Biển Đông: Buộc Trung Quốc trả giá cho mọi hành động bành trướng

Tất cả các quốc gia có liên quan tới tranh chấp Biển Đông cần một cách tiếp cận mới để đối phó những nỗ lực nhằm thay đổi hiện trạng của Trung Quốc.
>>"Mỹ nên và cần tiếp tục duy trì sự hiện diện tại Biển Đông"
>>Mỹ và Trung Quốc có nhiều bất đồng về vấn đề Biển Đông

Trong bài nghiên cứu xuất bản năm 2013, “Sự xác quyết mới của Trung Quốc (TQ) thật sự mới và hung hăng chỗ nào?” [1] ,GS. Alastair Johnston (ĐH Harvard) cho rằng,"sự xác quyết mới đây" của TQ phần lớn là hậu quả từ sự thổi phồng của giới truyền thông. Những cứng rắn đó cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn và lâu dài hơn của chính sách “trỗi dậy hòa bình” mà Bắc Kinh công bố.

Sau ba năm nghiên cứu này công bố, với những gì TQ thể hiện ở Biển Đông và biển Hoa Đông trong khoảng hai năm gần đây, thì lập luận đó cần phải viết lại rằng: mức độ thổi phồng của giới truyền thông chỉ phản ánh được một phần kế hoạch “trở thành bá chủ” của TQ.

Từ việc đơn phương tuyên bố vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) ở vùng biển Hoa Đông, cho tới việc châm ngòi cho cuộc "khủng hoảng giàn khoan" năm 2014, rồi mới đây nhất là việc triển khai tên lửa đất-đối-không lên các đảo có tranh chấp, rõ ràng TQ đang ngày càng quyết đoán và táo tợn hơn trong tranh chấp Biển Đông.

Sự hung hăng ngày một tăng dần này của TQ không đơn thuần là hệ quả của những tính toán ngắn hạn hay sự bùng phát của chủ nghĩa dân tộc. Trên thực tế, TQ từ lâu đã theo đuổi một chiến lược dài hơi, với mục tiêu cuối cùng là kiểm soát toàn bộ Biển Đông.

Hình ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy tên lửa Trung Quốc trên đảo Phú Lâm - Ảnh: Fox News
Hình ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy tên lửa Trung Quốc trên đảo Phú Lâm - Ảnh: Fox News

Chiến lược bành trướng của Bắc Kinh

Chiến lược bành trướng của TQ trên Biển Đông có năm đặc điểm chính.

Thứ nhất, mục tiêu số một của chiến lược này là từng bước thay đổi hiện trạng lãnh thổ (territorial status quo) ở Biển Đông theo hướng có lợi cho TQ. Thay vì tìm cách nuốt trọn toàn bộ Biển Đông trong một nước cờ, TQ bắt đầu xâm chiếm quần đảo Hoàng Sa vào năm 1974, rồi từ từ chiếm các đảo khác thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam vào cuối những năm 80. Cách đây không lâu, sau một cuộc đụng độ căng thẳng với Philippines vào năm 2012, TQ đã giành thêm quyền kiểm soát Bãi cạn Scarborough.

TQ hi vọng rằng bằng cách thay đổi hiện trạng một cách từ từ, chậm rãi, họ sẽ củng cố được vị trí chiến lược ở Biển Đông, cũng như tạo ra "sự đã rồi" (fait accompli) để trói tay các nước khác, đồng thời không khiêu khích quá mức các bên còn lại để tránh một phản ứng cứng rắn, tập thể.

Thứ hai, chiến lược này dựa trên nền tảng "ngoại giao toàn diện" (full-spectrum diplomacy), sử dụng khéo léo tất cả công cụ ngoại giao sẵn có, từ "cây gậy" quân sự tới "củ cà rốt" kinh tế và các cuộc đàm phán cấp cao. Điều này được thể hiện một cách rõ nét nhất qua cuộc khủng hoảng giàn khoan HD-981.

Bắc Kinh đã châm ngòi bằng việc điều một giàn khoan dầu khổng lồ vào trong vùng biển đặc quyền kinh tế (EEZ) của Việt Nam, rồi duy trì sức ép bằng việc sử dụng kết hợp các tàu hải cảnh và tàu quân sự được cải trang để uy hiếp các tàu kiểm ngư của Việt Nam. Và cuối cùng là những động thái ngoại giao “cò cưa”.

Vào tháng Năm, Trung Quốc hạ đặt một giàn khoan nước sâu (Hải Dương 981) cách bờ biển Việt Nam 120 hải lý. Ảnh: Cảnh sát biển VN
Vào tháng Năm, Trung Quốc hạ đặt một giàn khoan nước sâu (Hải Dương 981) cách bờ biển Việt Nam 120 hải lý. Ảnh: Cảnh sát biển VN

Thứ ba, chiến lược của TQ chủ yếu dựa vào các hành động khiêu khích ở quy mô nhỏ với tần suất cao ở nhiều điểm khác nhau cùng lúc. Hành động này vừa giúp TQ kéo giãn khả năng phòng thủ của đối phương, vừa giúp kiểm soát khả năng leo thang quân sự trong chừng mực vừa phải.

Hơn nữa, nó giúp ngăn chặn sự phản ứng quyết liệt từ tập thể các quốc gia láng giềng của TQ. Bởi những nước nhỏ này sẽ nghĩ cái giá phải trả khi quan hệ với TQ xấu đi lớn hơn lợi ích của việc kháng cự lại người láng giềng khổng lồ trên Biển Đông. Thế nên những cuộc khủng hoảng thật sự lớn như vụ Bãi cạn Scarborough hay giàn khoan HD-981 sẽ hiếm khi xảy ra. Thay vào đó, TQ đã và đang tập trung vào các hoạt động bồi đắp đảo nhân tạo và từng bước quân sự hoá tranh chấp.

Thứ tư, chiến lược này nhấn mạnh tính chất "song phương" của tranh chấp lãnh thổ nhằm tránh các quốc gia khác như Mỹ và Nhật Bản can thiệp vào Biển Đông. TQ sẽ luôn luôn mạnh hơn từng nước láng giềng nhỏ, nên dĩ nhiên họ sẽ muốn đàm phán song phương với từng nước để tối đa hoá lợi thế mặc cả. Hơn nữa, giảm thiểu các "tay chơi" trong cuộc tranh chấp, TQ sẽ giảm thiểu được tối đa các rủi ro trong kế hoạch của họ. Hệ quả tất yếu là Bắc Kinh sẽ tự tin và cứng rắn hơn trong xử lý tranh chấp.

Cuối cùng, chiến lược của TQ phần lớn dựa trên việc sử dụng sức mạnh quân sự phi sát thương (non-lethal use of force) để gây sức ép lên đối phương. Thay vì sử dụng thế mạnh quân sự để trực tiếp tấn công các nước láng giềng, TQ từng bước tạo dựng thế trận vững chắc trên Biển Đông nhằm thuyết phục các nước nhỏ nên khuất phục TQ vì nếu xung đột xảy ra, họ sẽ không thể thắng.

Do đó, mục đích chính của TQ là "thắng mà không cần giao chiến". Việc sử dụng sức mạnh quân sự phi sát thương gồm những hành động như phô trương sức mạnh quân sự, cho tới triển khai tên lửa đất-đối-không (SAM) trên các đảo.

TQ ít nhiều thành công với chiến lược "cắt lát salami" này. Đến nay ASEAN vẫn chưa đạt được sự đồng thuận về một phản ứng tập thể và quyết đoán trước sự bành trướng của TQ. Hơn nữa, TQ đã và đang thay đổi hiện trạng lãnh thổ trên Biển Đông ồ ạt. Bằng chứng là nhiều đảo mới cách đây vài năm còn chưa có gì, nay đã có cả một đường băng cho máy bay quân sự dài 3.000 mét. Bằng chứng là họ tiếp tục làm xói mòn chủ quyền lãnh thổ của các quốc gia khác trong khu vực, nhưng vẫn chưa gặp bất kì sự trừng phạt nào từ cộng đồng quốc tế.

Hình ảnh cải tạo trái phép của TQ tại bãi đá Huy Gơ thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Ảnh: Huy Phong
Hình ảnh cải tạo trái phép của TQ tại bãi đá Huy Gơ thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Ảnh: Huy Phong

Gửi thông điệp rõ ràng tới Bắc Kinh

Các nước có tranh chấp và có lợi ích tại biển Đông phản ứng càng yếu ớt, gửi đi tín hiệu càng không rõ ràng thì TQ càng có lý do để tiếp tục theo đuổi chiến lược bành trướng. Ngược lại, nếu các nước có một hệ thống hành xử quyết đoán và gửi đi tín hiệu rõ ràng, rằng kể cả nước nhỏ cũng sẽ không nhân nhượng trong những vấn đề liên quan đến lợi ích quốc gia cốt lõi, thì ít nhất Bắc Kinh cũng sẽ phải cẩn trọng hơn và có thể sẽ tính toán lại chiến lược.

Trong bối cảnh hiện nay, tất cả các quốc gia có liên quan tới tranh chấp Biển Đông cần một cách tiếp cận mới để đối phó với những nỗ lực nhằm thay đổi hiện trạng của TQ. Thay vì chỉ trông chờ vào những "hành động lớn" (grand measures) như Bộ quy tắc ứng xử (COC), những tuyên bố chung của ASEAN, hay dựa vào răn đe quân sự truyền thống, các nước này cần thường xuyên thực hiện những hành động nhỏ, nhưng cụ thể và thực chất để bắt TQ trả giá cho mọi hành động gây căng thẳng và làm phức tạp tranh chấp Biển Đông. Ví dụ như thi hành các lệnh trừng phạt thông minh (smart sanctions) nhắm vào những đối tượng cụ thể trực tiếp liên quan tới những nỗ lực bồi đắp đảo tại Biển Đông.

TQ chắc chắn sẽ trả đũa. Mặc dù vậy, việc bắt TQ phải trả giá cho từng hành động thiếu xây dựng qua những hành động cụ thể, thực chất vẫn hết sức quan trọng. Bởi nó gửi đi một tín hiệu không thể rõ ràng hơn tới Bắc Kinh.

Chừng nào nào các nước có tranh chấp và có lợi ích tại Biển Đông vẫn chỉ dừng lại ở những tuyên bố lập lờ hay những hành động biểu trưng đơn thuần, ngày đó TQ vẫn còn thấy các nước e ngại va chạm. Chừng nào còn đọc được những thông điệp không rõ ràng, TQ còn nghĩ chiến lược bành trướng hiện nay của họ là thượng sách.

Đã đến lúc các nước có tranh chấp và lợi ích tại biển Đông phải buộc những người làm chính sách đối ngoại của TQ phải xem xét lại những tính toán của mình.

Theo Ngô Di Lân

Vietnamnet

(* Ngô Di Lân hiện là nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Quan hệ Quốc tế - ĐH Brandeis (Mỹ) và là nghiên cứu viên cộng tác tại Trung tâm nghiên cứu quốc tế (SCIS) thuộc ĐH KHXH & NV, ĐH Quốc Gia TP HCM. Bài viết là một phần nội dung tham luận đồng tác giả được trình bày tại Hội thảo về chủ đề "Quân sự hoá Biển Đông và những hệ quả" tổ chức tại ĐH Harvard, Mỹ).

-------

[1] How New and Assertive Is China's New Assertiveness?

MỚI NHẤT
Tiết lộ video chưa từng công bố về tình báo hai mang lừng danh của Liên Xô
Tiết lộ video chưa từng công bố về tình báo hai mang lừng danh của Liên Xô

(Dân trí) - Một đoạn video quay cảnh ông Kim Philby, cựu sĩ quan của Cục Tình báo Anh (MI6) và là gián điệp hai mang lừng danh của Liên Xô, tiết lộ mọi bí mật trong sự nghiệp làm gián điệp đã được hãng tin BBC lần đầu công bố.

Thứ hai, 04/04/2016 - 02:52

Nhật Bản điều 12 tàu tuần tra quanh Senkaku
Nhật Bản điều 12 tàu tuần tra quanh Senkaku

(Dân trí) - Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Nhật Bản (JCG) ngày 4/4 thông báo đã hoàn tất quá trình triển khai 12 tàu làm nhiệm vụ tuần tra đặc biệt xung quanh quần đảo Senkaku ở biển Hoa Đông, nơi Trung Quốc cũng tuyên bố chủ quyền và gọi là quần đảo Điếu Ngư.

Thứ hai, 04/04/2016 - 02:32

Mỹ quyết gài dây mìn sát sườn Nga
Mỹ quyết gài dây mìn sát sườn Nga

Mỹ quyết tâm đưa hàng nghìn quân cùng một lữ đoàn thiết giáp tới Đông Âu, sát nách Nga để trở lại với chiến lược sợi dây mìn.

Thứ hai, 04/04/2016 - 02:00

5 chiến thuật “khử” IS
5 chiến thuật “khử” IS

Sau vụ khủng bố tại Brussels, Mỹ và các đồng minh châu Âu có thể phải cân nhắc tới các chiến thuật chống IS mới.

Thứ hai, 04/04/2016 - 01:00

Thành phố Mimasaka nhận sinh viên Việt sang làm nhân viên chính thức tại Tòa thị chính
Thành phố Mimasaka nhận sinh viên Việt sang làm nhân viên chính thức tại Tòa thị chính

(Dân trí) - Thành phố Mimasaka của Nhật Bản sẽ đào tạo và tiếp nhận 1 sinh viên tốt nghiệp Đại học Đà Nẵng sang làm nhân viên chính thức tại Tòa thị chính, trong khuôn khổ các nỗ lực nhằm thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa thành phố Mimasaka và Việt Nam.

Thứ hai, 04/04/2016 - 12:02

Nga-Syria phá âm mưu xóa sổ thành cổ Palmyra của IS
Nga-Syria phá âm mưu xóa sổ thành cổ Palmyra của IS

Nga tiếp tục đưa nhóm công binh thứ 2 và robor dò mìn Uran-6 sang Syria rà phá bãi mìn khổng lồ các tay súng khủng bố của IS cài lại.

Thứ hai, 04/04/2016 - 12:00

Báo Đức tiết lộ tài liệu mật về giao dịch tài chính ngầm của các chính khách thế giới
Báo Đức tiết lộ tài liệu mật về giao dịch tài chính ngầm của các chính khách thế giới

(Dân trí) - Truyền thông Đức hôm qua 3/4 đã công bố một loạt tài liệu mật phanh phui các hoạt động tài chính ngầm liên quan đến nhiều nhân vật có quyền lực trên thế giới, trong đó có cả trợ lý, bạn bè thân thiết của Tổng thống Nga Vladimir Putin và người thân của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Thứ hai, 04/04/2016 - 11:18

Ông Obama bác bỏ kế hoạch lật đổ Tổng thống Syria của CIA
Ông Obama bác bỏ kế hoạch lật đổ Tổng thống Syria của CIA

Theo Sputnik, trong một cuộc trả lời phỏng vấn trên kênh truyền hình NBC News, cựu sỹ quan tình báo Mỹ Doug Locke cho biết Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã đề xuất với Tổng thống Mỹ Barack Obama một kế hoạch chi tiết nhằm bí mật lật đổ nhà lãnh đạo Syria Bashar al-Assad trong năm 2012, nhưng ông Obama không tán thành.

Thứ hai, 04/04/2016 - 11:00

Su-35 nhào lộn 360 độ tránh được tên lửa
Su-35 nhào lộn 360 độ tránh được tên lửa

Theo giới thiệu của Không quân Nga, nhờ sở hữu những đặc tính kỹ thuật cực hiện đại, Su-35 có thể tránh được đòn tấn công bằng tên lửa của đối phương.

Thứ hai, 04/04/2016 - 10:20

Thủ tướng Singapore: Mỹ nên xây dựng quan hệ tổng thể khi giải quyết vấn đề Biển Đông
Thủ tướng Singapore: Mỹ nên xây dựng quan hệ tổng thể khi giải quyết vấn đề Biển Đông

(Dân trí) - Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long cho rằng, các tranh chấp ở Biển Đông cần được giải quyết như một phần trong mối quan hệ Mỹ-Trung rộng lớn hơn, thay vì chỉ là một vấn đề một chiều, một cuộc chơi có tổng bằng 0.

Thứ hai, 04/04/2016 - 10:01

Chiến sự Nagorno-Karabakh: Armenia phá lợi thế bất ngờ của Azerbaijan
Chiến sự Nagorno-Karabakh: Armenia phá lợi thế bất ngờ của Azerbaijan

Ưu thế bất ngờ và lực lượng vượt trội nhưng quân đội Azerbaijan không chiếm được nhiều lợi thế trước Armenia trong cuộc xung đột ở Nagorno-Karabakh.

Thứ hai, 04/04/2016 - 10:00

Mỹ điều 55 máy bay tập trận chung với Philippines
Mỹ điều 55 máy bay tập trận chung với Philippines

(Dân trí) - Hàng nghìn binh sỹ Mỹ và Phillipines hôm nay (4/4) sẽ có cuộc tập trận chung thường niên Balikatan, kéo dài 11 ngày. 55 máy bay cùng hệ thống tên lửa phòng không đã được quân đội Mỹ huy động cho sự kiện này.

Thứ hai, 04/04/2016 - 09:57

ĐÁNG QUAN TÂM
Chiến hạm Nhật Bản tới Philippines trước khi thăm Cam Ranh
Chiến hạm Nhật Bản tới Philippines trước khi thăm Cam Ranh

(Dân trí) - Một tàu ngầm và 2 tàu chiến của Nhật Bản hôm qua đã cập cảng Subic của Philippines trong chuyến thăm kéo dài 3 ngày. Hai tàu chiến của Nhật sau đó sẽ tới thăm vịnh Cam Ranh của Việt Nam.

Thứ hai, 04/04/2016 - 08:54

Trùm chế tạo tên lửa của IS bị tiêu diệt
Trùm chế tạo tên lửa của IS bị tiêu diệt

(Dân trí) - Lầu Năm Góc hôm qua 3/4 cho biết, một chuyên gia chế tạo tên lửa của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) đã bị tiêu diệt trong một cuộc tấn công của máy bay không người lái Mỹ. Ngoài Khadijah, 5 phiến quân IS khác cũng bị tiêu diệt.

Thứ hai, 04/04/2016 - 08:25

Chính sách "tái cân bằng" của Mỹ gặp khó vì Trung Quốc, Triều Tiên
Chính sách "tái cân bằng" của Mỹ gặp khó vì Trung Quốc, Triều Tiên

Chính sách “tái cân bằng” của Mỹ ở châu Á - Thái Bình Dương bị chi phối nhiều bởi vấn đề hạt nhân Triều Tiên, sự trỗi dậy của Trung Quốc ở Biển Đông.

Thứ hai, 04/04/2016 - 08:00

Mỹ triển khai máy bay chiến đấu F-15 để đề phòng Nga
Mỹ triển khai máy bay chiến đấu F-15 để đề phòng Nga

(Dân trí) - Mỹ đã triển khai 12 máy bay chiến đấu F-15C Eagles và khoảng 350 phi công đến Iceland và Hà Lan sau khi Nga công bố kế hoạch tập trận hải quân, không quân quy mô lớn.

Thứ hai, 04/04/2016 - 07:35

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ “tố” Tổng thống Obama nói xấu sau lưng
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ “tố” Tổng thống Obama nói xấu sau lưng

(Dân trí) - Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan cuối tuần qua đã cáo buộc người đồng cấp Mỹ Barack Obama “nói xấu sau lưng” khi chỉ trích tự do báo chí ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Thứ hai, 04/04/2016 - 07:06

Nhật Bản chính thức công nhận ngày kỷ niệm món phở Việt Nam
Nhật Bản chính thức công nhận ngày kỷ niệm món phở Việt Nam

Ngày 2/4, tại Trung tâm EXPO City Osaka đã diễn ra lễ công bố và trao giấy chứng nhận ngày 4/4 hàng năm là “Ngày của phở” tại Nhật Bản.

Thứ hai, 04/04/2016 - 07:00

Người Việt ở Hàn Quốc biểu tình rầm rộ phản đối Trung Quốc ở Biển Đông
Người Việt ở Hàn Quốc biểu tình rầm rộ phản đối Trung Quốc ở Biển Đông

Cộng đồng người Việt hừng hực khí thế xuống đường biểu tình chống lại các hành động bá quyền và phi pháp của Trung Quốc trên Biển Đông.

Thứ hai, 04/04/2016 - 06:00

Cháy lớn tại trụ sở Bộ quốc phòng Nga
Cháy lớn tại trụ sở Bộ quốc phòng Nga

(Dân trí) - Khoảng 1.200 m2 trần tòa nhà Bộ quốc phòng Nga đã sập xuống, sau khi hỏa hoạn bùng lên dữ dội sáng 3/4, truyền thông Nga đưa tin.

Chủ nhật, 03/04/2016 - 09:38

Bỉ mở cửa trở lại sân bay bị đánh bom
Bỉ mở cửa trở lại sân bay bị đánh bom

(Dân trí) - Sân bay Zaventem ở thành phố Brussels của Bỉ, nơi xảy ra vụ tấn công khủng bố hôm 22/3, đã mở cửa trở lại trong ngày 3/4, và thực hiện 3 chuyến bay mang tính biểu tượng trong điều kiện an ninh thắt chặt.

Chủ nhật, 03/04/2016 - 09:16

Cuộc chiến Syria: Mỹ đã dính đòn nghi binh của Nga?
Cuộc chiến Syria: Mỹ đã dính đòn nghi binh của Nga?

Đẳng cấp cao nhất trong mưu kế nhà binh là dùng đòn “tương kế tựu kế”, đó là biến sức mạnh của địch để thực hiện ý đồ tác chiến của ta.

Chủ nhật, 03/04/2016 - 04:00

Hé lộ "bí mật" về việc Mỹ và NATO "nuôi" khủng bố tại Syria
Hé lộ "bí mật" về việc Mỹ và NATO "nuôi" khủng bố tại Syria

Nhờ Mỹ và NATO rót viện trợ quân sự mà Tổ chức khủng bố “Nhà nước Hồi giáo” (IS) và al-Qaeda không chỉ “sống khỏe” ở Iraq và Syria mà ngày càng bành trướng ra khỏi khu vực Trung Đông. Đây dường như vẫn còn là “bí mật” khi ít được truyền thông phương Tây nhắc đến.

Chủ nhật, 03/04/2016 - 03:00

Ngây ngất mùa hoa anh đào tại xứ sở mặt trời mọc
Ngây ngất mùa hoa anh đào tại xứ sở mặt trời mọc

(Dân trí) - Du khách khắp nơi trên thế giới những ngày này đang đổ về Nhật Bản để chiêm ngưỡng hoa anh đào khoe sắc trên khắp mọi miền của đất nước mặt trời mọc. Sắc hoa rực rỡ, mùi hương thoang thoảng tạo nên khủng cảnh thơ mộng, quyến rũ lòng người.

Chủ nhật, 03/04/2016 - 02:53