Chiêm ngưỡng 146 bức tranh mực nho trong ấn bản “Truyện Kiều” cổ

Truyện Kiều từ lâu đã được công nhận là một kiệt tác của Đại thi hào dân tộc Nguyễn Du và là đỉnh cao của nền văn chương cổ điển Việt Nam. Viết bằng chữ Nôm theo thể lục bát dựa trên cốt truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, tác phẩm này suốt hàng trăm năm qua đã sống chan hòa trong lòng dân tộc.

Kể từ khi ra đời, tác phẩm đã tạo nên một "cơn sốt" thực sự trong làng văn học với 2 xu hướng lan tỏa mạnh mẽ: một mặt được khắc in, sao chép và chú giải rầm rộ; mặt khác trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho các loại hình văn hóa, thậm chí chuyển thể thành tuồng, chèo, phú và diễn ca.

Trong số 63 văn bản Truyện Kiều cổ đã được các nhà nghiên cứu sưu tập, bản Kim Vân Kiều tân truyện (hay còn gọi là Kim Vân Kiều hội bản) hiện lưu trữ tại Thư viện Anh Quốc giữ một vị trí đặc biệt trang trọng.

Đây là ấn bản được dựng lại dựa trên bản gốc năm 1894 với giả thiết cho rằng có sự tham gia của vua Tự Đức. Điểm nhấn đặc biệt củng cố cho giả thiết này chính là những dòng chữ đỏ tóm lược nội dung mang đậm phong vị "châu phê" - thuật ngữ dùng để chỉ những bút tích phê duyệt bằng mực son đỏ của các vị vua triều Nguyễn.

Sự hiện diện của các dòng chữ này không chỉ bảo chứng cho giá trị lịch sử mà còn mở ra hành trình tìm về những giá trị nguyên bản của một kiệt tác đã gắn liền với ký ức chung của dân tộc.

Mỗi trang sách trong Kim Vân Kiều hội bản là một sự sắp xếp kỳ công, thống nhất giữa sáu yếu tố gồm câu dẫn, số tờ, tóm lược nội dung bằng mực son, phần thơ chính văn, chú giải và tranh minh họa.

Điểm độc đáo nhất nằm ở 146 bức tranh minh họa bằng mực nho cực kỳ chi tiết, tương ứng với từng đoạn trích, giúp người đọc như được soi chiếu rõ nét hơn tâm hồn các nhân vật. Bên cạnh đó, với khoảng 705 lời chú giải phong phú về xuất xứ, chữ nghĩa và các lời phê cổ, ấn bản này trở thành một tài liệu khảo cứu vô giá cho những ai muốn đi sâu vào tầng nấc ngữ nghĩa đa đoan của cụ Nguyễn Du.

Nhân kỷ niệm 260 năm ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du, một dự án phục dựng đặc biệt vừa ra mắt với số lượng giới hạn đúng 260 bản in trên giấy mỹ thuật cao cấp, chia làm 2 phong cách tiếp cận riêng biệt.

Đáng chú ý nhất là ấn bản mang tên Truyện Kiều - Tiết thanh minh, trong dịp hội Đạp Thanh với số lượng 160 bản. Phần bìa sách đồng thời được thiết kế như một hộp bảo vệ, hoàn thiện với độ tỉ mỉ cao, là một tác phẩm sơn mài độc đáo lấy cảm hứng từ bức họa về tiết thanh minh.

Khác với các chất liệu hoàn thiện nhanh, sơn mài đòi hỏi sự kiên nhẫn tuyệt đối qua quy trình “sơn - đợi - mài - rồi lại sơn”, để màu sắc không chỉ nằm trên bề mặt mà lắng sâu vào từng lớp chất liệu.

Trong quá trình tạo tác thủ công, các nghệ nhân khéo léo sử dụng nhũ vàng và vỏ trứng làm điểm nhấn, tạo hiệu ứng ánh sáng ẩn hiện dưới các lớp sơn, tăng chiều sâu và giá trị thẩm mỹ cho tác phẩm.

Trong khi đó, ấn bản Truyện Kiều: Họa tiết rồng thêu trên vải gấm với số lượng 100 bản lại mang đậm tinh thần của triều đại và lịch sử. Bìa sách được thêu lắc tay thủ công trên nền gấm vàng với hình ảnh rồng uy nghiêm, vảy nhỏ, mây vờn sống động.

Đây là ấn bản được hình dung như một "bản sách của triều đại", nơi văn chương, lịch sử và kỹ nghệ thêu may thủ công gặp gỡ.

Việc ra mắt các ấn bản công phu này không chỉ là lời tri ân dành cho người đã trao cho tiếng Việt một tác phẩm vượt khỏi ranh giới văn chương, mà còn khẳng định sức sống mãnh liệt của Truyện Kiều trong việc bảo tồn ký ức chung của toàn dân tộc.