Báo chí trong kỷ nguyên mới: Giữ chuẩn mực để nuôi dưỡng niềm tin xã hội

Phát biểu tại cuộc gặp 101 nhà báo tiêu biểu, cũng như bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chứa đựng những thông điệp mang tính định hướng sâu sắc về vai trò, sứ mệnh và chuẩn mực nghề nghiệp của báo chí cách mạng trong bối cảnh mới. Điểm nhấn xuyên suốt là yêu cầu báo chí phải “làm cho xã hội bình tĩnh hơn, tử tế hơn, có niềm tin hơn vào những điều tốt đẹp”.

Trong không gian truyền thông số đang biến động mạnh mẽ, nơi thông tin lan truyền theo tốc độ tức thời, ranh giới giữa báo chí - mạng xã hội - giải trí - thương mại ngày càng mờ đi, thông điệp ấy mang ý nghĩa như một “hàng rào chuẩn mực”, đồng thời cũng là lời nhắc nhở về bản lĩnh nghề nghiệp của báo chí cách mạng trong việc giữ vững vai trò dẫn dắt dư luận xã hội.

Giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi căn bản cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Báo chí hiện nay đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới để thích nghi với mạng xã hội, nền tảng số và đối mặt với vô số nguồn tin phi chính thống. 

Yêu cầu “giữ chuẩn mực” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là một nguyên tắc sống còn đối với báo chí chính thống. Khi thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền với tốc độ hàng triệu lượt chia sẻ trong vài phút, thì sự cẩn trọng, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm xã hội của nhà báo trở thành “bộ lọc” quan trọng nhất để bảo vệ sự thật.

Đáng chú ý, trong phát biểu, người đứng đầu Đảng và Nhà nước ta đã chỉ rõ một ranh giới rất quan trọng: báo chí không chạy theo sự dễ dãi, không khai thác nỗi đau để câu khách, không biến câu chuyện riêng tư thành “món hàng” tiêu thụ. Đây chính là một thực tế đang tồn tại trong môi trường truyền thông hiện nay, khi áp lực lượt xem, tương tác và doanh thu quảng cáo có thể dẫn đến xu hướng thương mại hóa nội dung báo chí.

Sâu xa hơn, điều này đang đặt ra câu hỏi về giá trị cốt lõi của nghề báo: báo chí phục vụ điều gì, công chúng hay thuật toán, sự thật hay cảm xúc tức thời? Khi báo chí bị cuốn vào vòng xoáy “câu view”, nguy cơ dẫn đến là suy giảm uy tín nghề nghiệp, làm xói mòn niềm tin xã hội.

Trong bối cảnh đó, thông điệp “làm cho xã hội bình tĩnh hơn” mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Xã hội hiện đại không thiếu thông tin, nhưng lại có thể thiếu những phân tích có chiều sâu, trách nhiệm. Những tin tức chưa được kiểm chứng, những nội dung giật gân, những diễn giải thiên lệch có thể tạo ra hiệu ứng tâm lý đám đông, gây hoang mang hoặc cực đoan hóa nhận thức xã hội.

Vì thế, báo chí vừa là kênh đưa tin, vừa là “bộ lọc nhận thức” của xã hội. Làm cho xã hội bình tĩnh hơn không có nghĩa là làm giảm tính phản biện hay né tránh sự thật, mà là đưa sự thật về đúng bản chất của nó: có kiểm chứng, có bối cảnh, có phân tích và có trách nhiệm. Sự bình tĩnh trong báo chí chính là nền tảng của sự tỉnh táo trong nhận thức xã hội.

Cùng với đó, yêu cầu “tử tế hơn” đặt báo chí vào vai trò góp phần kiến tạo hệ giá trị xã hội. Trong lựa chọn đề tài, cách tiếp cận và ngôn ngữ thể hiện, báo chí có khả năng định hình nhận thức cộng đồng về cái đúng - cái sai, cái đẹp - cái xấu, điều đáng khích lệ và điều cần phê phán.

Nếu chỉ tập trung vào giật tít, câu view, báo chí có thể vô tình tạo ra cảm giác bi quan xã hội. Nhưng nếu biết cân bằng giữa phản ánh vấn đề và lan tỏa giá trị tích cực, báo chí sẽ trở thành lực lượng nuôi dưỡng niềm tin, khơi dậy tinh thần nhân văn và lan tỏa những điều đẹp đẽ trong cộng đồng.

Kiến tạo niềm tin xã hội

Từ phương thức tiếp cận “bình tĩnh”, “tử tế”, báo chí cách mạng Việt Nam hướng tới mục tiêu kiến tạo niềm tin xã hội. Trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, niềm tin xã hội được đặt ở vị trí trung tâm như một nguồn lực phát triển quốc gia. Trong bối cảnh hiện đại, niềm tin không chỉ là yếu tố tâm lý - xã hội, mà còn là nguồn lực, động lực có tác động trực tiếp đến năng lực phát triển của quốc gia.

Niềm tin xã hội không thể được tạo dựng bằng tuyên truyền đơn chiều hay những thông điệp tô hồng, mà chỉ có thể hình thành trên nền tảng của sự thật, tính minh bạch và sự nhất quán giữa thông tin và thực tiễn. Với vai trò là kênh thông tin chủ lực, báo chí cách mạng có trách nhiệm đặc biệt trong việc xây dựng nền tảng này.

Một mặt, báo chí phải dũng cảm phản ánh những tồn tại, bất cập trong đời sống xã hội. Sự phản biện khách quan, dựa trên chứng cứ và lập luận khoa học, giúp xã hội nhận diện vấn đề để điều chỉnh chính sách và hành vi. Mặt khác, báo chí cũng cần phát hiện, lan tỏa những mô hình tốt, những nhân tố tích cực, những câu chuyện truyền cảm hứng.

Sự cân bằng giữa “phản biện” và “xây dựng” chính là điều kiện để báo chí trở thành lực lượng kiến tạo niềm tin một cách bền vững. Khi có thể tiếp cận hàng nghìn nguồn tin khác nhau, cái mà độc giả cần là đặt niềm tin vào nội dung gì và cơ quan truyền tải nội dung đó. Niềm tin trở thành thước đo quan trọng nhất đối với giá trị của báo chí.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới phương thức hoạt động của các cơ quan báo chí hiện nay. Không chỉ là câu chuyện chuyển đổi số, mà cần chuyển đổi tư duy, từ mô hình truyền thông một chiều sang tương tác đa chiều; từ sản xuất nội dung đơn lẻ sang quản trị hệ sinh thái thông tin; từ phản ứng tức thời sang phân tích dài hạn, có chiều sâu. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi số có thể hỗ trợ mạnh mẽ quá trình này, nhưng không thể thay thế bản lĩnh nghề nghiệp, khả năng thẩm định thông tin và đạo đức, trách nhiệm xã hội của nhà báo.

Quan trọng hơn, báo chí cách mạng cần tiếp tục khẳng định bản sắc trong môi trường số. Bản sắc đó nằm ở độ tin cậy, tính nhân văn và chiều sâu phân tích. Một tòa soạn hiện đại không chỉ là nơi sản xuất tin tức nhanh, mà phải là trung tâm phân tích, giải thích và định hướng thông tin cho xã hội.

Thông điệp “làm cho xã hội có niềm tin hơn vào những điều tốt đẹp” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi gắm, cũng chính là lời khẳng định vai trò lâu dài của báo chí trong việc duy trì sự ổn định xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững của đất nước. Niềm tin không phải là trạng thái tự nhiên, mà là kết quả của quá trình tích lũy thông tin trung thực, nhất quán và có trách nhiệm.

Trong dòng chảy hơn một thế kỷ của báo chí cách mạng Việt Nam, từ những tờ báo đầu tiên phục vụ cách mạng đến hệ thống báo chí hiện đại hôm nay, giá trị cốt lõi vẫn không thay đổi, đó là phục vụ nhân dân, phản ánh sự thật và góp phần xây dựng xã hội tốt đẹp hơn. Trong bối cảnh mới, những giá trị ấy càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa là định hướng cho báo chí, vừa là lời nhắc nhở về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội của một lực lượng đặc biệt trên mặt trận tư tưởng - văn hóa: giữ cho xã hội tỉnh táo, nuôi dưỡng sự tử tế và củng cố niềm tin vào những điều tốt đẹp.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!