Tăng lương hưu theo tỷ lệ phần trăm, mức chênh lệch càng lớn

Tăng càng nhiều, khoảng cách chênh lệch càng lớn

Ông Trần Phương Đạt nhớ như in lần nhận tháng lương hưu đầu tiên của mình vào tháng 6/2025, 2.340.000 đồng, bằng mức lương cơ sở.

Ông Đạt có hơn 21 năm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) tại một doanh nghiệp cơ khí. Nhưng do công ty luôn đóng BHXH cho ông ở mức thấp nhấp, bằng lương tối thiểu nên mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của ông thấp, dẫn đến lương hưu thấp.

Ngày đó, vợ ông đã mất vì ung thư dạ dày, ông còn phải nuôi con gái lớn đi học đại học, con trai nhỏ mới qua cấp 3 nên lương hưu 2.340.000 đồng/tháng quá thấp so với nhu cầu sinh hoạt. Dù sức khỏe rất yếu (suy giảm 81% khả năng lao động), ông Đạt vẫn phải đi làm thêm mới tạm đủ sống.

Ông Đạt chia sẻ: “Tôi nhận đưa đón 2 cháu học sinh ở trong xóm, mỗi cháu được gia đình trả 200.000 đồng/1 tuần, 1 tháng cũng kiếm thêm được 1,6 triệu đồng, nghỉ hè thì không có việc”.

Cuộc sống với đồng lương hưu thấp quá chật vật nên khi nghe tin Bộ Nội vụ đang xây dựng phương án tăng lương hưu, ông Đạt bày tỏ: “Rất mừng, vậy là quá tốt!”. Tuy nhiên, nếu so sánh 2 phương án tăng lương do Bộ Nội vụ đề xuất, ông Đạt ưu tiên chọn phương án 1.

Ông Đạt so sánh, hiện lương hưu của ông là 2.340.000 đồng. Tính theo phương án 1, lương hưu của ông Đạt sẽ được tăng thêm 105.300 đồng (4,5%) và 200.000 đồng, tổng cộng là 305.300 đồng. Khi đó, lương hưu của ông đạt mức 2.645.300 đồng. Trong khi đó, nếu tính theo phương án 2 (tăng 8%), lương hưu của ông Đạt sẽ tăng thêm 187.200 đồng, đạt mức 2.527.200 đồng.

Rõ ràng, đối với những người có mức lương hưu thấp, phương án 1 có lợi hơn nhiều. Những người nghỉ hưu từ thời điểm 1/7/2024 đến nay được nhận mức thấp nhấp bằng lương cơ sở 2.340.000 đồng như ông Đạt đều sẽ lựa chọn cách điều chỉnh theo phương án 1.

Tuy nhiên, với những người nhận lương hưu cao như ông P.P.N.T. thì phương án 2 lại có lợi hơn. Với mức lương hưu hiện hưởng là 161,3 triệu đồng, nếu tăng theo phương án 1 thì ông T. chỉ tăng thêm gần 7,3 triệu đồng (0,45%) và 200.000 đồng, tổng cộng là 7,5 triệu đồng. Nếu tính theo phương án 2, lương hưu của ông T. sẽ tăng thêm 12,9 triệu đồng.

Với những người có lương hưu thấp như ông Đạt, mỗi lần điều chỉnh theo tỷ lệ phần trăm chỉ giúp họ tăng thêm vài trăm ngàn đồng. Còn với những người có lương hưu cao như ông T., mỗi lần điều chỉnh giúp họ tăng thêm cả chục triệu đồng.

Khi nghỉ hưu vào năm 2015, mức lương hưu của ông P.P.N.T. chỉ hơn 87,3 triệu đồng/tháng. Sau 7 lần tăng lương hưu, ông T. được nhận mức lương cao gần gấp đôi thời điểm vừa nghỉ hưu. Do đó, lương hưu tăng theo số tương đối (tỷ lệ phần trăm) càng nhiều lần thì khoảng cách chênh lệch giữa người có lương hưu cao như ông T. với người có lương hưu thấp như ông Đạt ngày càng lớn.

Phương án điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ

Lần tăng lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng gần nhất là vào ngày 1/7/2024 theo Nghị định 75/2024/NĐ-CP ngày 30/6/2024. Thời điểm đó, Chính phủ quyết định điều chỉnh tăng thêm 15% trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2024.

Trong báo cáo tổng kết thi hành Nghị định 75/2024, Bộ Nội vụ đánh giá việc thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng ở mức khá cao (15%) đã giúp nâng cao mức lương hưu, trợ cấp và góp phần ổn định, nâng cao cuộc sống của người nghỉ hưu.

Tuy nhiên, Bộ Nội vụ cũng đánh giá việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng theo Nghị định 75/2024 vẫn còn bộc lộ một số điểm bất cập, hạn chế.

Thứ nhất là chưa thể chế hóa được quan điểm của Đảng về việc “thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ”.

Thứ hai là việc điều chỉnh tăng theo mức tăng tương đối (tỷ lệ phần trăm) càng làm gia tăng thêm khoảng cách chênh lệch lương hưu giữa những người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng.

Từ năm 1995, hầu như lương hưu đều được điều chỉnh tăng theo số tương đối (tỷ lệ phần trăm), chỉ có nhóm nghỉ hưu trước năm 1995 có vài lần được điều chỉnh tăng theo số tuyệt đối (số tiền cụ thể). Việc điều chỉnh theo số tiền cụ thể đối với nhóm nghỉ hưu trước năm 1995 giúp những người nghỉ hưu trước năm 1995 và có lương hưu thấp thu hẹp khoảng cách chênh lệch lương hưu với người nghỉ hưu sau này.

Tuy nhiên, người nghỉ hưu sau năm 1995 vẫn chỉ điều chỉnh tăng theo tỷ lệ phần trăm. Trong khoảng thời gian 10 năm gần đây (2016-2026), Chính phủ đã 7 lần điều chỉnh lương hưu, giúp lương hưu tăng gần gấp đôi nhưng nếu tính về số tiền tuyệt đối thì những người hưởng lương hưu cao như ông P.P.N.T. lại có mức tăng cao hơn rất nhiều so với người có lương hưu thấp. Cách điều chỉnh này đã góp phần làm tăng khoảng cách chênh lệch giữa những người đang hưởng lương hưu.

Bạn đọc có thể theo dõi diễn biến lương hưu của ông T. trong bảng sau đây:

Chính vì vậy, Bộ Nội vụ đề xuất thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu theo hướng áp dụng cả mức điều chỉnh tăng theo cả mức tăng theo số tương đối (tỷ lệ phần trăm) và số tuyệt đối (số tiền cụ thể) để khắc phục những bất cập nêu trên.

Bộ Nội vụ đã cụ thể hóa đề xuất trên khi xây dựng dự thảo nghị định điều chỉnh lương hưu từ ngày 1/7/2026 với 2 phương án. Phương án 1 áp dụng cả mức tăng theo số tương đối (tỷ lệ phần trăm) và số tuyệt đối (số tiền cụ thể). Phương án 2 điều chỉnh mức tăng theo số tương đối như trước đây.

2 PHƯƠNG ÁN ĐIỀU CHỈNH LƯƠNG HƯU TỪ NGÀY 1/7/2026 DO BỘ NỘI VỤ ĐỀ XUẤT

Bộ Nội vụ đề xuất điều chỉnh mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng đối với 10 nhóm đối tượng từ ngày 1/7/2026. Cụ thể như sau:

Về mức điều chỉnh, Bộ Nội vụ đề xuất 2 phương án.

Phương án 1 chia thành 2 nhóm.

Thứ nhất, đối với các đối tượng quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, e và g (trong bảng trên) thì từ ngày 1/7/2026 điều chỉnh tăng thêm 4,5% và 200.000 đồng/tháng trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026.

Thứ hai, đối với các đối tượng quy định tại các điểm h, i và điểm k (trong bảng trên) thì từ ngày 1/7/2026 điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026.

Phương án 2 thì thống nhất điều chỉnh tăng thêm 8% trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026 từ ngày 1/7/2026 cho tất cả 10 nhóm đối tượng.

Đối với các đối tượng quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, e và g (trong bảng trên) đã nghỉ hưởng lương hưu, trợ cấp trước ngày 1/1/1995, sau khi thực hiện điều chỉnh tăng như trên mà mức hưởng thấp hơn 3.800.000 đồng/tháng thì được tăng thêm lần thứ hai theo 2 nhóm sau:

Nhóm 1, tăng thêm 300.000 đồng/người/tháng đối với những người có mức hưởng dưới 3.500.000 đồng/người/tháng.

Nhóm 2, tăng lên bằng 3.800.000 đồng/người/tháng đối với những người có mức hưởng từ 3.500.000 đồng/người/tháng đến dưới 3.800.000 đồng/người/tháng.

Căn cứ vào 2 phương án trên, bạn đọc có thể theo dõi mức tăng giữa người đang nhận mức lương hưu cao nhất Việt Nam (ông T.) với những người mới nghỉ hưu và nhận mức lương hưu thấp nhất (bằng lương cơ sở) trong bảng sau:

So sánh mức tăng lương hưu trong bảng trên có thể thấy phương án 1 là cách điều chỉnh có thể giúp rút ngắn khoảng cách chênh lệch giữa người nhận lương hưu cao với người nhận lương hưu thấp.

Đồng thời, phương án này cũng thể hiện rõ quan điểm của Đảng về việc “thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ”.