Nơi 93 người lính cùng nằm lại, địch dùng máy ủi lấp toàn bộ thi thể

Trận đánh ác liệt và ký ức chiến trường không thể quên

Một ngày tháng 4, cựu chiến binh Bùi Đức Lộc (74 tuổi, trú tại tỉnh Thanh Hóa) có dịp thăm lại chiến trường xưa ở khu vực cầu Câu Nhi, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Dâng nén hương lên đền thờ đồng đội thuộc Trung đoàn 88, Sư đoàn 308, Quân đoàn 12 hy sinh 54 năm trước, ông Lộc lặng đi rất lâu, đôi mắt nhòe lệ.

Đến nay, ông Lộc vẫn chưa nguôi ám ảnh về trận đánh ác liệt ở cầu Câu Nhi vào năm 1972. Ông kể, đầu tháng 5/1972, khi quân ta làm chủ hoàn toàn tỉnh Quảng Trị, phía Việt Nam Cộng hòa tập trung lực lượng, vũ khí hiện đại nhằm tái chiếm mảnh đất này. Phòng tuyến ở huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị cũ trở thành điểm giao chiến ác liệt.

Trước tình hình đó, Sư đoàn 308 chấp hành mệnh lệnh của Bộ Tư lệnh chiến dịch, giao Trung đoàn 88 tổ chức chiến đấu, chiếm giữ các vị trí gần sông Mỹ Chánh và khu vực cầu Câu Nhi, huyện Hải Lăng cũ nhằm ngăn địch từ Huế tiến ra.

Rạng sáng 26/5/1972, Trung đoàn 88 cùng các đơn vị phối hợp chiến đấu, phá cầu Câu Nhi để ngăn bước tiến của địch. Tuy nhiên địch phát hiện vị trí của bộ đội ta, chúng dồn dập trút hỏa lực.

“Đạn pháo dội xuống liên hồi, biến cả khu vực thành một vành đai lửa, anh em gần như không có chỗ ẩn nấp. Chân tôi trúng đạn, mất máu nên lúc tỉnh lúc mê. Tôi sau đó cố gắng tìm về đơn vị nhưng không may lạc đường rồi rơi vào tay địch, bị bắt làm tù binh, đất nước giải phóng mới được trả tự do”, ông Lộc kể.

Ông Trần Ngọc Hiền, Phó Ban liên lạc Đoàn công tác chính sách, quy tập hài cốt liệt sỹ Sư đoàn 308, cho biết từ nguồn tư liệu gốc do phía Mỹ trao trả, cơ quan chức năng xác định có 110 chiến sĩ tham gia trận đánh ở cầu Câu Nhi. Trong đó, 93 chiến sĩ hy sinh, 17 người sống sót. 5 ngày sau trận chiến, phía Việt Nam Cộng hòa cho máy ủi lấp toàn bộ thi thể bộ đội ta hy sinh tại vị trí trận đánh.

93 chiến sĩ nằm lại và hành trình tìm kiếm hài cốt đầy gian nan

Theo ông Trần Ngọc Hiền, đến nay cơ quan chức năng đã xác minh được danh tính, quê quán của 83/93 liệt sỹ.

Từ năm 1999 đến 2025, lực lượng chức năng cùng người dân địa phương tổ chức nhiều đợt tìm kiếm, quy tập được 19 hài cốt liệt sỹ tại khu vực cầu Câu Nhi và đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sỹ Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị.

“Khu vực cầu Câu Nhi ngày ấy bị bom đạn cày xới, địch còn dùng xe ủi san phẳng toàn bộ vùng đất này, chôn vùi các chiến sĩ hy sinh nên việc tìm kiếm hài cốt gặp nhiều khó khăn”, ông Hiền nói.

Nơi các chiến sĩ Trung đoàn 88 chiến đấu và anh dũng hy sinh nay là vườn nhà của ông Bùi Hữu Tuấn (76 tuổi), trú tại thôn Nam Chánh, xã Nam Hải Lăng. Biết rõ về trận đánh và công lao của các chiến sĩ đã ngã xuống, ông Tuấn luôn xem khu vườn nhà mình như một nghĩa trang không bia mộ. Mỗi nhát cuốc, mỗi lần cải tạo vườn, ông đều làm với sự cẩn trọng đặc biệt.

Suốt hàng chục năm qua, vào ngày rằm, mùng một, lễ Tết, tháng 7 tri ân, ông Tuấn lại dựng bàn, bày mâm cỗ trong vườn, thắp hương cho các liệt sỹ. Đối với ông, khu vườn không chỉ là mảnh đất của gia đình mà còn là nấm mồ chung, nơi gửi gắm linh hồn của các liệt sỹ. Ông lặng lẽ thay mặt thân nhân thờ phụng, hương khói cho các liệt sỹ, tri ân những người lính kiên trung đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.

Theo ông Tuấn, từ năm 1999 đến 2006, khi thu gom vỏ bom, mìn còn sót lại trên mảnh vườn, ông phát hiện nhiều di vật của bộ đội như cúc áo, tăng dù, bi đông, thắt lưng… Có cả những mảnh xương người hòa lẫn trong đất cát. Đặc biệt, có lần ông tìm thấy một hài cốt vẫn kèm tấm bản đồ giấy gói trước ngực. Mỗi lần như vậy, ông đều báo chính quyền, lực lượng chức năng để quy tập, đưa các hài cốt về nghĩa trang liệt sỹ.

“Khi tìm được hài cốt, di vật của các anh, lòng tôi lại quặn thắt. Họ vĩnh viễn nằm lại nơi đây khi tuổi đời còn quá trẻ. Tôi luôn dặn mình phải làm gì đó để các anh không bao giờ bị lãng quên”, ông Tuấn chia sẻ.

Ngôi đền tri ân và tấm lòng người giữ đất thiêng

Năm 2025, câu chuyện về người nông dân Bùi Hữu Tuấn hàng chục năm chăm lo hương khói cho các liệt sỹ lan truyền đến Ban liên lạc Đoàn công tác chính sách, quy tập hài cốt liệt sỹ Sư đoàn 308. Các cựu chiến binh, thân nhân liệt sỹ khi tìm về nơi 93 liệt sỹ hy sinh đều xúc động và cảm phục trước việc làm bền bỉ của ông Tuấn.

Phó Ban liên lạc Đoàn công tác chính sách, quy tập hài cốt liệt sỹ Sư đoàn 308 Trần Ngọc Hiền cho biết từ cuộc gặp gỡ ấy, đơn vị liền tính đến việc xây dựng một ngôi mộ chung, dựng bia ghi tên các liệt sỹ.

Chỉ sau một tháng kêu gọi, các cựu chiến binh, thân nhân liệt sỹ và các nhà hảo tâm đã quyên góp được hơn 600 triệu đồng. Số tiền này giúp Ban liên lạc Đoàn công tác chính sách, quy tập hài cốt liệt sỹ Sư đoàn 308 xây dựng một đền thờ khang trang, thay vì ngôi mộ chung như ý tưởng ban đầu.

Việc xây dựng đền thờ các liệt sỹ cũng chính là tâm nguyện, điều mà ông Tuấn mong ước bấy lâu, bởi vậy khi được đề xuất, người đàn ông này không do dự hiến 600m2 đất.

Đền thờ liệt sỹ Trung đoàn 88 được khánh thành ngày 27/5/2025. Bên trong có bia tưởng niệm khắc đầy đủ tên tuổi, đơn vị, quê quán của 83 liệt sỹ hy sinh trong trận đánh đã được xác minh hồ sơ, tài liệu. Trên bia còn để trống một phần để tiếp tục bổ sung tên liệt sỹ còn lại đang được xác minh.

“Ở tuổi đôi mươi, các anh đã nằm lại mảnh đất này. Việc hiến đất là điều tôi phát nguyện từ tâm, chỉ mong các anh có nơi thờ tự đàng hoàng, để đồng đội, thân nhân và người dân đến thắp nén hương tưởng nhớ”, ông Tuấn nói thêm.

Ông Trần Hữu Bắc, Chủ tịch UBND xã Nam Hải Lăng, cho biết hơn 50 năm qua, ông Tuấn cùng gia đình đã chăm sóc, hương khói cho các liệt sỹ hy sinh, khiến nhiều người cảm động. Việc ông Tuấn hiến đất xây dựng đền thờ liệt sỹ thể hiện tấm lòng tri ân sâu sắc đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

"Mỗi nén hương thắp lên là một lời tri ân, nhắc nhớ về sự hy sinh lớn lao của các liệt sỹ. Đây cũng là "địa chỉ đỏ" để giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp tinh thần yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau”, ông Bắc nói.