“Chúng ta tự tin, thuyết phục các nước về con đường đang đi và phát triển”

Tại hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh kinh tế Nhà nước phải thực sự chiếm lĩnh những cao điểm chiến lược chỉ huy của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo và trở thành điểm tựa quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Tổng Bí thư cho biết các nước quan điểm về kinh tế thị trường tự do, nhưng Việt Nam xác định kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hoặc kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Với các vấn đề về tiền tệ, tỷ giá, thuế… đều do Nhà nước đặt ra và điều tiết, không thể để “tự do”.

Tâm đắc với những định hướng của Tổng Bí thư Tô Lâm, PGS.TS Trương Ngọc Nam, nguyên Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền, khẳng định chúng ta tự tin vào đường lối phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay.

“Chúng ta tự tin về mặt lý luận, dựa trên những kinh nghiệm lịch sử của thế giới, dựa trên những quy luật phát triển của lịch sử, thực tiễn Việt Nam cũng như dựa vào thành quả hơn 40 năm đổi mới ở Việt Nam. Chúng ta tự tin và có thể thuyết phục các nước khác về con đường mà chúng ta đang đi, chúng ta phát triển”, PGS.TS Trương Ngọc Nam nhấn mạnh.

Không thể thiếu vai trò của nhà nước

“Vậy nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam khác với các nền kinh tế thị trường hiện đại hiện nay ở các nước tư bản chủ nghĩa ở chỗ nào?”. Đặt ra câu hỏi, xong rồi PGS.TS Trương Ngọc Nam chỉ rõ từ Đại hội XIII của Đảng đã xác định các đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Ðó là nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Ðảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước.

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế tập thể, kinh tế hợp tác không ngừng được củng cố, phát triển; kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng; kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khích phát triển phù hợp với chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội…

Ông Nam nhấn mạnh các học thuyết kinh tế hiện nay không thể thiếu vai trò của nhà nước; điều hành nền kinh tế thị trường phải có vai trò của nhà nước và thị trường - hai nhân tố quyết định cho nền kinh tế thị trường.

Giải quyết mối quan hệ giữa thị trường và nhà nước phải đảm bảo tính khách quan, khoa học. Nếu duy ý chí, sử dụng quyền lực của nhà nước, ý chí của nhà nước thao túng vận hành nền kinh tế thị trường thì có thể không mang lại hiệu quả, thậm chí chệch hướng.

Nếu để cho nền kinh tế thị trường hoàn toàn vận hành theo quy luật thị trường rõ ràng không thể ổn định được. Nền kinh tế thị trường mà vận hành hoàn toàn theo quy luật thị trường hiện nay hầu như không nhiều nước áp dụng, vẫn phải có sự tham gia của nhà nước ở mức độ nào đó.

“Nước ta có vai trò lãnh đạo của Đảng. Nhà nước của chúng ta là nhà nước của dân, do dân, vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng. Chúng ta phải quán triệt việc đảm bảo sự quản lý của nhà nước, nhưng nhà nước phải dưới sự lãnh đạo của Đảng. Không chỉ quản lý nền kinh tế một cách hiệu lực, hiệu quả, mà còn đảm bảo sự công bằng và tiến bộ xã hội trong việc thực hiện mục tiêu kinh tế. Phát triển kinh tế phải đảm bảo tăng trưởng đi đôi với công bằng và tiến độ xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau và không thể hi sinh mục đích công bằng, tiến bộ xã hội cho mục đích kinh tế thuần túy”, nguyên Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền phân tích.

Trong đó, kinh tế nhà nước phải đóng vai trò dẫn dắt và định hướng cho toàn bộ nền kinh tế. Thậm chí có quan điểm thường được nhắc đến nhiều là “kinh tế nhà nước phải làm gương cho các thành phần kinh tế khác”, theo ông Nam. Làm gương về năng suất lao động, hiệu quả kinh tế, đổi mới sáng tạo, đảm bảo công bằng và tiến bộ xã hội…

Kinh tế nhà nước của chúng ta được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm toàn bộ các cơ sở vật chất, nguồn lực mà nhà nước nắm trong tay: Đất đai, tài nguyên, cơ sở hạ tầng, bến cảng, đường giao thông, tài chính, nguồn lực tài chính nguồn lực, vật tư…

Nghị quyết 79 đã nói rất rõ, kinh tế nhà nước phải nắm những bộ phận, lĩnh vực huyết mạch của nền kinh tế, có tính chất chủ đạo, đảm bảo ổn định vận hành kinh tế.

“Các lĩnh vực huyết mạch như vấn đề an ninh năng lượng, an ninh xã hội, Nhà nước phải “đóng chốt” ở chỗ đó bằng vai trò của doanh nghiệp nhà nước. Nếu chúng ta bỏ lỏng trận địa đó, nền kinh tế sẽ phát triển lung tung, xã hội sẽ mất ổn định. Phải xác định rõ vai trò không thể thiếu, không thể bỏ qua được của doanh nghiệp của nhà nước. Có những lĩnh vực mà chúng ta không đặt mục tiêu kinh tế lên hàng đầu mà phải đặt mục tiêu xã hội lên hàng đầu”, ông Nam bày tỏ.

Hơn nữa, theo PGS.TS Trương Ngọc Nam, chúng ta sử dụng các nguồn lực nhà nước làm đòn bẩy thúc đẩy phát triển kinh tế. Ví dụ như ngân hàng, nhà nước phải nắm để điều tiết tiền tệ, chính sách tài chính. Kinh tế nhà nước là công cụ để nhà nước quản lý, điều hành nền kinh tế, điều chỉnh nền kinh tế và đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nhà nước đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng năng lượng tạo nên động lực tăng trưởng cho nền kinh tế, dẫn dắt các thành phần kinh tế khác, tạo điều kiện, môi trường cho nền kinh tế phát triển.

Vừa qua, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân ra đời, lần đầu tiên xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Nhưng điều đó không có nghĩa là coi nhẹ vai trò của doanh nghiệp nhà nước, kinh tế nhà nước, theo PGS.TS Trương Ngọc Nam.

Cần “sát cánh” để sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực quốc gia

Trao đổi với phóng viên Dân trí, Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, nguyên thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng, khẳng định vai trò của nhà nước trong điều phối, chi phối về chủ trương hay đường lối chính trị đều đã khá rõ. Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế không một nước nào buông bỏ. Ngay như ở Mỹ cũng vậy, tổng thống can thiệp liên tục vào các quyết định về kinh tế.

Bà Phạm Chi Lan đánh giá việc ban hành Nghị quyết 79 là mảnh ghép quan trọng giúp hoàn thiện bức tranh về các động lực của nền kinh tế. Nếu chỉ có Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân mà không có Nghị quyết 79 thì vai trò của các khu vực kinh tế khác, đặc biệt là kinh tế nhà nước, vẫn chưa được làm rõ.

Nghị quyết 79 nhấn mạnh quản trị tài sản công và không chỉ nói về doanh nghiệp nhà nước. Tài sản thuộc sở hữu toàn dân không có nghĩa chỉ khu vực nhà nước được ưu tiên sử dụng, mà phải được phân bổ hiệu quả cho toàn xã hội, kể cả khu vực tư nhân và cộng đồng.

Hai khu vực kinh tế quan trọng nhất hiện nay là kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân cần “sát cánh” để sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực quốc gia, vì lợi ích của người dân Việt Nam, theo bà Lan. Mục tiêu cuối cùng không phải là lợi ích của khu vực này hay khu vực kia, mà chính là sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Một trong những điều được Tổng Bí thư Tô Lâm nói nhiều lần khiến bà Phạm Chi Lan thấy rất đúng, đó là chống tham nhũng cùng với chống cả lãng phí. Lãng phí ở nước ta rất lớn, hoàn toàn không kém tham nhũng. Sở dĩ lãng phí lớn như vậy cũng vì hệ thống không được giám sát một cách nghiêm túc, còn thiếu minh mạch.

Do vậy, thay vì đầu tư dàn trải, nữ chuyên gia nhìn nhận kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân “cần ngồi lại với nhau” để phân công rõ ràng, xem ai làm tốt khâu nào thì tập trung làm khâu đó, tránh lãng phí, để mất cơ hội.

Dẫn chứng về dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam khởi động lại cách đây hơn một năm, bà Phạm Chi Lan nói đã bày tỏ quan điểm mong muốn nhà nước giao cho một liên danh, trong đó có cả tư nhân và nhà nước cùng tham gia vì “một đơn vị riêng lẻ không thể làm tốt được tất cả”.

Tại một hội thảo gần đây về Nghị quyết 79, GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, phân tích với khu vực nhà nước, chúng ta đưa ra nguyên tắc phải có hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, dựa vào thị trường. Dựa vào thị trường thì phải có cạnh tranh. Nếu chúng ta không giải quyết mối quan hệ này sẽ tiềm ẩn cạnh tranh giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.

Sự cạnh tranh này với ông Cường có hai sắc thái: Cùng phát triển hoặc gây tổn hại cho nhau. Nếu khu vực nhà nước không đủ sức vươn lên, làm sao có thể dẫn dắt, mở đường.

“Tôi cho rằng, nghị quyết rất đúng, mục tiêu đúng, định hướng đúng. Nhưng quá trình chưa chỉ rõ có thể bị lạc đường, đi chậm. Chúng ta cần tìm cách đi để kinh tế tư nhân giữ vai trò động lực quan trọng nhất, kinh tế nhà nước dẫn dắt, mở đường. Chương trình hành động của Nghị quyết 79 cần xác định cách đi rõ ràng. Nhà nước phải đảm nhận vai trò phân định sân chơi cho khu vực nhà nước và tư nhân”, ông Cường phân tích.

Vị chuyên gia cũng bày tỏ, một số lĩnh vực chủ chốt, nhà nước cần nắm giữ như quản lý hàng không, hàng hải liên quan chủ quyền an ninh. Nhưng với lĩnh vực khác, ví dụ như về năng lượng, cả tư nhân cũng cần tham gia, và nhà nước phân định rõ vai trò của từng khu vực.

Bản thân trong khu vực nhà nước, cần chỉ rõ nhiệm vụ của từng doanh nghiệp và tập trung đầu tư nguồn vốn. Việc phân bổ đầu tư phải có chiến lược thực hiện, tránh việc cái gì cũng cần nguồn lực đầu tư.