Việt Nam có 184.000 ca mắc lao mỗi năm, đề xuất sàng lọc sớm

Ngày 24/3, TS.BS Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết, chủ đề Ngày thế giới phòng chống lao của Việt Nam (24/3) năm nay là: Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân.

Theo TS Lượng, chỉ còn chưa đầy 5 năm để Việt Nam thực hiện mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, chủ đề năm nay là lời kêu gọi tăng cường trách nhiệm, cam kết và hành động lấy người dân làm trung tâm, nhằm thúc đẩy tiến trình hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá tình hình dịch tễ bệnh lao tại nước ta còn rất nặng nề. Năm 2024, WHO ước tính Việt Nam có khoảng 184.000 bệnh nhân lao mới, 9.400 bệnh nhân lao kháng thuốc và hàng năm có khoảng 12.000 người tử vong do lao. Việt Nam xếp thứ 12/30 nước có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới.

Năm 2025, báo cáo của Chương trình chống lao Quốc gia cho thấy, số bệnh nhân lao phát hiện là trên 119.000 ca, chiếm 63% tổng số ca mắc mới ước tính có trong cộng đồng.

Theo WHO, phát hiện ít nhất 70% số bệnh nhân có trong cộng đồng, điều trị khỏi ít nhất 85% số bệnh nhân lao phát hiện thì dịch tễ lao mới giảm từ 5%-10% mỗi năm.

Khu vực phía Nam tình hình phát hiện bệnh lao cao nhất trong cả nước, chiếm khoảng 60% tổng số ca lao phát hiện trên toàn quốc, cần tăng nguồn lực đầu tư cho công tác phòng chống lao tại những khu vực này.

TS.BS Đinh Văn Lượng cho biết, Nghị quyết 72-NQ/TW với định hướng quan trọng của ngành y tế là chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng.

"Từ năm 2026, “người dân được khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm”, qua đó tạo cơ hội phát hiện sớm nhiều bệnh, trong đó có bệnh lao", TS.BS Đinh Văn Lượng nói.

Theo Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, khám sàng lọc bệnh lao chưa được đưa vào trong danh mục khám sức khỏe ban đầu, khám sức khỏe định kỳ.

Thực tế tại Việt Nam chỉ có khoảng 23% người dân được khám chữa bệnh (theo điều tra dân số 2024), tổng số người có việc làm là khoảng 52 triệu người. Tuy được khám sức khỏe định kỳ hằng năm, nhóm này vẫn bị bỏ sót sàng lọc lao. Như vậy số người không được khám sàng lọc bệnh lao ước tính khoảng 40-50% dân số hiện nay.

Vì thế, Chương trình phòng chống lao Quốc gia đề xuất, với chương trình khám sức khoẻ định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần cho người dân, Bộ Y tế lồng ghép khám sàng lọc lao trong nội dung khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân, bổ sung ô khám sàng lọc bệnh lao trong giấy khám sức khỏe và sổ khám sức khỏe định kỳ hằng năm.

Trong khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, người dân phải được chụp X-quang ngực (bởi vì gần 40% người bệnh lao không có triệu chứng) và xét nghiệm GeneXpert (cho những trường hợp có hình ảnh X-quang bất thường nghi lao).

Theo TS.BS Đinh Văn Lượng, hiện các cơ sở khám bệnh đều đã được trang bị hệ thống X-quang thường và kỹ thuật số. Chương trình Chống lao Quốc gia đã có 45 xe chụp X-quang kỹ thuật số lưu động, 250 máy X-quang trong đó có 84 máy X-quang di động kỹ thuật số tới tỉnh/thành phố trên toàn quốc, đảm bảo tính khả thi của hoạt động. 

"Với kỳ vọng từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời. Đây là bước đi quan trọng nhằm phát hiện sớm bệnh tật, giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân.

Để đạt được mục tiêu chấm dứt bệnh lao, cần có sự ủng hộ và cam kết mạnh mẽ của lãnh đạo các cấp, sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể và toàn xã hội, nhằm bảo đảm nguồn tài chính bền vững và triển khai đồng bộ các can thiệp phòng, chống lao từ Trung ương đến địa phương", TS.BS Đinh Văn Lượng chia sẻ.