Vụ 3 tấn bột ngọt, hạt nêm giả: Đại lý tiêu thụ có thể bị xử lý ra sao?

Mới đây, Công an tỉnh Tây Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt tạm giam Dương Thị Yến Oanh (47 tuổi), Hồ Tú Phụng (45 tuổi) và Dương Hoàng Hiếu (57 tuổi) để điều tra về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là phụ gia thực phẩm.

Những người này bị cáo buộc sản xuất 3 tấn bột ngọt, hạt nêm giả các nhãn hiệu nổi tiếng như Ajinomoto, Knorr tại phòng trọ ở xã Long Cang và phân phối đến nhiều đại lý trong và ngoài tỉnh. Liên quan vụ việc, luật sư đã có chia sẻ về các quy định pháp luật liên quan.

Các khung hình phạt

Trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Ngô Quí Linh, Giám đốc Công ty Luật Mai Đăng Khang (Đoàn Luật sư TPHCM), cho biết căn cứ Điều 193 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là phụ gia thực phẩm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với nhiều khung hình phạt.

Theo luật sư Linh, khoản 1 Điều 193 quy định mức phạt tù từ 2 năm đến 5 năm đối với trường hợp phạm tội thông thường. Hiện Dương Thị Yến Oanh và Hồ Tú Phụng bị khởi tố, bắt tạm giam về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là phụ gia thực phẩm theo khoản này. Tuy nhiên, mức án cụ thể còn phụ thuộc vào tính chất, mức độ hành vi và các tình tiết của vụ án.

Luật sư cho biết, nếu cơ quan điều tra xác định vụ án có các tình tiết định khung tăng nặng theo khoản 2, 3 hoặc 4 Điều 193, các bị can có thể đối mặt mức hình phạt cao hơn.

Cụ thể, khoản 2 quy định mức phạt tù từ 5 năm đến 10 năm đối với các trường hợp phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp; hàng giả trị giá từ 150 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng hoặc thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng...

Khoản 3 quy định mức phạt tù từ 10 năm đến 15 năm nếu hàng giả trị giá từ 500 triệu đồng trở lên; gây thiệt hại tài sản từ 500 triệu đồng đến dưới 1,5 tỷ đồng hoặc gây thương tích, tổn hại sức khỏe cho người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên...

Khoản 4 quy định mức phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân trong trường hợp thu lợi bất chính từ 1,5 tỷ đồng trở lên; gây thiệt hại tài sản từ 1,5 tỷ đồng trở lên hoặc làm chết từ 2 người trở lên...

Theo luật sư Linh, do vụ án có quy mô lớn, tang vật thu giữ gồm hơn 3 tấn thành phẩm cùng số lượng lớn bao bì, thiết bị sản xuất nên cơ quan điều tra sẽ tiếp tục làm rõ để xác định chính xác khung hình phạt đối với từng bị can.

Ngoài hình phạt tù, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung theo khoản 5 Điều 193 Bộ luật Hình sự như phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 100 triệu đồng; cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm; tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Bên cạnh đó, các bị can còn có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho các tổ chức, cá nhân liên quan, trong đó có các nhãn hiệu bị xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ như Ajinomoto, Knorr và người tiêu dùng bị thiệt hại về sức khỏe nếu có căn cứ chứng minh.

Cơ quan chức năng cũng sẽ truy thu toàn bộ số tiền thu lợi bất chính từ hoạt động sản xuất, buôn bán hàng giả.

Trách nhiệm của đại lý

Luật sư Ngô Quí Linh cho biết, các cửa hàng tạp hóa, hộ kinh doanh đã nhập và tiêu thụ số hàng giả nói trên cũng có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm này không hoàn toàn phụ thuộc vào việc họ có biết đó là hàng giả hay không.

Theo quy định pháp luật, việc kiểm tra nguồn gốc hàng hóa, nhãn hàng hóa, dấu hợp chuẩn, hợp quy và các tài liệu liên quan đến chất lượng hàng hóa là nghĩa vụ của người bán. Vì vậy, ngay cả khi chứng minh không biết hàng giả, người bán vẫn có thể bị xử lý do lỗi vô ý vì không thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm tra, giám sát hàng hóa trước khi bán.

Theo luật sư Ngô Quí Linh, mức độ xử lý đối với các hộ kinh doanh liên quan đến việc tiêu thụ hàng giả sẽ được phân hóa tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

Về xử phạt vi phạm hành chính, trường hợp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, các hộ kinh doanh có thể bị xử lý theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP.

Cụ thể, hành vi buôn bán hàng giả là thực phẩm, phụ gia thực phẩm có giá trị dưới 5 triệu đồng có thể bị phạt từ 8 triệu đồng đến 15 triệu đồng. Trường hợp vi phạm nghiêm trọng hơn, mức phạt có thể tăng lên từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng. Do đây là nhóm hàng giả liên quan thực phẩm, phụ gia thực phẩm nên mức xử phạt có thể bị áp dụng gấp đôi so với hàng hóa thông thường.

Về trách nhiệm hình sự, luật sư cho biết các hộ kinh doanh có thể bị truy cứu về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả theo Điều 192 Bộ luật Hình sự nếu có đủ căn cứ xác định hành vi buôn bán hàng giả gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng hoặc gây thiệt hại lớn về tài sản.

Liên quan việc phân định trách nhiệm giữa trường hợp “biết” và “không biết” hàng giả, luật sư Linh cho rằng nếu người bán biết rõ hàng hóa là giả nhưng vẫn tiêu thụ thì có thể bị xem xét xử lý hình sự với vai trò đồng phạm.

Trong trường hợp không biết hàng hóa là giả nhưng “đáng lẽ phải biết” do thiếu trách nhiệm trong kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa, người bán vẫn có thể bị xử phạt hành chính. Tuy nhiên, mức xử lý có thể được xem xét giảm nhẹ do lỗi vô ý.

Đối với trường hợp không thể nhận biết hàng giả do yếu tố khách quan, người bán có thể được miễn trách nhiệm hành chính nếu chứng minh được yếu tố bất khả kháng. Dù vậy, cơ quan chức năng vẫn có thể buộc tiêu hủy hàng hóa và truy thu số tiền thu lợi bất chính.

Luật sư Linh khuyến nghị các hộ kinh doanh chủ động thu hồi số hàng hóa nghi là giả đã bán ra thị trường, phối hợp với cơ quan chức năng trong quá trình điều tra, đồng thời cung cấp đầy đủ hóa đơn, chứng từ để xác định nguồn gốc hàng hóa và đơn vị cung cấp. Theo luật sư, việc này không chỉ giúp xem xét giảm nhẹ trách nhiệm mà còn hỗ trợ cơ quan chức năng làm rõ đường dây sản xuất, tiêu thụ hàng giả.