Trung Quốc quyến rũ khi họ muốn, bóp nghẹt khi họ cần

“Người Trung Quốc quyến rũ anh khi họ muốn, bóp nghẹt anh khi họ cần, và họ làm vậy một cách có hệ thống.”
>>"Trung Quốc sẽ cải tạo bãi cạn Scarborough trong năm nay"
>>Đông Nam Á chạy đua sắm máy bay chiến đấu giữa lúc Trung Quốc hung hăng trên biển

LTS: Đã có nhiều phân tích, lý giải về một nước Trung Hoa rộng lớn nhưng không ngừng âm mưu lấn chiếm chủ quyền của các nước lân cận. Tuần Việt Nam xin lược trích bài viết công phu của Robert D. Kaplan trên Foreign Affairs để độc giả tham khảo.

Năm 1904, nhà địa lý người Anh, Sir Halford Mackinder đã kết thúc bài viết nổi tiếng “The Geographical Pivot of History” [“Trục địa lý của lịch sử”] của mình bằng một liên hệ đáng ngại về trường hợp Trung Quốc. Sau khi giải thích tại sao lục địa Á-Âu chính là trục địa chiến lược của quyền lực thế giới, ông đã cho rằng Trung Quốc, một khi mở rộng sức mạnh của mình vượt ra ngoài biên giới, “có thể tạo thành mối hiểm họa da vàng cho tự do của thế giới, đơn giản vì Trung Quốc sẽ có thêm một vùng đại dương bổ sung cho nguồn tài nguyên của lục địa rộng lớn, một lợi thế mà nước Nga không may mắn có được trong khu vực trụ cột này.”

Tạm gác lại giọng điệu phân biệt chủng tộc, vốn khá phổ biến trong thời kỳ đó, và cũng chưa xét đến sự hoảng loạn thường thấy mỗi khi đụng chạm đến sự trỗi dậy của một cường quốc ngoài phương Tây, Mackinder đã nêu ra một lập luận hợp lý: Trong khi nước Nga, một người khổng lồ khác trên lục địa Á-Âu, xét về cơ bản đã và vẫn đang, là một cường quốc trên đất liền với một mặt giáp đại dương bị băng đá Bắc Cực rào chặn, thì Trung Quốc với đường bờ biển ôn đới 9.000 dặm, nhiều cảng biển tự nhiên thuận lợi, lại là một cường quốc lục địa lẫn hải dương. (Thực ra, trong tác phẩm của mình, Mackinder đã lo ngại Trung Quốc một ngày nào đó sẽ thôn tính cả nước Nga).

Tầm với của Trung Quốc trải dài từ vùng Trung Á giàu khoáng sản và khí đốt đến những tuyến đường hàng hải trên Thái Bình Dương.

Vị trí đắc địa của Trung Quốc là một lợi thế rõ ràng và hiển nhiên đến nỗi nó thường bị bỏ qua trong những thảo luận về sự bùng nổ kinh tế hay cách hành xử quyết liệt của quốc gia này. Nhưng yếu tố này thực sự rất quan trọng: nó đồng nghĩa với việc Trung Quốc sẽ luôn án ngữ ở vị trí trục trung tâm địa chính trị ngay cả khi con đường tiến lên vị thế cường quốc toàn cầu của nước này không hoàn toàn suôn sẻ. (Chỉ số tăng trưởng GDP của Trung Quốc vẫn đều đặn ở mức hơn 10% mỗi năm trong suốt hơn 30 năm qua, nhưng mức tăng này chắc chắn khó có thể duy trì thêm trong 30 năm nữa.)

Động lực trong nước của Trung Quốc làm nảy sinh những tham vọng với thế giới bên ngoài.
Động lực trong nước của Trung Quốc làm nảy sinh những tham vọng với thế giới bên ngoài.

Trung Quốc là sự pha trộn giữa tính hiện đại hết mực mang phong cách phương Tây với một “nền văn minh thủy lợi” (“hydraulic civilization” – một thuật ngữ do nhà sử học Karl Wittogel đề ra, dùng để mô tả những xã hội thực hiện việc quản lý tập trung nguồn nước tưới tiêu nông nghiệp) [1], gợi cho ta nhớ đến phương Đông cổ xưa, thời chế độ cai trị nhờ có trong tay quyền lực tập trung có thể tuyển mộ hàng vạn dân phu xây dựng các cơ sở hạ tầng thiết yếu.

Chính điều này đã tạo cho Trung Quốc khả năng tăng trưởng không ngừng nghỉ mà tất cả các nền dân chủ, với bản tính hay trì hoãn trong các quyết định, đều không thể làm được. Khi các nhà lãnh đạo Trung Quốc, những người kế tục di sản của 25 vương triều trong 4.000 năm lịch sử, tiếp thu công nghệ và thực tiễn phương Tây, họ đã đưa chúng vào một hệ thống văn hóa tinh vi và quy củ, vốn từng có nhiều kinh nghiệm độc đáo khác nhau, trong đó có việc thiết lập các mối quan hệ mẫu quốc-chư hầu với các quốc gia khác. Như lời của một quan chức Singapore từng nói với tôi hồi đầu năm: “Người Trung Quốc quyến rũ anh khi họ muốn, bóp nghẹt anh khi họ cần, và họ làm vậy một cách có hệ thống.”

Động lực trong nước của Trung Quốc làm nảy sinh những tham vọng với thế giới bên ngoài. Các đế quốc hiếm khi xuất hiện theo dự tính chủ quan mà thường từng bước phát triển một cách tự nhiên. Khi một quốc gia lớn mạnh, họ sẽ nảy sinh những nhu cầu và, nghe có vẻ phi lý, là cả những nỗi sợ hãi mới, những thứ sẽ khiến họ buộc phải bành trướng dưới nhiều hình thức.

Trung Quốc ngày nay cũng đang củng cố các đường biên giới trên đất liền và bắt đầu chuyển hướng ra bên ngoài. Những tham vọng trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc quyết liệt không kém của Mỹ hơn một thế kỷ trước, nhưng lại có mục tiêu hoàn toàn khác. Trung Quốc không mang trên vai sứ mệnh truyền bá giá trị nào khi đến với thế giới, không tìm cách phổ cập bất kỳ hệ tư tưởng hay chế độ chính quyền nào.

Thúc đẩy giá trị đạo đức trong các vấn đề quốc tế là mục tiêu của người Mỹ, không phải của Trung Quốc. Bánh lái cho những hoạt động của Trung Quốc ở nước ngoài chính là nhu cầu quốc gia về năng lượng, quặng kim loại, và những khoảng sản chiến lược giúp đảm bảo mức sống đang ngày một cao của một số dân khổng lồ, chiếm khoảng một phần năm tổng dân số toàn cầu của nước này.

Để hoàn thành trọng trách này, Trung Quốc đã thiết lập các mối quan hệ có lợi với các láng giềng xung quanh cũng như những vùng đất xa xôi, giàu tài nguyên cần thiết để tiếp năng lượng cho sức phát triển trong nước.

Do luôn đặt lợi ích quốc gia cốt lõi – ở đây là sự tồn tại của nền kinh tế – làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động ở nước ngoài, Trung Quốc có thể được coi là một cường quốc thực dụng cực đoan. Người Trung Quốc tìm mọi cách tăng cường hiện diện trên khắp các khu vực tại Châu Phi – những nơi được thiên nhiên ban tặng nguồn dầu mỏ và khoáng sản trù phú; luôn muốn đảm bảo quyền tiếp cận các bến cảng trên khắp Ấn Độ Dương và Biển Đông – những vùng biển kết nối thế giới Ả rập giàu khí đốt với bờ biển Trung Quốc.

Không quá kén chọn, Bắc Kinh cũng chẳng quan tâm đến chế độ mình đang tham gia hợp tác thuộc loại nào. Điều nước này cần là tính ổn định, không phải đạo đức như tiêu chuẩn của phương Tây. Và trong các chế độ đó, có một số nước – như Iran, Myanmar và Sudan – đang bị cô lập và cai trị bởi chế độ chuyên chế. Điều này đã khiến Trung Quốc, trong cuộc săn lùng tài nguyên trên toàn thế giới, vấp phải xung đột với nước Mỹ vốn có xu hướng truyền bá giá trị, cũng như với những quốc gia có vùng ảnh hưởng bị Trung Quốc vô tình đụng chạm như Ấn Độ và Nga.

Tất nhiên, Trung Quốc không phải là mối nguy hiểm cho sự sống còn của các quốc gia này. Khả năng bùng nổ chiến tranh giữa Trung Quốc và Mỹ vẫn còn xa vời, và Trung Quốc chưa thể là mối đe dọa quân sự trực tiếp đối với Mỹ. Không kể đến những vấn đề như nợ, thương mại hay khí hậu ấm lên toàn cầu…, thách thức Trung Quốc đặt ra đối với Mỹ chủ yếu là về mặt địa lý.

Vùng ảnh hưởng của Trung Quốc đang dần mở rộng ở lục địa Á – Âu và Châu Phi, dù không mang tính chất đế quốc thời thế kỷ XIX nhưng lại theo cách tinh vi hơn, phù hợp hơn với thời đại toàn cầu hóa. Đơn giản chỉ bằng cách bảo đảm nhu cầu kinh tế trong nước, Trung Quốc đang dần xoay chuyển cân bằng quyền lực trên Đông bán cầu, và điều này hẳn phải khiến Mỹ hết sức quan ngại. Sẵn có vị trí thuận lợi, Bắc Kinh đang mở rộng ảnh hưởng cả trên đất liền và trên biển, từ vùng Trung Á đến Biển Đông, từ vùng Viễn đông Nga xuống Ấn Độ Dương.

Trung Quốc là một cường quốc lục địa đang vươn dậy, và, như câu nói nổi tiếng của Napoleon, các chính sách của các quốc gia như vậy bắt nguồn từ chính những đặc điểm địa lý của chúng.

(Còn tiếp...)

Theo Robert D. Kaplan/Foreign Affairs

Chuyên mục hợp tác cùng Chuyên trang Nghiên cứu Quốc tế (nghiencuuquocte.net)

Tuần Việt Nam lược trích, chia kỳ và đặt lại tiêu đề.

MỚI NHẤT
Con gái giúp ông Obama nghĩ khác về hôn nhân đồng tính
Con gái giúp ông Obama nghĩ khác về hôn nhân đồng tính

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Barack Obama chia sẻ hôm 23/4 rằng, chính hai con gái của ông, Sasha và Malia, đã giúp ông thay đổi quan điểm về hôn nhân đồng giới, tờ Huffington Post đưa tin.

Thứ hai, 25/04/2016 - 08:43

Triều Tiên bắn thử tên lửa đạn đạo, nhiều nước lo ngại
Triều Tiên bắn thử tên lửa đạn đạo, nhiều nước lo ngại

Hãng thông tấn KCNA của Triều Tiên đưa tin nước này đã bắn thử thành công tên lửa đạn đạo chiến lược từ tàu ngầm và nhà lãnh đạo Kim Jong - un đã chỉ huy vụ bắn thử này. Vụ việc ngay lập tức khiến cả thế giới chú ý. Đã có những phản ứng quyết liệt được đưa ra.

Thứ hai, 25/04/2016 - 08:00

“Tham vọng bành trướng trên biển của Trung Quốc khiến cả thế giới lo ngại”
“Tham vọng bành trướng trên biển của Trung Quốc khiến cả thế giới lo ngại”

(Dân trí) - Ngoại trưởng Nhật Bản Fumio Kishida nhấn mạnh như vậy, đồng thời cũng bày tỏ hy vọng rằng quan hệ Nhật - Trung sẽ được điều chỉnh cho phù hợp với thời đại mới.

Thứ hai, 25/04/2016 - 04:58

Hòa người Kurd ở Qamishli, Syria đánh thẳng vào nội đô Aleppo
Hòa người Kurd ở Qamishli, Syria đánh thẳng vào nội đô Aleppo

Quân chính phủ Syria đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn tại Qamishli với lực lượng người Kurd, trong khi đang tích cực chuẩn bị đánh thẳng vào nội đô Aleppo.

Thứ hai, 25/04/2016 - 04:00

Máy bay chiến đấu Na Uy bắn nhầm đài kiểm soát
Máy bay chiến đấu Na Uy bắn nhầm đài kiểm soát

(Dân trí) - Một máy bay chiến đấu F-16 của Không quân Na Uy đã bắn nhầm vào tháp kiểm soát khi đang diễn tập. May mắn không có ai bị thương sau vụ việc này.

Thứ hai, 25/04/2016 - 03:57

Châu Âu trông đợi gì ở chuyến thăm của Tổng thống Obama?
Châu Âu trông đợi gì ở chuyến thăm của Tổng thống Obama?

(Dân trí) - Giữa lúc chính quyền Washington tập trung nỗ lực cho chiến lược “xoay trục” sang châu Á, chuyến thăm châu Âu của Tổng thống Obama được kỳ vọng là tín hiệu cho thấy Mỹ không thờ ơ trước cuộc khủng hoảng bên kia bờ Đại Tây Dương.

Thứ hai, 25/04/2016 - 02:54

Lộ sai sót "chết người" của máy bay Boeing 787 Dreamliner
Lộ sai sót "chết người" của máy bay Boeing 787 Dreamliner

(Dân trí) - Vì lý do “an toàn khẩn cấp”, Cơ quan hàng không liên bang Mỹ (FAA) ngày 24/4 đã yêu cầu sửa chữa mẫu động cơ của General Electric lắp trên máy bay Boeing 787 Dreamliner bởi lỗi kỹ thuật có thể làm máy bay ngừng đột ngột trên không.

Thứ hai, 25/04/2016 - 02:18

Các cường quốc phương Tây chuẩn bị tái can thiệp quân sự vào Libya?
Các cường quốc phương Tây chuẩn bị tái can thiệp quân sự vào Libya?

Truyền thông Anh gần đây đưa tin, hàng trăm binh sĩ Anh đã sẵn sàng lên đường tới Libya để tham gia sứ mệnh quốc tế chống tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng và giúp ổn định tình hình tại quốc gia Bắc Phi này.

Thứ hai, 25/04/2016 - 02:00

Mỹ cân nhắc công bố báo cáo mật vụ tấn công 11/9
Mỹ cân nhắc công bố báo cáo mật vụ tấn công 11/9

Tổng thống Mỹ Obama đã yêu cầu giới chức nước này xem xét, đánh giá xem liệu có nên công bố công khai báo cáo vụ tấn công 11/9 hay không.

Thứ hai, 25/04/2016 - 01:30

Đưa bộ binh lật đổ Assad: Nội bộ Mỹ mâu thuẫn lớn?
Đưa bộ binh lật đổ Assad: Nội bộ Mỹ mâu thuẫn lớn?

Giữa Nhà Trắng, CIA và Bộ quốc phòng Mỹ đang xảy ra lục đục xung quanh việc dùng bộ binh để lập đổ tổng thống Syria Assad.

Thứ hai, 25/04/2016 - 01:00

3 tàu hải cảnh Trung Quốc đi vào lãnh hải Nhật Bản
3 tàu hải cảnh Trung Quốc đi vào lãnh hải Nhật Bản

(Dân trí) - Lực lượng cảnh sát biển Nhật Bản (JCG) cho biết 3 tàu cảnh sát biển Trung Quốc bị phát hiện đã xâm nhập vùng biển thuộc chủ quyền của Nhật Bản tại khu vực quanh quần đảo Senkaku (Trung Quốc gọi là Điếu Ngư) sáng qua 24/4.

Thứ hai, 25/04/2016 - 12:39

Ông Obama bác “thỏa thuận hạt nhân” của Triều Tiên
Ông Obama bác “thỏa thuận hạt nhân” của Triều Tiên

(Dân trí) - Một ngày sau khi Ngoại trưởng Triều Tiên Ri Su Yong nêu điều kiện để Bình Nhưỡng ngừng các vụ thử hạt nhân, Tổng thống Mỹ Barack Obama ngày 24/4 tuyên bố Washington không đánh giá nghiêm túc về đề xuất này và cho rằng Bình Nhưỡng "cần phải làm nhiều hơn thế".

Thứ hai, 25/04/2016 - 12:15

ĐÁNG QUAN TÂM
Indonesia bắt tàu Trung Quốc bị Interpol truy nã
Indonesia bắt tàu Trung Quốc bị Interpol truy nã

(Dân trí) - Các tàu chiến của Indonesia cuối tuần qua đã bắt giữ một tàu cá của Trung Quốc bị nghi đánh bắt trái phép và bị Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) truy nã.

Thứ hai, 25/04/2016 - 11:49

Thư tình của Nữ hoàng Anh được bán giá 20.000 USD
Thư tình của Nữ hoàng Anh được bán giá 20.000 USD

(Dân trí) - Một bức thư tay hiếm hoi do Nữ hoàng Anh Elizabeth II viết kể về chuyện tình của Nữ hoàng với Hoàng thân Philip trước khi đám cưới của cặp đôi Hoàng gia diễn ra vào năm 1947 đã được mua với giá hơn 20.000 USD trong phiên đấu giá tại Anh hồi tuần trước.

Thứ hai, 25/04/2016 - 10:39

Trung Quốc với "nhiệm kỳ 2 nguyên trạng"
Trung Quốc với "nhiệm kỳ 2 nguyên trạng"

Các nhà lãnh đạo Trung Quốc ở nhiệm kỳ 2 thường mong muốn duy trì tình hình nguyên trạng chứ không liều lĩnh để xảy ra khủng hoảng.

Thứ hai, 25/04/2016 - 10:00

Máy bay MH17 có thể bị chiến đấu cơ Ukraine bắn rơi
Máy bay MH17 có thể bị chiến đấu cơ Ukraine bắn rơi

(Dân trí) - Một giả thuyết mới về tai nạn của máy bay mang số hiệu MH17 của hãng hàng không Malaysia Airlines vừa xuất hiện cho rằng máy bay này có thể đã bị một máy bay quân sự của Ukraine bắn rơi.

Thứ hai, 25/04/2016 - 09:41

Thử thách cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Barack Obama
Thử thách cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Barack Obama

Ngày 24/4, ông Obama đã có mặt tại Đức để hội đàm với Thủ tướng Merkel về các vấn đề kinh tế và cuộc khủng hoảng Syria.

Thứ hai, 25/04/2016 - 09:00

"Trung Quốc sẽ cải tạo bãi cạn Scarborough trong năm nay"
"Trung Quốc sẽ cải tạo bãi cạn Scarborough trong năm nay"

(Dân trí) - Tờ Thời báo Hoa nam buổi sáng (SCMP) dẫn lời chuyên gia hàng hải và nguồn tin thân cận với Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) ngày 25/4 cho biết, Trung Quốc sẽ sớm bắt đầu cải tạo trái phép tại bãi cạn Scarborough hay còn gọi là Hoàng Nham và xây dựng ở đây một đường băng.

Thứ hai, 25/04/2016 - 08:06

Mỹ chật vật xây dựng lực lượng quân đội Iraq tái chiếm Mosul
Mỹ chật vật xây dựng lực lượng quân đội Iraq tái chiếm Mosul

Quân đội Iraq yếu kém về ý thức kỷ luật, trình độ tác chiến, và thiếu thốn vũ khí. Mỹ chật vật xây dựng đội quân này cho mục tiêu tái chiếm Mosul.

Thứ hai, 25/04/2016 - 08:00

Triều Tiên triển khai 300 giàn phóng tên lửa dọc biên giới Hàn Quốc
Triều Tiên triển khai 300 giàn phóng tên lửa dọc biên giới Hàn Quốc

(Dân trí) - Triều Tiên đã triển khai khoảng 300 giàn phóng tên lửa đa nòng dọc biên giới tiền tiêu với Hàn Quốc và được cho là có thể tấn công Seoul và các khu vực xung quanh, Yonhap dẫn nguồn tin quân sự Hàn Quốc cho biết hôm qua 24/4.

Thứ hai, 25/04/2016 - 07:05

Tổng thống Mỹ sẽ điều thêm 250 binh sỹ tới Syria
Tổng thống Mỹ sẽ điều thêm 250 binh sỹ tới Syria

Việc triển khai này sẽ bổ sung cho nhóm 50 binh sỹ thuộc lực lượng đặc biệt đã được Mỹ điều đến Syria trong năm 2015.

Thứ hai, 25/04/2016 - 07:00

Mỹ-Đức nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác xuyên Đại Tây Dương
Mỹ-Đức nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác xuyên Đại Tây Dương

Ngày 24/4, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã tới Hanover, bắt đầu chuyến thăm Đức trong 2 ngày. Đây là chuyến thăm Đức thứ 5 và là cuối cùng của ông Obama trên cương vị tổng thống.

Thứ hai, 25/04/2016 - 06:40

Máy bay năng lượng mặt trời vượt Thái Bình Dương thành công
Máy bay năng lượng mặt trời vượt Thái Bình Dương thành công

(Dân trí) - Chiếc máy bay Solar Impulse 2 vận hành hoàn toàn hoạt động bằng năng lượng mặt trời, vừa hạ cánh tại California, Mỹ, sau hành trình 3 ngày vượt Thái Bình Dương từ đảo Hawaii. Đây là bước tiến quan trọng trong kế hoạch bay vòng quanh thế giới.

Thứ hai, 25/04/2016 - 06:26

Tổng thống Obama: Đưa bộ binh tới Syria là sai lầm
Tổng thống Obama: Đưa bộ binh tới Syria là sai lầm

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Barack Obama khẳng định sẽ không gửi bộ binh sang Syria, đồng thời cho rằng những vấn đề của Syria không thể chỉ giải quyết bằng những nỗ lực quân sự, đài BBC đưa tin ngày 24/4.

Thứ hai, 25/04/2016 - 06:05