Khách hồi hộp chui hầm bí mật trong dinh thự 136 năm tuổi ở TPHCM

Vừa đặt chân đến TPHCM buổi sáng, Quỳnh Phương - nữ du khách Hà Nội - không chọn quán cà phê hay điểm check-in quen thuộc, mà cùng nhóm bạn tìm đến Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh. 

Từ khu trưng bày trên mặt đất, Phương theo lối dẫn xuống tầng hầm. Những bậc thang hẹp dần, ánh sáng lùi lại phía sau, không khí chuyển sang mát lạnh. “Cảm giác hơi hồi hộp, giống như tôi đang bước vào một thế giới tách biệt hẳn với bên ngoài”, cô nói.

Cô gái Hà Nội cho biết ban đầu cô chỉ định tham quan các phòng trưng bày chính, nhưng khi nghe giới thiệu về khu hầm vừa mở cửa, cô hào hứng vào trong. “Tôi không ngờ giữa trung tâm thành phố lại có một công trình như vậy. Đi xuống rồi mới thấy nơi này rộng và phức tạp hơn tôi tưởng tượng”, cô nói.

Quỳnh Phương cho biết cô đặc biệt ấn tượng với cách công trình được xây dựng, từ tổng thể bảo tàng đến khu hầm bên dưới. “Khu hầm có thiết kế không cầu kỳ nhưng chắc chắn, đủ để thấy sự tính toán kỹ lưỡng của những người thực hiện”, cô chia sẻ.

Đi sâu vào bên trong, Quỳnh Phương đặc biệt chú ý đến căn phòng đặt máy phát điện cũ - một trong những thiết bị hiếm hoi còn được giữ gần như nguyên trạng. 

“Theo thông tin từ bảo tàng, chiếc máy này đã ở đây từ rất lâu, là chi tiết hiếm hoi còn giữ lại gần như nguyên trạng về công năng ban đầu. Đứng ở đây, tôi có cảm giác như đang chạm rất gần vào quá khứ”, cô nói, ánh mắt không giấu được sự tò mò xen lẫn xúc động.

Không chỉ riêng Quỳnh Phương, nhiều du khách trẻ cũng tỏ ra bất ngờ khi lần đầu khám phá không gian dưới lòng đất này. Nhi Kim (SN 2003, Hà Nội) cũng cho biết chuyến đi TPHCM lần này khiến cô ấn tượng hơn dự kiến. Trước khi đến, cô không hề hay biết khu hầm vừa được mở cửa đón khách, nên càng trân trọng cơ hội được trải nghiệm.

“Trước khi vào, tôi nghĩ bảo tàng sẽ hơi "khô khan", nhưng khu hầm lại quá thú vị, cuốn hút tôi. Đi qua những hành lang dài, cửa sắt dày và các phòng nối nhau, tôi có cảm giác vừa tò mò vừa phấn khích. Đặc biệt, lớp gạch hoa cũ dưới chân khiến tôi thật sự thấy mình như được dạo bước cùng lịch sử”, Kim nói.

Một vị khách trung niên đi cùng gia đình nhận xét, trải nghiệm tại đây không chỉ mới lạ mà còn giàu giá trị, bởi không gian hầm giúp khách tham quan hình dung rõ hơn về bối cảnh lịch sử. "Đây là một điểm tham quan rất bổ ích, đặc biệt với các bạn trẻ", ông chia sẻ.

Hệ thống hầm bí mật này ẩn sâu khoảng 4m dưới lòng đất của bảo tàng, là một công trình trú ẩn kiên cố, được xây dựng bằng bê tông cốt thép với tường dày tới 1m. Không gian bên trong cao khoảng 2m, gồm nhiều hành lang nối liền các khu chức năng, tạo thành một hệ thống trú ẩn quy mô lớn giữa đô thị.

Hầm có thể chịu được sức công phá của pháo và bom nặng khoảng 500kg. Dọc lối đi, nền hầm có đoạn vẫn giữ nguyên lớp gạch hoa cũ, xen lẫn những phần đã được gia cố bằng xi măng, cho thấy rõ dấu tích thời gian và quá trình cải tạo.

Một trong những chi tiết gây chú ý là hệ thống 6 cánh cửa sắt nguyên khối, mỗi cửa đều có bánh lái và chốt khóa lớn, được thiết kế để bảo đảm an toàn trong các tình huống khẩn cấp. Bên trong, hầm gồm 6 phòng thông nhau qua các hành lang, trong đó có phòng tiếp khách từng được sử dụng bởi Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm.

Phía Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, một số phòng hiện không còn tư liệu xác định rõ công năng ban đầu, nên được tận dụng làm không gian trưng bày phục vụ khách tham quan.

Không gian trưng bày hiện nay kết hợp giữa yếu tố nguyên bản và hiện đại. Trên tường và dọc hành lang được lắp đặt các màn hình, trình chiếu bản thiết kế Dinh Gia Long, tư liệu lịch sử và hình ảnh liên quan đến giai đoạn xây dựng hầm.

Một số hiện vật đáng chú ý vẫn được lưu giữ, như bộ bàn ghế trước năm 1963 hay tài liệu về chi phí xây dựng. Theo đó, tổng kinh phí hoàn thiện công trình lên tới hơn 12,5 triệu đồng - con số rất lớn vào thời điểm bấy giờ.

Theo thiết kế, hệ thống hầm có thể vận hành độc lập khi xảy ra sự cố. Ngoài các phòng chính, còn có nhiều ngách nhỏ phục vụ trú ẩn, cùng hệ thống thông tin liên lạc, cấp nước và thoát thải. Trong tình huống khẩn cấp, người có thể được đưa xuống hầm chỉ trong khoảng 5 phút, đảm bảo an toàn tuyệt đối trong thời gian ngắn.

Lối thoát của hầm nằm phía sau khuôn viên, thông ra các trục đường lớn như Nam Kỳ Khởi Nghĩa và Pasteur. Phần nóc hầm được ngụy trang bằng cây xanh, giúp công trình hòa vào cảnh quan bên trên.

Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh tiền thân là Dinh Gia Long - một trong những công trình cổ kính bậc nhất TPHCM. Công trình do kiến trúc sư người Pháp Alfred Foulhoux thiết kế, xây dựng trong giai đoạn 1885-1890, mang phong cách tân cổ điển với bố cục đối xứng và nhiều chi tiết trang trí tinh xảo.

Trải qua nhiều biến động, nơi đây từng là dinh thự của Thống đốc Nam Kỳ, sau đó trở thành nơi ở và làm việc tạm thời của Tổng thống Ngô Đình Diệm khi Dinh Độc Lập bị đánh bom năm 1962. Sau năm 1975, công trình được chuyển đổi thành bảo tàng và duy trì cho đến nay, trở thành một trong những điểm tham quan quen thuộc của du khách khi đến TPHCM, đồng thời là địa điểm chụp ảnh quen thuộc của nhiều bạn trẻ.

Hệ thống hầm được xây dựng trong giai đoạn 1962-1963 theo yêu cầu của Tổng thống Ngô Đình Diệm, trong bối cảnh lo ngại đảo chính. Ban đầu, công trình do kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế, sau đó được kỹ sư Phan Đình Tăng tiếp quản và hoàn thiện.

Sau đợt trùng tu, hầm được mở thêm lối đi và nâng cấp hệ thống chiếu sáng, giúp việc tham quan thuận tiện hơn. Hiện du khách có thể khám phá quãng đường dài khoảng 150m dưới lòng đất.

Giá vé tham quan là 30.000 đồng/người (đã bao gồm tham quan hầm). Các đối tượng như học sinh, sinh viên, người cao tuổi, người khuyết tật được giảm 50%; trẻ em dưới 6 tuổi và một số trường hợp đặc biệt được miễn phí. Dịp lễ 30/4, giá vé vẫn giữ nguyên.