Hành trình lập nghiệp thú vị của “cha đẻ” chuỗi cửa hàng 7-Eleven Nhật Bản

Theo thông báo từ Seven & i Holdings, ông Suzuki qua đời vào ngày 18/5 do suy tim. “Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với sự yêu mến mà mọi người đã dành cho ông lúc sinh thời”, tập đoàn cho biết.

Sự ra đi của Toshifumi Suzuki không chỉ đánh dấu mất mát của giới kinh doanh Nhật Bản, mà còn khép lại hành trình của người đã thay đổi cách hàng triệu người trên thế giới mua sắm, ăn uống và sử dụng dịch vụ hằng ngày.

Từ cậu bé thời hậu chiến đến doanh nhân hàng đầu Nhật Bản

Toshifumi Suzuki sinh năm 1932 tại Nagano, trong giai đoạn Nhật Bản trải qua chiến tranh và khủng hoảng kinh tế kéo dài. Ông là con thứ 9 trong gia đình có 10 anh chị em.

Trong hồi ký, Suzuki kể mẹ ông là người cực kỳ nghiêm khắc. Dù gia đình khá giả và có người giúp việc, các con vẫn phải tự lao động mỗi ngày. “Không làm việc thì sẽ không được ăn”, đó là nguyên tắc mẹ ông đặt ra.

Trước mỗi bữa sáng, anh em Suzuki đều phải quét sân, dọn dẹp nhà cửa. Những trải nghiệm thời thơ ấu đã hình thành ở ông tính kỷ luật, sự bền bỉ và quan niệm rằng thành công chỉ đến với những người làm việc không ngừng nghỉ.

Sau khi tốt nghiệp đại học, Suzuki không bước ngay vào lĩnh vực bán lẻ. Ông khởi nghiệp tại một công ty xuất bản ở Tokyo trước khi gia nhập chuỗi siêu thị Ito-Yokado vào năm 1963. Đây được xem là bước ngoặt lớn thay đổi cuộc đời ông.

“Canh bạc” mang tên 7-Eleven

Đầu thập niên 1970, trong một chuyến công tác tới Mỹ để nghiên cứu hoạt động mua bán - sáp nhập, Suzuki chú ý tới mô hình cửa hàng tiện lợi 7-Eleven.

Thời điểm đó, 7-Eleven tại Mỹ vẫn chỉ là chuỗi cửa hàng nhỏ hoạt động chủ yếu theo mô hình bán thực phẩm thiết yếu và đá lạnh cho các hộ gia đình.

Tuy nhiên, Suzuki nhìn thấy tiềm năng rất lớn của mô hình này tại Nhật Bản - nơi dân cư đông đúc, diện tích sống hạn chế và nhịp sống đô thị ngày càng gấp gáp.

Năm 1973, Ito-Yokado ký thỏa thuận nhượng quyền với Southland Corporation - đơn vị sở hữu 7-Eleven khi đó. Một năm sau, cửa hàng 7-Eleven đầu tiên tại Tokyo chính thức khai trương.

Ý tưởng của Suzuki ban đầu bị phản đối mạnh mẽ. Nhiều chuyên gia cho rằng cửa hàng nhỏ không thể cạnh tranh với các đại siêu thị đang bùng nổ tại Nhật Bản. Ngay cả trong nội bộ công ty, nhiều lãnh đạo cũng đánh giá đây là dự án đầy rủi ro.

“Tất cả đều nói rằng mô hình này sẽ thất bại. Nhưng tôi biết họ đã sai”, Suzuki từng chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn năm 2013.

Người thay đổi thói quen tiêu dùng của người Nhật

Khác với mô hình Mỹ, Toshifumi Suzuki không sao chép nguyên bản 7-Eleven mà tái định nghĩa hoàn toàn khái niệm cửa hàng tiện lợi tại Nhật Bản. Ông hiểu rằng ở một đất nước “đất chật người đông” như Nhật, mỗi mét vuông mặt bằng phải tạo ra doanh thu tối đa.

Thay vì bán chủ yếu đồ hộp và thực phẩm khô, Suzuki biến 7-Eleven thành một phần của đời sống thường nhật với thực phẩm tươi, cơm hộp, đồ ăn nhanh và hàng loạt dịch vụ tiện ích.

Một trong những dấu ấn lớn nhất của ông là đưa cơm nắm onigiri vào hệ thống cửa hàng tiện lợi. Khi đó, nhiều lãnh đạo phản đối vì cho rằng không người Nhật nào chấp nhận mua món ăn truyền thống vốn gắn với bữa cơm gia đình tại một cửa hàng tiện lợi. Thế nhưng, Suzuki lại nghĩ khác.

Ông tin vấn đề nằm ở chất lượng bảo quản chứ không phải văn hóa tiêu dùng. Ông trực tiếp thúc đẩy đội ngũ kỹ sư phát triển loại bao bì ba lớp giúp rong biển giữ được độ giòn cho đến khi mở sản phẩm.

Kết quả, cơm nắm onigiri trở thành một trong những mặt hàng bán chạy nhất lịch sử 7-Eleven Nhật Bản với hơn 2 tỷ sản phẩm được tiêu thụ mỗi năm.

Đế chế bán lẻ vận hành bằng dữ liệu

Toshifumi Suzuki được xem là một trong những doanh nhân tiên phong ứng dụng dữ liệu vào ngành bán lẻ. Ông xây dựng hệ thống quản lý doanh số theo thời gian thực để theo dõi hành vi khách hàng tại từng khu vực, từng thời điểm trong ngày.

Mỗi sản phẩm được quét tại quầy thanh toán đều lập tức truyền dữ liệu về trung tâm để phân tích nhu cầu và điều phối hàng hóa. Nhờ vậy, các cửa hàng có thể tối ưu tồn kho, giảm lãng phí và luôn đảm bảo thực phẩm tươi mới.

Triết lý nổi tiếng của Suzuki là: “Đừng bán thứ doanh nghiệp có, hãy bán thứ khách hàng cần”.

Ông cũng triển khai chiến lược “thống lĩnh khu vực”, mở dày đặc hàng chục cửa hàng trong phạm vi hẹp để tối ưu vận chuyển và tăng tốc độ phản hồi dữ liệu. Mô hình này sau đó trở thành bài học kinh điển trong ngành logistics (hậu cần) và quản trị chuỗi cung ứng.

Từ Nhật Bản thâu tóm ngược nước Mỹ

Sự thành công vượt bậc của 7-Eleven Nhật Bản mạnh đến mức công ty mẹ tại Mỹ dần lép vế. Năm 1991, khi Southland Corporation rơi vào khủng hoảng tài chính và nộp đơn phá sản, phía Nhật Bản đã mua lại 70% cổ phần của công ty.

Đến năm 2005, tập đoàn chính thức sở hữu toàn bộ hệ thống và đổi tên thành Seven & i Holdings. Dưới thời Suzuki, 7-Eleven phát triển thành chuỗi cửa hàng tiện lợi lớn nhất thế giới với hơn 85.000 cửa hàng toàn cầu, khoảng 1/4 trong số đó nằm ở Nhật Bản.

Không chỉ bán hàng hóa, hệ thống này còn cung cấp ATM, thanh toán hóa đơn, giao nhận hàng, đặt vé và nhiều dịch vụ thiết yếu khác.

Di sản của “cha đẻ cửa hàng tiện lợi”

Năm 2016, Toshifumi Suzuki rời Seven & i Holdings sau mâu thuẫn với hội đồng quản trị về chiến lược nhân sự và định hướng điều hành. Dù vậy, ảnh hưởng của ông đối với ngành bán lẻ toàn cầu vẫn rất sâu sắc.

Giới kinh doanh đánh giá Suzuki là người đặt nền móng cho mô hình cửa hàng tiện lợi hiện đại tại châu Á và góp phần thay đổi cách ngành bán lẻ vận hành bằng dữ liệu, công nghệ và tốc độ.

Ngay cả khi đã ngoài 80 tuổi, ông vẫn thường xuyên ghé các cửa hàng 7-Eleven để quan sát hàng hóa và hành vi khách hàng. “Tôi luôn cho rằng may mắn đứng về phía những người làm hết khả năng của mình. Nó không tự nhiên mà đến”, ông từng viết trong hồi ký.

Giới truyền thông Nhật Bản nhận định khối tài sản của Suzuki có thể lên tới hàng trăm triệu USD nhờ cổ phần doanh nghiệp, thu nhập điều hành và các khoản đầu tư tích lũy trong suốt sự nghiệp. Tuy nhiên, điều khiến tên tuổi Toshifumi Suzuki được nhắc đến nhiều hơn cả không nằm ở tài sản cá nhân, mà ở di sản ông để lại cho ngành bán lẻ hiện đại.

Nhìn lại hành trình gian nan nhưng cũng rực rỡ của chính mình, doanh nhân ngoài 90 tuổi chia sẻ: “Tôi là một doanh nhân may mắn nhưng tôi thấy mình còn may mắn hơn khi được ủng hộ những người dám làm mọi thứ để theo đuổi mục tiêu của mình. Với những người đặc biệt, mọi thứ không phải lúc nào cũng dễ dàng”.