Tăng trưởng 2 con số tỉnh, thành: Đầu tư công phải mở đường

Những ngày cuối tháng 8, TPHCM đang tất bật chuẩn bị để đồng loạt khởi công 11 dự án, và khánh thành 5 dự án lớn liên quan đến hạ tầng giao thông, nhà ở, chỉnh trang đô thị nhân dịp lễ 2/9. Tổng vốn đầu tư của các dự án lên tới khoảng 249.000 tỷ đồng. Nổi bật nhất trong lĩnh vực giao thông là tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, với tổng mức đầu tư 134.000 tỷ đồng, kết nối trung tâm TPHCM với sân bay Long Thành.

TS Nguyễn Văn Nên, giảng viên Trường ĐH Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM), phân tích để đầu tư công thực sự trở thành động lực tăng trưởng từ nay tới cuối năm và những năm tiếp theo, điều quan trọng không chỉ giải ngân nhanh mà phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Cần lựa chọn các dự án có tính lan tỏa cao, đặc biệt là hạ tầng giao thông liên vùng, logistics, chuyển đổi số và năng lượng, nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế…

Để đầu tư công kích hoạt vốn tư nhân

TS Cấn Văn Lực và Nhóm chuyên gia Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV, cho rằng các động lực tăng trưởng như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế ban đêm, thúc đẩy liên kết vùng và phát huy vai trò của các đầu tàu kinh tế, kịp thời tháo gỡ các dự án tồn đọng… có thể giúp GDP tăng thêm 1,4-1,8 điểm % nếu khai thác hiệu quả.

Theo vị chuyên gia, cần thực hiện đồng bộ, hiệu quả các nhóm giải pháp, phấn đấu đạt tăng trưởng 10% trở lên trong 6 tháng cuối năm. Cụ thể, đối với các động lực truyền thống là giữ vững mặt trận xuất khẩu để giảm nhập siêu hàng hóa, tăng xuất khẩu dịch vụ (nhất là logistics và du lịch), đa dạng hóa thị trường, nguồn cung, tuyến vận tải và đối tác.

“Cần kích cầu đầu tư bằng cách giải quyết kịp thời các vướng mắc, tăng trách nhiệm người đứng đầu trong giải ngân đầu tư công, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch đề ra. Sớm ban hành hướng dẫn thực thi Nghị quyết 10/NQ-TW, gắn kết chặt chẽ 3 khu vực kinh tế nhà nước, tư nhân và FDI; quyết liệt cải cách thực chất thủ tục hành chính như đã đề ra. Đối với các động lực tăng trưởng mới, cần đẩy nhanh việc triển khai đồng bộ 10 quyết đột phá của Bộ Chính trị mới có thể phát huy tốt hơn các động lực mới’, TS Lực nói.

Với đầu tư công, các chuyên gia nhấn mạnh cần được xem là “vốn mồi” để thu hút đầu tư tư nhân. Mỗi đồng vốn ngân sách cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng đầu tư vào khu công nghiệp, hạ tầng đô thị, logistics và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh hơn nhiều so với việc chỉ dựa vào nguồn vốn nhà nước. Khi đầu tư công và đầu tư tư nhân được kết nối hiệu quả, tăng trưởng sẽ bền vững hơn và tạo thêm nhiều việc làm, năng lực sản xuất cũng như nguồn thu cho nền kinh tế.

“Việc chuyển từ tư duy đầu tư công để chi tiêu sang đầu tư công để dẫn dắt đầu tư xã hội sẽ là hướng đi cần được nhân rộng trên phạm vi cả nước. Hiệu quả không nên được đo bằng bao nhiêu tiền đã giải ngân, mà bằng bao nhiêu vốn tư nhân được kích hoạt và bao nhiêu động lực tăng trưởng mới được tạo ra từ mỗi đồng vốn ngân sách”, TS Nguyễn Văn Nên nêu.

Để đầu tư công trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng, yêu cầu của Chính phủ là giải ngân cao (phấn đấu 95 - 100%), nhưng đi kèm điều kiện bắt buộc là chất lượng công trình, hiệu quả kinh tế - xã hội, hạch toán rõ lợi ích mang lại cho người dân và doanh nghiệp. Khi phân bổ vốn phải tính được năng lực hạ tầng tăng thêm, mức độ cải thiện kết nối, giảm chi phí logistics, tạo việc làm, thu hút FDI, kích hoạt đầu tư tư nhân… chứ không chỉ là “giá trị xây lắp”.

TS Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TPHCM, cho rằng hạ tầng giao thông, khu công nghiệp, logistics, đô thị mới phải được thiết kế cùng cơ chế đối tác công tư (PPP), ưu đãi, quy hoạch quỹ đất để doanh nghiệp có thể đi theo ngay khi công trình hoàn thành. Khi nhà đầu tư thấy Nhà nước làm thật, làm nhanh, làm đến nơi đến chốn, họ mới dám mở rộng sản xuất, đầu tư dài hạn.

“Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030 yêu cầu hoàn thiện thủ tục đầu tư sớm, để ngay đầu năm đã có thể triển khai, tránh tình trạng “có tiền mà chưa có dự án”. Nếu năng lực tư vấn, thi công yếu thì dù giải ngân nhanh cũng dễ dẫn tới đội vốn, chậm tiến độ, chất lượng thấp - tức là “tăng trưởng trên giấy”, TS Thắng nói.

Theo ghi nhận, những mô hình địa phương đang làm tốt và có thể nhân rộng như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh - mô hình hạ tầng dẫn dắt và thể chế linh hoạt.

Phân tích của Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TPHCM cho thấy điểm nhấn chung là Hà Nội được giao quy mô vốn rất lớn và vẫn duy trì tỷ lệ giải ngân vượt mức bình quân cả nước. Hải Phòng, Quảng Ninh cũng nằm trong nhóm dẫn đầu, tập trung cao tốc, cảng biển, logistics, đô thị thông minh tạo ra không gian phát triển mới cho công nghiệp, dịch vụ, du lịch.

Cần coi đầu tư công là trục chính của chiến lược phát triển đô thị vùng, không phải chỉ là danh mục công trình” Đi kèm cải cách thủ tục hành chính, cơ chế một cửa, rút ngắn thời gian phê duyệt, đấu thầu, giải phóng mặt bằng. Chủ động thiết kế các vành đai PPP, quỹ đất sạch, khu công nghiệp, khu dịch vụ để doanh nghiệp có thể đầu tư ngay khi hạ tầng hoàn thành.

Kích hoạt làn sóng từ các cực tăng trưởng mới

Sau sáp nhập, các cực tăng trưởng mới sẽ không còn hình thành theo ranh giới hành chính của từng địa phương, mà theo các hành lang kinh tế và cụm liên kết ngành. Vì vậy, thay vì phát triển theo tư duy “mạnh ai nấy làm”, chuyên gia của trường Đại học Kinh tế - Luật TS Nguyễn Văn Nên cho rằng, cần chuyển sang tư duy phát triển theo hệ sinh thái kinh tế, trong đó mỗi địa phương đảm nhận một vai trò trong chuỗi giá trị chung và cùng tạo ra lợi thế cạnh tranh cho cả vùng.

“Điều quyết định không phải là địa phương có bao nhiêu dự án, mà là địa phương tham gia ở vị trí nào trong chuỗi giá trị và kết nối với các địa phương khác hiệu quả đến đâu. Đó mới là nền tảng của các cực tăng trưởng mới”, TS Nên chia sẻ.

Đối với các địa phương trong thời gian tới, không chỉ cần ưu đãi để doanh nghiệp đến, mà phải tạo được điều kiện để họ phát triển lâu dài. Cụ thể, hạ tầng phải đi trước một bước, hình thành các cụm đổi mới sáng tạo và đặc biệt là tạo đơn hàng đầu tiên cho các doanh nghiệp công nghệ thông qua cơ chế thí điểm, đặt hàng công và sandbox. Khi doanh nghiệp nhìn thấy thị trường và cơ hội tăng trưởng, dòng vốn tư nhân sẽ tự tìm đến. Đây mới là nền tảng để hình thành các cực tăng trưởng mới và tạo sức bật bền vững cho nền kinh tế.

TS Trần Quang Thắng cũng cho rằng, làn sóng tăng trưởng mới không chỉ là đầu tư công, mà là cách Việt Nam tái cấu trúc không gian phát triển: từ đất liền ra biển, từ công nghiệp truyền thống sang logistics, AI, bán dẫn, nông nghiệp công nghệ cao. Trong đó, vùng Đông Nam Bộ đang hình thành hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh là công nghiệp - dịch vụ - logistics - kinh tế biển với TP HCM là trung tâm tài chính - dịch vụ, khu vực Bình Dương (cũ) là hạt nhân công nghiệp và Bà Rịa-Vũng Tàu cũ là trung tâm kinh tế biển - năng lượng - logistics.

Hành lang Long Thành - Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ có thể trở thành trục logistics toàn cầu nếu hạ tầng cảng, sân bay, đường bộ, đường thủy được kết nối đồng bộ. Ngoài ra, vùng Đồng bằng sông Cửu Long (Cần Thơ, Cà Mau…) đang được định hướng thành cực logistics nông sản - thủy sản, gắn với cảng biển, trung tâm chế biến, kho lạnh.

Từ nay tới cuối năm, các giải pháp cần ưu tiên cho tăng trưởng nhưng vẫn tạo nền tảng dài hạn theo các chuyên gia kinh tế là ưu tiên giải ngân cho các dự án hạ tầng có tác động trực tiếp đến logistics và liên kết vùng: vành đai, cao tốc, cảng, sân bay, đường thủy. Tập trung gỡ pháp lý cho các dự án logistics, cảng biển, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu nông nghiệp công nghệ cao - chỉ cần tháo một vài nút thắt là dòng vốn tư nhân sẽ chạy.

“Có thể lập tổ công tác đặc biệt gỡ pháp lý - xử lý hồ sơ theo cơ chế “trực chiến”. Thiết lập hệ thống đo lường tác động tăng trưởng, không chỉ báo cáo giải ngân”, TS Trần Quang Thắng nói.