Cấp xã được giao thu - chi ngân sách ra sao?

Thông tư 26/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính quy định chi tiết việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và cơ chế bổ sung ngân sách đến tận cấp xã. Theo đó, cấp xã không chỉ là nơi thực hiện chi tiêu, mà được xác định là một cấp ngân sách có nguồn thu, nhiệm vụ chi và trách nhiệm tài chính tương đối rõ ràng.

Xã có nguồn thu riêng, không chỉ “nhận phân bổ”

Theo quy định, ngân sách cấp xã gồm nhiều nguồn thu, trong đó có các khoản thuế, phí và nguồn thu từ tài sản công trên địa bàn. Cụ thể, xã được hưởng các khoản như thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, một số khoản phí, lệ phí, tiền cho thuê hoặc bán tài sản nhà nước do xã quản lý, cùng các khoản đóng góp tự nguyện của tổ chức, cá nhân.

Ngoài ra, ngân sách xã còn có thể tiếp nhận viện trợ trực tiếp, các khoản huy động đóng góp hợp pháp và nguồn thu kết dư từ năm trước chuyển sang. Quy định này cho thấy cấp xã không chỉ phụ thuộc vào ngân sách cấp trên, mà có “dòng tiền” riêng để chủ động trong quản lý tài chính.

Tuy nhiên, phần lớn nguồn thu của xã vẫn có quy mô hạn chế, phụ thuộc nhiều vào điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương. Vì vậy, vai trò của ngân sách cấp trên trong việc hỗ trợ, điều tiết vẫn giữ vị trí quan trọng.

Nhiệm vụ chi bao trùm nhiều lĩnh vực sát dân

Thông tư quy định rõ nhiệm vụ chi của ngân sách cấp xã, bao gồm cả chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Trong đó, xã được bố trí ngân sách để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư công trên địa bàn; chi cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao; chi bảo đảm hoạt động của bộ máy chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội ở cơ sở.

Bên cạnh đó, cấp xã còn đảm nhận các khoản chi trực tiếp gắn với đời sống người dân như phát triển nông nghiệp, xây dựng hạ tầng cơ sở, bảo vệ môi trường, bảo đảm an sinh xã hội tại địa phương.

Việc quy định cụ thể các nhiệm vụ chi cho thấy cấp xã là cấp trực tiếp “tiêu tiền” để giải quyết các vấn đề dân sinh. Điều này đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý, sử dụng ngân sách của đội ngũ cán bộ ở cơ sở.

Có cơ chế bổ sung ngân sách và phân cấp rõ trách nhiệm

Do nguồn thu tại chỗ còn hạn chế, ngân sách cấp xã được bổ sung từ ngân sách cấp trên theo 2 hình thức: bổ sung cân đối để bảo đảm nhiệm vụ chi thường xuyên và bổ sung có mục tiêu để thực hiện các chương trình, dự án cụ thể.

Thông tư cũng nêu rõ nguyên tắc phân cấp giữa các cấp ngân sách, trong đó yêu cầu xác định rõ nguồn thu, nhiệm vụ chi của từng cấp, hạn chế chồng chéo và tăng tính chủ động cho địa phương.

Đáng chú ý, cấp xã phải thực hiện đầy đủ các khâu của quy trình ngân sách như lập dự toán, chấp hành, quyết toán và báo cáo theo mẫu biểu thống nhất. Đồng thời, ngân sách xã phải được công khai định kỳ để người dân giám sát.