Nghịch lý “hàng đi qua Việt Nam, tiền chảy ra nước ngoài" và lời giải

Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC) vừa chính thức ra mắt hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế (IMFE), một trong 4 trụ cột của VIFC-HCMC.

Đây là thành quả phát triển từ sáng kiến hệ sinh thái tài chính hàng hải quốc tế do Gemadept (mã chứng khoán: GMD) trình TPHCM lần đầu vào tháng 9 năm ngoái. Mô hình được tham khảo từ các trung tâm lớn như Singapore nhưng có điểm khác biệt cốt lõi là ứng dụng mạnh công nghệ số để giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao dịch và nâng cao tính minh bạch.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, nhấn mạnh: "Đây không chỉ là một sự kiện chuyên môn về hàng hải và tài chính mà còn đánh dấu bước khởi đầu cho Hệ sinh thái Tài chính Hàng hải Quốc tế (IMFC), một trong những trụ cột của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM".

Hàng hóa đi qua Việt Nam nhưng tiền lại chảy ra nước ngoài

Dữ liệu từ công ty tư vấn Roland Berger cho thấy, hệ thống cảng TPHCM xử lý hơn 9,1 triệu TEU trong năm 2024, đứng thứ 22 thế giới theo xếp hạng của Lloyd’s, tổ chức theo dõi ngành hàng hải có trụ sở tại Anh.

Tổng giá trị giao dịch hàng năm đi qua hệ sinh thái cảng biển phía Nam, bao gồm hàng hóa, logistics và nhu cầu tài chính liên quan được ước tính vượt 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chỉ giữ lại khoảng 4-5% giá trị các giao dịch tài chính liên quan đến hàng hải trong nước.

Phần lớn dịch vụ tài chính có giá trị gia tăng cao liên quan đến hàng hải như tài trợ thương mại, tài trợ đội tàu, bảo hiểm hàng hải, tái bảo hiểm hay thanh toán quốc tế hiện vẫn chủ yếu được thực hiện thông qua Singapore, Hong Kong và London.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch cơ quan điều hành VIFC-HCMC nêu, phần lớn dòng chảy thương mại của Việt Nam đi bằng đường biển. Nhưng nghịch lý là nhiều dịch vụ tài chính liên quan như tài trợ thương mại, bảo hiểm hàng hải, cho thuê tàu biển hay thanh toán quốc tế vẫn đang được thực hiện qua Singapore hoặc vùng lãnh thổ khác. 

Đồng nghĩa, hàng hóa đi qua Việt Nam nhưng phần giá trị tài chính lại chảy ra nước ngoài. Một trong những nguyên nhân lớn là vấn đề pháp lý. Các giao dịch tài chính hàng hải thường có tần suất tranh chấp cao, trong khi cơ chế xử lý tại Việt Nam chưa đáp ứng được chuẩn mực quốc tế.

Vì vậy, IMFC đang hướng tới việc xây dựng cơ chế trọng tài và tòa án quốc tế riêng, áp dụng thông luật Anh nhằm tăng khả năng thu hút giao dịch toàn cầu. Song song đó là cơ chế dòng vốn linh hoạt hơn so với khuôn khổ hiện hành trong nước.

Đóng góp 10-15 tỷ USD dòng vốn mỗi năm cho TPHCM

Theo tính toán của doanh nghiệp trình bày trong kế hoạch phát triển IMFC, hệ sinh thái này trong dài hạn có thể hỗ trợ thu hút thêm khoảng 10-15 tỷ USD dòng vốn đầu tư mỗi năm, đồng thời đóng góp lũy kế khoảng 50 tỷ USD giá trị gia tăng cho GDP của TPHCM.

Về kế hoạch triển khai cụ thể, ông Phạm Quốc Long, Phó tổng giám đốc Gemadept - thành viên chiến lược dẫn dắt IMFC - cho biết sẽ hành động theo lộ trình 3 giai đoạn.

Giai đoạn 1 (khoảng 1-2 năm đầu) sẽ xây dựng nền tảng cứng và mềm thông qua cơ chế sandbox và trung tâm dịch vụ một cửa.

Giai đoạn 2 (2-3 năm tiếp theo) là kế hoạch mở rộng hệ sinh thái, số hóa quy trình và phát triển quỹ đầu tư hàng hải công - tư.

Giai đoạn 3 sẽ nâng tầm quốc tế với việc vận hành cơ quan trọng tài hàng hải khu vực và sàn giao dịch phái sinh.

IMFE dự kiến thu hút khoảng 16 ngành công nghiệp xoay quanh hàng hải, từ vận tải biển, logistics, cảng biển đến bảo hiểm, tài chính và công nghệ.

Tựu trung, IMFC không chỉ giúp giải quyết "điểm nghẽn" kinh tế biển mà còn góp phần giữ lại nguồn ngoại tệ lớn cho đất nước.