(Dân trí) - TPHCM mới có quy mô lớn hơn nhiều quốc gia nhỏ. Nghị quyết 98 sửa đổi được kỳ vọng giúp siêu đô thị TPHCM vươn tầm thế giới với các nội dung về khu thương mại tự do, ưu đãi đầu tư, đột phá hạ tầng.
Trong ngày làm việc cuối cùng của kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, nghị quyết sửa đổi Nghị quyết 98 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM được các đại biểu bấm nút thông qua với tỷ lệ gần như tuyệt đối.
Xuyên suốt kỳ họp, việc nới rộng "chiếc áo cơ chế" cho thành phố mang tên Bác nhận được nhiều sự đồng thuận của đại biểu trong các phiên thảo luận tổ, thảo luận tại hội trường.
Trong cuộc phỏng vấn với phóng viên Dân trí sau khi kết thúc kỳ họp, PGS.TS Trần Hoàng Ngân (đại biểu Quốc hội khóa XV, Đoàn Đại biểu Quốc hội TPHCM) kể lại, tại nghị trường Quốc hội, đại biểu từ các địa phương đều mong muốn TPHCM có thêm cơ chế vượt trội hơn nữa để phù hợp với vai trò, vị thế trong kỷ nguyên mới.
Sự đồng thuận ấy xuất phát từ thực tế khi TPHCM được trao thêm dư địa phát triển, nền kinh tế Việt Nam sẽ có nhiều tác động tích cực.
“Nhiều đại biểu Quốc hội không chỉ ủng hộ nội dung sửa đổi Nghị quyết 98, mà còn bày tỏ mong muốn tiến tới xây dựng một luật riêng cho siêu đô thị TPHCM. Vấn đề quan trọng hơn là TPHCM cảm nhận được sự chia sẻ của Quốc hội, đại biểu Quốc hội và Trung ương, được tiếp thêm nhiều năng lượng tích cực từ bản nghị quyết mới trên chặng đường sắp tới”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân chia sẻ.
Ngày 26/12, HĐND TPHCM sẽ triệu tập kỳ họp chuyên đề nhằm bàn thảo và cụ thể hóa các nội dung của nghị quyết mới vừa được Quốc hội thông qua. Thành phố dự kiến xem xét hàng loạt cơ chế, từ quản lý nguồn thu đất đai, phát triển mô hình TOD, khu thương mại tự do đến hoàn thiện khung quy hoạch tổng thể, tạo bước chuyển từ chủ trương sang hành động trong giai đoạn phát triển tiếp theo.
Cách đây hơn 2 năm, vào ngày 26/6/2023, Nghị quyết 98 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM được Quốc hội thông qua. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để cụ thể hóa Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM.
Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, nhờ Nghị quyết 98, TPHCM đã phục hồi, tăng trưởng mạnh mẽ sau đại dịch, tiếp tục duy trì vị thế đầu tàu kinh tế của cả nước và có nguồn lực để tháo gỡ các điểm nghẽn cố hữu, đặc biệt là hạ tầng.
Tuy nhiên, từ ngày 1/7 vừa qua, việc hợp nhất, sáp nhập tỉnh, thành, tinh gọn bộ máy của hệ thống chính trị đã khiến TPHCM khoác lên mình trọng trách lớn hơn.
“Thành phố mới quy tụ lợi thế từ 3 cực tăng trưởng lớn của cả nước là Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và TPHCM trước đây. Với diện tích 6.773km2, khoảng 20 triệu dân (tính cả người cư trú không chính thức), TPHCM đã là siêu đô thị thuộc top 20 của thế giới, quy mô kinh tế vượt ngưỡng 120 tỷ USD, đóng góp 1/3 tổng thu ngân sách Nhà nước với 420.000 doanh nghiệp, 365.000 hộ kinh doanh. Trong khi đó, thế giới có hơn 100 quốc gia có GDP dưới 100 tỷ USD”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân dẫn số liệu.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân nhìn nhận, những con số trên cho thấy quy mô của TPHCM đã rất khác trước và lớn hơn nhiều quốc gia nhỏ trên thế giới. Điều này đòi hỏi những cơ chế, chính sách đặc thù, đột phá, vượt trội phải được hình thành cho TPHCM để phát huy hết tiềm năng, lợi thế và hóa giải được cả những điểm nghẽn của 3 địa phương trước đây.
Bên cạnh đó, sau sáp nhập, hạ tầng kết nối các cực tăng trưởng đóng vai trò quan trọng để vực dậy và phát huy tối đa tiềm năng của TPHCM. Ngoài liên kết nội vùng, TPHCM cần tính toán các gạch nối liên vùng, kết nối với Đồng bằng Sông Cửu Long, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, thậm chí cả kết nối với thế giới.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho biết, bài toán về hạ tầng đòi hỏi TPHCM cần tăng tổng vốn đầu tư xã hội lên tới 35-40% GRDP toàn địa bàn (khoảng 40-50 tỷ USD/năm). Tuy nhiên, vốn ngân sách theo phân cấp chi cho đầu tư phát triển của TPHCM chỉ khoảng 4 tỷ USD, chiếm 10% nhu cầu. Nguồn lực xã hội đóng vai trò tối quan trọng khi chiếm tới 90% còn lại.
“Do đó, những cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để ưu đãi nhà đầu tư tư nhân, huy động nguồn vốn lớn trong nghị quyết sửa đổi Nghị quyết 98 là yếu tố then chốt cho sự phát triển TPHCM giai đoạn tới. Trong kỷ nguyên mới, thành phố phải là địa phương tiên phong, đi đầu, đạt mức tăng trưởng bình quân 10-11%/năm và quyết định 1/4 kết quả tăng trưởng chung của cả nước”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân nói.
Vị đại biểu Quốc hội cho rằng, với những cơ chế mới vừa được thông qua, TPHCM đã có thêm công cụ pháp lý vượt trội để xử lý điểm nghẽn, huy động nguồn lực đầu tư xã hội để đầu tư kết cấu hạ tầng. Điều này vừa đảm bảo tăng trưởng, vừa đảm bảo nguồn lực khắc phục những vấn đề mà Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhắc tới tại Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ I, gồm: giảm ùn tắc giao thông, giảm ngập nước, giảm ô nhiễm môi trường, phấn đấu trở thành thành phố không ma túy.
Trong các nội dung của nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98, TPHCM được hình thành khu thương mại tự do với những cơ chế vượt trội để thu hút nhà đầu tư, nhân lực chất lượng cao, phát triển lĩnh vực tài chính, thương mại, dịch vụ. Khu thương mại tự do tại TPHCM dự kiến gắn với cảng Cái Mép Hạ, với quy mô gần 3.800ha.
Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đây là nội dung TPHCM “trước sau gì cũng phải có”. Hiện tại, các địa phương lớn như Đà Nẵng, Hải Phòng đã hình thành mô hình khu thương mại tự do. Với đặc điểm có các trung tâm lớn về logistics, cảng trung chuyển quốc tế, một khu thương mại tự do là yêu cầu tất yếu đối với siêu đô thị TPHCM.
“Lợi thế quan trọng của khu thương mại tự do TPHCM là gắn với cụm cảng trung chuyển, trung tâm tài chính quốc tế trong tương lai. Những cấu phần này sẽ kết nối, cộng hưởng, phát huy hết tiềm năng của từng nơi”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân phân tích.
Ngoài ra, TPHCM còn là một trung tâm xuất khẩu lớn của cả nước. Khu thương mại tự do trong tương lai sẽ bổ trợ thêm cho lĩnh vực kinh tế, trở thành cửa ngõ thuận lợi để kết nối TPHCM với bản đồ tài chính quốc tế.
Sau hợp nhất, TPHCM là một trong số ít địa phương trên cả nước có đặc khu và 2 sân bay trong thành phố là Tân Sơn Nhất và Côn Đảo. Trong đó, đặc khu Côn Đảo là khu di tích lịch sử, trung tâm văn hóa, giáo dục, chính trị, tư tưởng đặc biệt quan trọng.
“Với những cơ chế ưu đãi đặc biệt của nghị quyết mới, TPHCM có thêm cơ sở để thúc đẩy hạ tầng sân bay, cảnh quan, đô thị của đặc khu Côn Đảo để đáp ứng nhu cầu mới, thu hút khách du lịch, phục vụ việc học tập truyền thống, văn hóa, lịch sử của thanh thiếu niên”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho hay.
Ngoài ra, nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98 của Quốc hội cũng phân cấp, phân quyền nhiều hơn cho TPHCM trong lĩnh vực quy hoạch với việc hợp nhất quy hoạch chung và quy hoạch kinh tế - xã hội; cơ chế khai thác nguồn thu từ quỹ đất phát triển TOD; ưu đãi nhà đầu tư lĩnh vực hạ tầng.
“Đặc biệt, các những nội dung đặc thù về phát triển đường sắt đô thị cũng được lồng ghép trong Nghị quyết 98 sửa đổi, mặc dù đã có nghị quyết riêng trước đó. Với nghị quyết mới, bài toán hạ tầng đã đủ cơ chế để giải quyết trong thời gian tới”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân đánh giá.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho biết, trước khi bấm nút thông qua Nghị quyết 98 sửa đổi, các đại biểu đã chia sẻ nhiều ý kiến liên quan đến nội dung này. Trong đó, các đại biểu mong muốn thành phố có nhiều cơ chế vượt trội hơn nữa thay vì chỉ bổ sung một số nội dung, thậm chí cần một luật riêng phù hợp với một siêu đô thị.
“Tuy nhiên, việc hình thành luật riêng cần có nhiều thời gian và phải bắt đầu nghiên cứu ngay hiện tại, mời các chuyên gia lập pháp tham gia góp ý. Chúng ta thấy Hà Nội có Luật Thủ đô, nhưng lần này cũng phải xin thêm nghị quyết về chính sách đặc thù. Điều đó cho thấy chỉ luật thôi cũng chưa đủ và không kịp bám sát thực tiễn cuộc sống”, đại biểu Quốc hội chia sẻ.
PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho rằng, giải pháp bền vững nhất cho TPHCM là xây dựng một Luật Đô thị đặc biệt. Luật cần được xây dựng trên cơ sở tổng kết các chính sách, cơ chế đặc thù từ trước đến nay cho TPHCM, bao gồm cả Nghị quyết 54 trước đây và Nghị quyết 98 hiện tại.
Vị đại biểu cũng chia sẻ, những kết quả, thành tựu từ bản nghị quyết mới sẽ tới trong dài hạn chứ không tức thì. Tầm nhìn dài hạn cũng được TPHCM thể hiện rõ trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ I, với mục tiêu trở thành trung tâm khởi nghiệp, đổi mới, sáng tạo, trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm thương mại, dịch vụ, y tế, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ mang tầm khu vực, sánh vai cùng các đô thị lớn trên thế giới và là điểm đến hấp dẫn toàn cầu.
TPHCM cũng phấn đấu nằm trong top 100 thành phố đáng sống vào năm 2045. Theo vị chuyên gia, những mục tiêu lớn đó cần sự hành động ngay từ hiện tại.
Từ đầu năm 2026, những công trình, kết cấu hạ tầng TPHCM đầu tư trong 2 năm qua bắt đầu gặt hái thành quả. Việc giải bài toán ùn tắc giao thông đang được thực hiện từng bước.
“Tôi được sống và làm việc tại TPHCM, từng có cơ hội làm việc và cống hiến trong bộ máy. Thành phố lúc nào cũng chạy, lãnh đạo, cán bộ làm việc cả ngày, cả đêm, cả cuối tuần. Với việc có nhiều tiềm năng, lợi thế, yêu cầu công việc của địa phương là rất lớn”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân nói.
Trong thời gian qua, TPHCM cũng chuẩn bị trước các nội dung để trình HĐND thành phố ban hành các nghị quyết để cụ thể hóa Nghị quyết 98 sửa đổi. Trong đó, có vấn đề hoàn thiện quy hoạch để triển khai các dự án giao thông, y tế, văn hóa, môi trường, xử lý rác thải…
Với sự chủ động chuẩn bị trước, khi nghị quyết mới có hiệu lực, TPHCM sẽ bắt tay ngay vào việc tháo gỡ cho các dự án y tế, văn hóa. Trong quá trình rà soát mô hình chính quyền địa phương 2 cấp để sửa đổi, bổ sung các vấn đề cần thiết, những cơ chế, chính sách mới cũng giúp TPHCM điều chỉnh, bổ sung, đầu tư cho hạ tầng cứng và hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu.
“Với Nghị quyết 98 sửa đổi, thành phố sẽ có điều kiện để xây dựng các trung tâm văn hóa, thể dục thể thao tầm cỡ, các nhà hát lớn, bệnh viện chuyên sâu, đầu tư cho giáo dục, môi trường, chống ngập, xử lý rác… Thành phố sẽ trở thành đại công trường thời gian tới”, PGS.TS Trần Hoàng Ngân kỳ vọng.
Theo vị chuyên gia, khối lượng công việc khổng lồ đang chờ đợi TPHCM triển khai ngay từ đầu năm 2026, năm bản lề của giai đoạn phát triển sắp tới. Với bản nghị quyết mới, TPHCM sẽ được tiếp thêm năng lượng tích cực khi thấy được sự chia sẻ của Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Trung ương.
