu cử được ấn định vào Chủ nhật ngày 15/3 - sớm hơn 2 tháng so với thông lệ.

Theo dự kiến, kết quả bầu cử sẽ được công bố ngày 22/3 và ngày 6/4 khai mạc kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI để thực hiện công tác nhân sự và xây dựng pháp luật. Như vậy, Quốc hội khóa mới họp ngay khi có kết quả bầu cử chỉ 2 tuần, thay vì gần 2 tháng như nhiệm kỳ trước.

Thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử cũng được rút ngắn, giảm từ 70 xuống còn 42 ngày. Đây là điều cần thiết để có thể sớm kiện toàn nhân sự cấp cao của bộ máy Nhà nước, nhân sự lãnh đạo tại các địa phương, góp phần nhanh chóng ổn định bộ máy và triển khai các hoạt động trong nhiệm kỳ mới.

Đặc biệt, kỳ bầu cử lần này khác với các nhiệm kỳ trước ở việc sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia VNeID để lập và cập nhật danh sách cử tri, nên việc quản lý danh sách cử tri được thuận lợi hơn, tránh chồng chéo, bỏ sót.

Cùng với đó, cử tri có thể truy cập VNeID để xem khu vực bỏ phiếu, phạm vi tham gia bầu cử của mình cũng như danh sách và thông tin về những người ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp trên toàn quốc.

Ngoài việc đề nghị cấp Giấy chứng nhận để đi bỏ phiếu ở nơi khác (bản giấy), cử tri có thể đề nghị cấp Giấy chứng nhận để đi bỏ phiếu ở nơi khác (bản điện tử) thông qua ứng dụng VNeID mà không phải đến UBND cấp xã nơi mình đã có tên trong danh sách cử tri.

- Một trong những nghị quyết đột phá đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới là Nghị quyết số 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết 66 nêu rõ quan điểm công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước. Đây cũng là cơ sở chính trị quan trọng để các cơ quan có thẩm quyền ra nhiều quyết sách chiến lược, chưa có tiền lệ trong công tác xây dựng pháp luật, xóa bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, đưa thể chế từ “điểm nghẽn của điểm nghẽn” thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, mở đường cho kiến tạo phát triển.

Do đó, với các ứng cử viên đại biểu dân cử, là những nhà làm luật, xây dựng chính sách tương lai, việc yêu cầu đổi mới tư duy trong xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật, tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển, đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay.

Những đại biểu dân cử phải là người có bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, tư duy đổi mới và tinh thần trách nhiệm cao.

Hướng dẫn số 36 của Ban Tổ chức Trung ương về công tác nhân sự đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 cũng nêu rõ tiêu chuẩn với các đại biểu dân cử, trong đó có tiêu chuẩn về tư duy đổi mới; có khả năng tư duy, phân tích, tổng hợp, đề xuất xây dựng chính sách pháp luật khả thi, hiệu quả...

- Việc tăng số lượng đại biểu chuyên trách được kỳ vọng góp phần tăng chất lượng hoạt động của Quốc hội bởi họ sẽ chuyên tâm làm công tác cho Quốc hội và không bị chi phối, phân tán bởi những công việc khác, phát huy tính độc lập, chuyên nghiệp.

Đây cũng là định hướng được Đảng quan tâm trong nhiều kỳ bầu cử gần đây. Thực tế, số lượng đại biểu Quốc hội chuyên trách chưa đạt được mục tiêu đề ra theo quy định nhưng qua các nhiệm kỳ, tỷ lệ này ngày càng cao và cũng dần tiệm cận với mục tiêu.

Tại cuộc bầu cử lần này, Chỉ thị số 46 của Bộ Chính trị về lãnh đạo cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã tiếp tục đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ “tăng số lượng đại biểu chuyên trách”.

Trong Nghị quyết số 1891 dự kiến số lượng, cơ cấu, thành phần đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng quy định số đại biểu Quốc hội chuyên trách ở Trung ương là 145 người (29%), đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại các đoàn đại biểu Quốc hội là 55 đại biểu (11%). Tổng cộng cả Trung ương và địa phương là 200 đại biểu (40%).

Quá trình chuẩn bị cho công tác bầu cử, Ủy ban Công tác đại biểu đã tham mưu đẩy mạnh triển khai các nhiệm vụ liên quan đến công tác quy hoạch đại biểu Quốc hội chuyên trách. Đây là sự chuẩn bị từ sớm, từ xa nhằm khắc phục tình trạng bị động và thiếu hụt trong công tác nhân sự tại Quốc hội khi chuyển giao giữa hai nhiệm kỳ; đồng thời bảo đảm sự kế thừa và chuyển tiếp liên tục giữa các thế hệ đại biểu Quốc hội.

- Theo số liệu thống kê tại các báo cáo tổng kết của Hội đồng bầu cử quốc gia, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV có 11 người tự ứng cử được đưa vào danh sách chính thức và 2 người trúng cử. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV có 9 người tự ứng cử trong danh sách chính thức và 4 người trúng cử đại biểu Quốc hội. Số lượng người tự ứng cử mà trúng cử đại biểu Quốc hội thực sự không nhiều.

Pháp luật về bầu cử hiện hành không hạn chế quyền tự ứng cử của công dân. Tuy nhiên, yêu cầu về tiêu chuẩn, điều kiện cũng như các bước sàng lọc người được giới thiệu ứng cử và người tự ứng cử có sự khác nhau.

Với người được giới thiệu ứng cử, các cơ quan, tổ chức, đơn vị đã cân nhắc, lựa chọn họ trong số những người tiêu biểu của cơ quan, tổ chức, đơn vị để giới thiệu. Các cơ quan, tổ chức, đơn vị sẽ triển khai 3 bước để giới thiệu nhân sự, sau đó người ứng cử mới nộp hồ sơ và trải qua 2 vòng hiệp thương, cũng như tổ chức lấy ý kiến cử tri nơi cư trú giữa 2 vòng hiệp thương này.

Do đó, người được giới thiệu ứng cử phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn, điều kiện hơn và sẽ trải qua nhiều quy trình sàng lọc để được lựa chọn, giới thiệu.

Còn người tự ứng cử chỉ đáp ứng tiêu chuẩn chung của đại biểu Quốc hội quy định tại Luật Tổ chức Quốc hội. Cơ chế sàng lọc để lựa chọn người xứng đáng chỉ được thực hiện từ sau khi người đó nộp hồ sơ, thông qua 2 vòng hiệp thương lần thứ hai, lần thứ ba và hội nghị lấy ý kiến cử tri.

Người được giới thiệu ứng cử và người tự ứng cử để có thể trúng cử, ngoài việc bảo đảm các điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định, cũng phải là người có đủ năng lực, uy tín trong cộng đồng, xã hội, được Nhân dân tín nhiệm, tin tưởng.

 - So với nhiệm kỳ trước, cơ cấu và thành phần người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI đã có một số điều chỉnh cho phù hợp với việc sắp xếp, tổ chức bộ máy vừa qua.

Theo đó, số lượng đại biểu ở các cơ quan Trung ương và đại biểu chuyên trách ở Trung ương tăng khoảng 10 người, từ 207 lên 217 người (43,4%). Trong khi đó, ở địa phương, con số này giảm từ 293 xuống 283 người (56,6%).

Bên cạnh đó, cơ cấu đại biểu dành cho viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và cơ cấu dành cho doanh nghiệp, hiệp hội, nghiệp đoàn về lĩnh vực sản xuất kinh doanh đều tăng lên 10 đại biểu (nhiệm kỳ trước tương ứng là 6 và 7)...

Trong cơ cấu lần này cũng bổ sung tỷ lệ hợp lý số đại biểu trẻ, đại biểu đại diện cho đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ, dân tộc thiểu số, chức sắc tôn giáo... Tỷ  lệ đại biểu Quốc hội chuyên trách cũng tăng đảm bảo ít nhất 40%; nâng tỷ lệ đại biểu Quốc hội là nhà khoa học 3-5% trong tổng số đại biểu để bảo đảm chuyên môn hóa cao, tính chuyên nghiệp trong hoạt động Quốc hội.

Việc này góp phần phản ánh đầy đủ, cân bằng hơn các tầng lớp xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Về độ tuổi, danh sách vừa qua cho thấy có rất nhiều ứng viên trẻ, gồm 187 người dưới 40 tuổi (21,64%), 384 người từ 40 đến 50 tuổi (44,44%), 259 người trên 50 đến 60 tuổi (29,98%), 26 người trên 60 đến 65 tuổi (3,01%) và 8 người trên 65 tuổi (0,93%).

Về trình độ, trong 864 ứng viên, 593 người có trình độ trên đại học (68,63%), 261 người trình độ đại học (30,21%) và 10 người dưới đại học (1,16%).

Tinh thần được Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần quán triệt là bảo đảm đủ số lượng, đúng cơ cấu nhưng chất lượng đại biểu phải là yếu tố quyết định.

Vì thế, việc xác định cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp được thực hiện rất chặt chẽ, trên cơ sở thống nhất cao giữa các cơ quan, tổ chức, đơn vị nhằm bảo đảm tính đại diện rộng rãi của các tầng lớp nhân dân.

Điều quan trọng nhất hiện nay là các cấp ủy, chính quyền địa phương cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tăng cường tuyên truyền để cử tri tích cực đi bầu, phấn đấu bầu đủ số lượng, bảo đảm cơ cấu nhưng ưu tiên hàng đầu về chất lượng, lựa chọn những người thật sự tiêu biểu về phẩm chất và năng lực.

Mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm lớn lao, thể hiện sự tin tưởng, gửi gắm kỳ vọng vào những đại biểu sẽ đại diện cho Nhân dân tại Quốc hội và HĐND các cấp.

Nội dung: Hoài Thu

Thiết kế: Tuấn Huy