Bên trong ngôi nhà cổ hơn 300 tuổi ở Gia Lai

Tọa lạc tại khối Thuận Nghĩa (xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai), trước đây là làng Thuận Nghĩa, thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn, Bình Định, ngôi nhà hơn 300 tuổi của họ Quách hiện lên với vẻ cổ kính, mộc mạc giữa không gian làng rau xanh mướt ven sông Kôn hiền hòa.

Theo gia phả dòng họ Quách ở làng Thuận Nghĩa, thủy tổ của tộc họ này là ông Quách Tịnh Nương, người gốc Phúc Kiến (Trung Hoa) di cư đến đây khoảng hơn 300 năm trước.

Đến nay, dòng tộc họ Quách đã truyền 13 đời với hơn 500 người, trong đó thi sĩ Quách Tấn (1910-1992) là người để lại nhiều di sản, cống hiến cho mảnh đất Bình Định cũ.

Cụ Quách Tấn vừa là nhà thơ, nhà văn, nhà nghiên cứu, dịch giả và tác giả sách “Nước non Bình Định” - được xem như “sử thi đất võ”. Ông cùng các thi sĩ Hàn Mặc Tử, Yến Lan, Chế Lan Viên, được người đương thời Bình Định gọi là “Bàn thành tứ hữu”.

Ông Quách Hùng (74 tuổi), hậu duệ đời thứ 10 dòng họ, người đang trông coi trang viên Quách Tịnh Nương ở Thuận Nghĩa, cho biết ngôi nhà cổ của dòng họ đã tồn tại hơn 300 năm, gắn liền với ông thủy tổ Quách Tịnh Nương rời xứ đến lập nghiệp ở đây.

“Trải qua hàng thế kỷ và chiến tranh, phần lớn kiến trúc bên trong ngôi nhà vẫn được giữ nguyên. Chúng tôi chỉ chỉnh sửa phần mái cho an toàn, còn kết cấu, cách bố trí bên trong hầu như không thay đổi. Những gì thuộc về tổ tiên, ông bà để lại thì con cháu cố gắng giữ gìn”, ông Quách Hùng chia sẻ.

Theo ông Quách Văn Cầu, Bí thư Chi bộ khối Thuận Nghĩa, nơi đây còn ít nhất 10 ngôi nhà cổ tuổi đời hàng trăm năm, tập trung chủ yếu ở các dòng họ Quách, Trần, Nguyễn. Những ngôi nhà này gắn liền với quá trình lập làng, khai khẩn đất đai và hình thành cộng đồng cư dân trên vùng đất Tây Sơn.

Điểm chung dễ nhận thấy của các ngôi nhà cổ nơi đây là kiến trúc truyền thống miền Trung với kiểu nhà gỗ 5 gian, hai chái, mái lợp ngói. Bộ khung nhà được dựng hoàn toàn bằng gỗ, từ cột, kèo đến xà ngang, liên kết với nhau bằng mộng thủ công, dùng chốt gỗ, tre, hoàn toàn không sử dụng đinh sắt.

Đáng chú ý, trải qua hàng trăm năm, khí hậu miền Trung khắc nghiệt, thường chịu tác động của mưa bão nhưng những ngôi nhà vẫn chắc chắn, vững chãi. Theo người dân địa phương, gỗ làm nhà được ông bà xưa chọn lựa rất kỹ, vừa bền, vừa chịu được tác động của thời tiết, rất hiếm bị mối ăn.  

Những năm gần đây, khi mô hình du lịch cộng đồng gắn với làng rau Thuận Nghĩa được hình thành, các ngôi nhà cổ trở thành điểm nhấn đặc biệt, kết nối không gian sản xuất nông nghiệp với trải nghiệm văn hóa, lịch sử.

“Chủ trương phát triển du lịch gắn với nhà cổ là điều rất quý. Đó là di sản của tổ tiên để lại, con cháu giữ được đã khó, nay có cơ hội giới thiệu cho du khách càng trân trọng hơn. Song, để vừa bảo tồn, vừa phát huy lâu dài cần có sự đồng thuận của các dòng họ và sự hỗ trợ của Nhà nước”, ông Cầu chia sẻ.