Lời hẹn trở về của người lính ra trận ngay sau lễ cưới

Lời hẹn dang dở của người lính

Trong căn nhà nhỏ ở thôn Hiển Lộc, xã Ninh Châu, tỉnh Quảng Trị, ông Nguyễn Văn Chương (77 tuổi) vẫn đau đáu về người anh trai Nguyễn Đại Chứng (SN 1945), hy sinh năm 1972. Hơn nửa thế kỷ qua, gia đình nhiều lần dò hỏi, tìm kiếm thông tin nhưng chưa biết chính xác nơi liệt sĩ Chứng nằm lại.

Liệt sĩ Nguyễn Đại Chứng là con thứ 3 trong gia đình có 6 chị em. Năm 1965, tròn 20 tuổi, anh nhập ngũ, mang theo khí thế tuổi trẻ và quyết tâm góp sức bảo vệ Tổ quốc. Ba năm sau, trong một lần được đơn vị cho phép về thăm nhà, anh kết hôn với cô gái cùng quê Nguyễn Thị Né. Chỉ ít ngày sau đám cưới, người lính trẻ lại từ biệt gia đình, vợ trẻ để lên đường vào chiến trường.

“Ngày đi, anh động viên cả nhà yên tâm, dặn dò bố mẹ, vợ và chị em trong nhà giữ gìn sức khỏe, hẹn ngày đất nước thống nhất sẽ trở về. Nhưng lời hẹn ấy không bao giờ thành hiện thực. Anh tôi đã hy sinh ngày 4/4/1972, ở mặt trận phía Nam. Một thời gian sau, gia đình nhận được giấy báo tử”, ông Chương kể.

Sau ngày liệt sĩ Chứng hy sinh, gia đình đã lặn lội nhiều nơi để dò hỏi, tìm kiếm với mong muốn đưa được hài cốt liệt sĩ về quê. Bố mẹ liệt sĩ Chứng lần lượt qua đời, ước nguyện ấy vẫn chưa thành hiện thực. Ông Chương và chị em trong nhà tiếp nối hành trình ấy cho đến nay.

Theo ông Chương, manh mối duy nhất gia đình có được là qua lời kể của một số cựu chiến binh về việc liệt sĩ Chứng có thể từng tham gia một trận đánh và hy sinh ở địa bàn xã Hải Hòa, huyện Hải Lăng cũ, nay là xã Nam Hải Lăng (Quảng Trị). Liệt sĩ Chứng và nhiều đồng đội được an táng trong một khu vườn của người dân.

Lần theo lời kể, đầu thập niên 1990 của thế kỷ trước, ông Chương đã tìm về xã Hải Hòa cũ, gặp gỡ người dân và những nhân chứng biết đến trận đánh năm 1972 và việc an táng các liệt sĩ.

"Thời điểm tôi tìm về, các phần mộ đã được cất bốc về nghĩa trang liệt sĩ của xã nhưng chưa xác định được danh tính. Tôi lần tìm từng ngôi mộ nhưng không thấy ngôi nào có tên anh Chứng. Đầu năm 2000, tôi tiếp tục quay trở lại, các phần mộ ở Hải Hòa đã được đưa về Nghĩa trang liệt sĩ Hải Lăng, nay thuộc xã Diên Sanh, tỉnh Quảng Trị", ông Chương cho hay.

Hơn nửa thế kỷ kể từ ngày nhận giấy báo tử của liệt sĩ Chứng, mặc dù có thời điểm hy vọng được mở ra nhưng tất cả vẫn chỉ dừng lại ở nghi vấn. Gia đình vẫn chưa thể biết chính xác vị trí anh hy sinh cũng như nơi yên nghỉ.

Mới đây, ông Chương cùng người thân được cơ quan công an hỗ trợ lấy mẫu ADN. Đây là niềm hy vọng để ông và gia đình sớm tìm thấy hài cốt người anh trai sau hàng chục năm chờ đợi.

"Bố mẹ mất từ lâu, chị em chúng tôi cũng đã già yếu. Tôi chỉ mong qua Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, gia đình tìm được phần mộ của anh Chứng. Chúng tôi rất muốn đưa anh về với đất mẹ quê hương. Đây cũng là ước nguyện của bố mẹ tôi lúc sinh thời", ông Chương tâm sự.

Mối tình thời chiến và mong ước của người em trai liệt sĩ

Trong câu chuyện về người anh trai, ông Chương nhiều lần nhắc đến bà Nguyễn Thị Né (81 tuổi, trú tại thôn Tả Phan, xã Ninh Châu), người đã có những năm tháng gắn bó, làm vợ liệt sĩ Nguyễn Đại Chứng.

Bà Né và liệt sĩ Chứng sinh ra giữa thời bom rơi đạn lạc. Thuở nhỏ, hai người quen biết nhau qua những buổi chăn trâu, cắt cỏ. Khi trưởng thành, họ cùng tham gia lực lượng thanh niên xung phong, tình cảm từ đó lớn dần.

"Tình yêu ngày ấy mộc mạc lắm. Anh ấy hỏi tôi có yêu không, tôi gật đầu, thế là thành đôi. Chúng tôi yêu nhau từ năm 1962, trước khi anh ấy nhập ngũ. Đến năm 1968, anh Chứng có dịp về thăm nhà, chúng tôi xin phép gia đình để đến với nhau. Ngày ấy khó khăn, lễ cưới chỉ có nồi nước chè, hai bên gia đình ngồi lại chuyện trò, vậy là thành vợ chồng.

Cưới được 2 ngày, anh vào Nam chiến đấu. Trước khi đi, anh dặn tôi phải vững tin, chờ anh trở về, thế nhưng lời hẹn ấy chẳng thể thành hiện thực”, bà Né nghẹn ngào khi nhắc đến liệt sĩ Chứng.

Chồng hy sinh khi tuổi đời còn trẻ, tình cảm vợ chồng vừa chớm nở đã phải chia xa. Suốt nhiều năm sau đó, bà Né vẫn ở vậy, một lòng hướng về người chồng đã khuất. Bố mẹ liệt sĩ Chứng và người thân nhiều lần khuyên nhủ, động viên bà nghĩ đến cuộc sống riêng nhưng bà đều từ chối.

Phải gần 10 năm sau ngày chồng hy sinh, trước sự vun vén của gia đình và xóm giềng, bà Né mới đồng ý đi bước nữa với một người lính xuất ngũ sống gần nhà.

Có gia đình mới, nhưng bà Né chưa bao giờ xem gia đình chồng cũ là người ngoài. Bà vẫn thường xuyên qua lại, thăm hỏi, chăm sóc mẹ liệt sĩ Chứng lúc tuổi già, lo việc hương khói, giỗ chạp cho người chồng đã hy sinh và giữ tình cảm gắn bó với các anh chị em trong gia đình.

"Anh chị cưới nhưng chưa có con, thương chị lủi thủi một mình, mẹ tôi nhiều lần khuyên chị nên đi bước nữa. Lần lữa mãi, đến khi có người lính xuất ngũ hiểu hoàn cảnh, chị mới đồng ý. Dù có gia đình mới, chị vẫn thường xuyên đi lại, quan tâm gia đình tôi. Chúng tôi luôn xem chị là chị dâu trong nhà", ông Chương bộc bạch.

Bên cạnh hy vọng tìm được hài cốt người anh trai, gia đình ông Chương mong muốn bà Né được công nhận là vợ liệt sĩ.

Theo ông Chương, thời điểm bà Né và liệt sĩ Chứng kết hôn, thủ tục tại địa phương khá đơn giản, không có giấy tờ chứng minh quan hệ vợ chồng như hiện nay. Gia đình ông Chương đang cố gắng tìm kiếm giấy tờ, sẵn sàng ký xác nhận về mối quan hệ vợ chồng của bà Né và liệt sĩ Chứng.

"Gia đình rất mong chị được công nhận là vợ liệt sĩ. Chị có những năm tháng gắn bó với anh Chứng, vẫn luôn thương yêu, gần gũi với gia đình chúng tôi. Tôi mong cơ quan chức năng xem xét. Chị cũng đã già, được công nhận vợ liệt sĩ sẽ là sự an ủi rất lớn trong những năm tháng cuối đời", ông Chương bày tỏ.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Văn Nhì, Phó Chủ tịch UBND xã Ninh Châu, cho biết địa phương luôn quan tâm chăm lo người có công, hỗ trợ thân nhân trong hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, trong đó có gia đình liệt sĩ Nguyễn Đại Chứng.

Về trường hợp bà Nguyễn Thị Né, chính quyền xã Ninh Châu cũng thường xuyên thăm hỏi, động viên, trong đó có việc hỗ trợ sửa chữa nhà ở. Xã Ninh Châu sẽ tiếp tục nắm bắt hoàn cảnh cụ thể, nguyện vọng từ phía của gia đình, tham vấn ý kiến ngành chức năng để có hướng dẫn các thủ tục liên quan.

Bà Lê Nguyễn Huyền Trang, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị, thông tin hồ sơ liệt sĩ Nguyễn Đại Chứng có tên bố, mẹ, không có tên vợ, con.

Theo Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị, đối chiếu quy định, trường hợp bà Né dù tái giá vẫn có thể xem xét, lập hồ sơ để công nhận vợ liệt sĩ. Tuy nhiên quá trình thẩm định hồ sơ cần phải xác minh, đối chiếu thêm các thông tin liên quan. Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị sẽ trao đổi với xã Ninh Châu để có hướng dẫn thực hiện các bước theo quy định.