Nghệ An:

Ví phường vải Nam Đàn - đậm đà bản sắc quê hương

Dân trí Nam Đàn là mảnh đất giàu truyền thống văn hóa, được xem là cái nôi sinh ra của hát nói ví phường vải. Trải qua những biến cố thăng trầm cùng với sự phát triển của lịch sử, đến nay, ví phường vải vẫn được bảo tồn và duy trì, có sức hút đặc biệt đối với những người con xa xứ.

Ví phường vải - âm hưởng dân ca xứ Nghệ

Từ xa xưa, bên bờ sông Lam, khi nghề trồng bông dệt vải đang thịnh hành trên mảnh đất Nam Đàn. Vào những đêm trăng thanh gió mát, nam thanh nữ tú trong làng vừa quay sợi vừa góp vui bằng những câu hát ví.

Cụ Trần Văn Tư (90 tuổi) - nghệ nhân phường vải có tiếng tại Kim Liên (Nam Đàn) cho hay: “Phường vải thường tổ chức vào ban đêm vì ban ngày hầu hết mọi người đi lao động sản xuất. Trong một phường như thế không phải là đông lắm, khoảng 10 - 15 người chi đó”.

Theo ông Tư, đối đáp trong ví phường vải thể hiện rõ nét dấu ấn của từng vùng miền. Làn điệu trong hát phường vải không phải nơi nào cũng giống nơi nào, tuy nhiên, chúng đều có những quy chuẩn riêng.

Cụ Trần Văn Tư - nghệ nhân hát phường vải có tiếng của Kim Liên (Nam Đàn).
Cụ Trần Văn Tư - nghệ nhân hát phường vải có tiếng của Kim Liên (Nam Đàn).

Hát phường vải có mặt ở nhiều nơi trên đất Nghệ - Tĩnh, nhưng không ở đâu có nhiều nghệ nhân hát hay và nổi tiếng như ở mảnh đất Nam Đàn.

Cụ Tư tự hào kể: “Sự nổi tiếng của phường vải Nam Đàn nhờ công lớn của bà Hoàng Thị An. Bà An nổi tiếng là một người thâm nho, đối đáp nhanh, phường hát của bà lúc nào cũng đông nhà nho đến góp vui…”.

Cái độc đáo của ví phường vải Nam Đàn chính là sự kết hợp giữa hai xu hướng dân gian hóa và bác học hóa. Theo cụ Tư, hát phường vải hay ở chỗ nó đòi hỏi người hỏi và người đối đáp phải “xuất khẩu thành thơ” trong thời gian ngắn mà không có kịch bản cho trước. Nhưng không phải nghệ nhân muốn hát gì thì hát, bởi hát ví phường vải phải đi theo một tuần tự nhất định.

“Hát ví phường vải cũng giống như cách giao tiếp hàng ngày của con người ta vậy. Đầu tiên là khâu chào hỏi. Chào xong đến khâu hát hỏi (hỏi quê quán ở mô, sau khi biết quê quán sẽ mời vô (vào) nhà). Tiếp đó là tự tình, giao duyên, cuối cùng là hát ra về”, cụ Tư chia sẻ thêm.

Cụ Tư bảo tiếp: “Trước khi chào hỏi phải có màn dạo cảnh, ví dụ như ở đây phong cảnh hữu tình, quang cảnh quê hương đẹp lắm thay… Trong một đêm không thể hoàn thành hết các giai đoạn từ chào hỏi đến hát ra về được, có khi giao duyên phải kéo dài đến hàng tháng, các giai đoạn đều có khoảng cách”.

Thời ấy, phường vải ở Nam Đàn phổ biến đến mức, trong một làng có tới 4 - 5 phường. Họ say mê hát về những câu chuyện tự tình, giao duyên đến những bài ca về tình yêu quê hương đất nước, chẳng hạn:

“Hỏi anh chìa khóa ai cầm

Giang sơn ai giữ, tảo tần ai lo

Chìa khóa có mẹ anh cầm

Giang sơn anh giữ, việc tảo tần em lo”.

Cụ Trần Văn Tư chia sẻ: Cái hay của hát ví phường vải nằm ở chỗ người hỏi và người trả lời phải đối đáp với nhau bằng thể thơ lục bát - một trong những thể thơ truyền thống của dân tộc có khả năng biểu đạt cảm xúc mượt mà, uyển chuyển và giàu sắc thái. Do đó, để hát ví phường vải thật hay và xuất sắc, các nam thanh nữ tú trong làng đều cần có một người thầy. Với cụ Trần Văn Tư, bà Hoàng Thị An là bậc thầy nổi tiếng về hát ví phường vải của mảnh đất Nam Đàn.

Từ nhỏ, cụ Tư cùng nhiều anh chị em trong làng đã mến mộ tài năng của bà Hoàng Thị An. Vì say mê và thích thú trước lối đối đáp tự nhiên và hóm hỉnh ngày ấy, cụ đã học theo và quyết định gắn bó với loại hình nghệ thuật này.

Những năm tháng thăng trầm

Trong những năm tháng chiến tranh, các phường vải trong làng nghỉ không hát nữa. Đến những năm 90, ví phường vải được phục hồi trở lại, và gìn giữ cho đến ngày hôm nay.

Một cảnh biểu diễn hát ví phường vải.
Một cảnh biểu diễn hát ví phường vải.

Điều mà cụ Tư cũng như nghệ nhân ở Câu lạc bộ ví phường vải Nam Đàn trăn trở là nhiều người trẻ ngày nay không còn mặn mà với loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống.

“Người trẻ giờ đây thích nghe nhạc thị trường, nhạc trẻ, âm hưởng của làn điệu dân ca dường như không đủ sức níu kéo họ ở lại”, cụ Tư cho hay

Hơn nữa, số lượng các nghệ nhân am hiểu sâu sắc về hát phường vải cũng đang ngày thưa dần. Năm 2008, toàn tỉnh Nghệ An có 8 nghệ nhân được vinh danh, riêng Kim Liên (Nam Đàn ) có tới 7 nghệ nhân. Song những người nghệ sỹ này đã già, ở tuổi 90. Ánh mắt cụ Tư vẫn đầy lo lắng khi nghĩ về tầng lớp sau này ai sẽ là người nối tiếp cha ông gìn giữ và bảo tồn văn hóa truyền thống của mảnh đất Nam Đàn.

Nghệ nhân dân gian trải lòng: “Nhiều người học hát phường vải vài ba hôm lại bỏ về, làm cái gì cũng vậy nếu không có đam mê sẽ không theo đuổi được đến cùng. Trước kia, ở sân nhà tôi họ đến học đông lắm, nhưng cuối cùng chỉ còn lại 4 - 5 người quyết đi theo nghề”.

Cũng theo cụ Tư, thì ở Việt Nam hiện nay nói chung và Nghệ An nói riêng, không có trường đại học nào có ngành hát ví phường vải; nhiều người muốn học cũng không có thầy để giảng dạy.

Chia tay, cụ nhắn nhủ rằng: “Ví phường vải có thể bị mai một nếu nhà nước không có cơ chế chính sách nào để gìn giữ và bảo tồn.

Ngày 27.11.2014, tại Thủ đô Paris ( Pháp ), dân ca Ví - Giặm Nghệ Tĩnh chính thức được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO) công nhận là di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là di sản văn hóa phi vật thể thứ 9 của Việt Nam được tôn vinh trên trường quốc tế.

Mai Hương

MỚI NHẤT
Kỳ lạ nghệ sĩ quyết “ấp trứng”… thành gà
Kỳ lạ nghệ sĩ quyết “ấp trứng”… thành gà

(Dân trí) - Vừa trải nghiệm một tuần sống trong tảng đá, giờ đây, nghệ sĩ nổi tiếng lập dị này lại dành ra một tháng để ngồi… “ấp trứng” đến khi nào trứng nở thành gà.

Thứ tư, 05/04/2017 - 10:46

Báo Mỹ viết về cuộc hành trình mới của “tương ớt huyền thoại” Sriracha
Báo Mỹ viết về cuộc hành trình mới của “tương ớt huyền thoại” Sriracha

(Dân trí) - Tương ớt Sriracha đã nổi tiếng trên khắp thế giới. Chủ nhân của Sriracha là một người đàn ông gốc Việt. Mới đây, báo Mỹ lại vừa viết về cuộc hành trình của Sriracha tới “xứ sở của các loại gia vị” - Việt Nam.

Thứ tư, 05/04/2017 - 09:00

Khai quật khảo cổ di tích Am Ngọa Vân
Khai quật khảo cổ di tích Am Ngọa Vân

(Dân trí) - Ngày 27/3, Bộ VHTT&DL đã ban hành quyết định cho phép Bảo tàng Quảng Ninh phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, khai quật khảo cổ di tích Am Ngọa Vân thuộc xã Bình Khê, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.

Thứ tư, 05/04/2017 - 08:51

Tuyết Lan Next Top từ New York về Việt Nam trình diễn cùng dàn sao
Tuyết Lan Next Top từ New York về Việt Nam trình diễn cùng dàn sao

(Dân trí) - Với sự chỉ đạo của đạo diễn catwalk kì cựu Kovit Ang tới từ Singapore, Tuyết Lan từ New York, Hoàng Thùy từ London cùng dàn siêu mẫu hứa hẹn “bùng nổ” tại Hà Nội cuối tuần này. Sự kiện còn có sự tham gia của: Hoa hậu Phạm Hương, Á hậu Huyền My, siêu mẫu Thanh Hằng…

Thứ ba, 04/04/2017 - 02:12

Hà Nội “tuýt còi” việc sơn sửa loè loẹt ở đền Phù Đổng
Hà Nội “tuýt còi” việc sơn sửa loè loẹt ở đền Phù Đổng

(Dân trí) - Sở VH-TT Hà Nội vừa có văn bản gửi UBND huyện Gia Lâm liên quan đến việc các mảng chạm ở bậu cửa sổ di tích đền Phù Đổng (xã Phù Đổng) bị sơn đỏ chót, sai lệch nghiêm trọng so với nguyên gốc và kỹ thuật bảo tồn.

Thứ ba, 04/04/2017 - 02:08

Tại sao người trẻ Ý thi nhau đi học may đo, đóng giày?
Tại sao người trẻ Ý thi nhau đi học may đo, đóng giày?

(Dân trí) - Người trẻ ở Ý bất ngờ tìm thấy niềm hứng thú trong những ngành nghề thủ công truyền thống. Các nghề như may đo, đóng giày bỗng thu hút giới trẻ nước này, tại sao?

Thứ ba, 04/04/2017 - 02:00

Tại sao vest nam không bao giờ cài chiếc cúc cuối?
Tại sao vest nam không bao giờ cài chiếc cúc cuối?

(Dân trí) - Không cần biết bạn đang mặc loại áo vest nào, khuy cuối cùng không bao giờ nên cài lại. Đó là một quy tắc đã tồn tại từ lâu trong y phục vest nam giới.

Thứ hai, 03/04/2017 - 08:56

Những góc ảnh đường phố càng nhìn càng thấy ý vị
Những góc ảnh đường phố càng nhìn càng thấy ý vị

(Dân trí) - Người xem sẽ tìm thấy sự bất ngờ, sự hài hước, nhưng hơn cả một bức ảnh, ở đó còn có cả ý vị triết lý được hiểu theo góc nhìn của riêng mỗi người.

Thứ hai, 03/04/2017 - 06:00

Tranh cãi tượng rùa vàng đặt ở Hồ Gươm và người đẹp “thi chui”
Tranh cãi tượng rùa vàng đặt ở Hồ Gươm và người đẹp “thi chui”

(Dân trí) - Ý tưởng tượng rùa vàng đặt ở Hồ Gươm gây xôn xao; Hoàng hậu Nam Phương bỗng chốc trở thành… “nữ thần”; Nguyễn Thị Thành “thi chui” tại đấu trường nhan sắc quốc tế… Đó là những tin chính của đời sống văn hóa tuần qua.

Thứ hai, 03/04/2017 - 02:00

George Clooney chi 200 triệu đồng cho hàng xóm tới ở khách sạn
George Clooney chi 200 triệu đồng cho hàng xóm tới ở khách sạn

(Dân trí) - George Clooney đã có cách hành xử đúng chất… “tài tử” khi nam diễn viên sẵn sàng chi tiền mời hàng xóm tới ở khách sạn để khỏi phải chịu tiếng ồn do gia đình mình gây ra.

Chủ nhật, 02/04/2017 - 10:06

Tranh bị đánh cắp trở về với chủ nhân, giá tăng… 20.000 lần
Tranh bị đánh cắp trở về với chủ nhân, giá tăng… 20.000 lần

(Dân trí) - Chỉ vì một lần vô ý làm rách tranh nhà người khác, người đàn ông này đã vô tình tích lũy cho con cháu cả một gia tài.

Chủ nhật, 02/04/2017 - 02:00

Người mẫu đầy triển vọng tự tử ở tuổi 21
Người mẫu đầy triển vọng tự tử ở tuổi 21

(Dân trí) - Raudha Athif, 21 tuổi, là một người mẫu trẻ triển vọng, nổi tiếng ở khu vực Nam Á. Cô được biết tới tại nhiều quốc gia như Ấn Độ, Bangladesh, Maldives… Người ta thường nhắc tới cô với biệt danh “Cô gái Maldives có đôi mắt xanh”.

Thứ bảy, 01/04/2017 - 11:03

ĐÁNG QUAN TÂM
Thúy Nga tung ảnh cưới giả và những trò đùa “lố” của Sao Việt
Thúy Nga tung ảnh cưới giả và những trò đùa “lố” của Sao Việt

(Dân trí) - Việc diễn viên hài Thúy Nga gây “sốc” đăng ảnh cưới lần hai, công khai chú rể rồi sau đó đính chính chỉ là… “trò đùa” đã nhận lại nhiều ý kiến trái chiều. Trước đó, không ít Sao Việt như Đàm Vĩnh Hưng, Bùi Anh Tuấn… cũng bị dư luận phản ứng vì những trò đùa "quá trớn".

Thứ sáu, 31/03/2017 - 06:00

Choáng ngợp trước khung ảnh dát vàng khổng lồ tiêu tốn 993 tỷ đồng
Choáng ngợp trước khung ảnh dát vàng khổng lồ tiêu tốn 993 tỷ đồng

(Dân trí) - “Khung ảnh” được tạo nên bởi hai tòa nhà chọc trời cao 150m và được dát vàng lấp lánh.

Thứ sáu, 31/03/2017 - 10:59

40.000 đầu sách được giảm giá ở Ngày Sách Việt Nam lần thứ 4
40.000 đầu sách được giảm giá ở Ngày Sách Việt Nam lần thứ 4

(Dân trí) - Ngày Sách Việt Nam lần thứ 4 sẽ diễn ra ở Công viên Thống Nhất (Hà Nội) với gần 40.000 tên sách các loại, hàng vạn bản sách gồm nhiều chủ đề đa dạng từ ngày 6/4 đến 10/4.

Thứ sáu, 31/03/2017 - 01:00

Về Bến Tre, xem học sinh biểu diễn hát sắc bùa
Về Bến Tre, xem học sinh biểu diễn hát sắc bùa

(Dân trí) - Hát sắc bùa là loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian độc đáo của người dân xã Phú Lễ (huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre). Sau thời gian mai một, đội hát sắc bùa tại địa phương được khôi phục. Trong đó, nhiều em học sinh được các nghệ nhân truyền dạy hát sắc bùa để giữ gìn nghệ thuật truyền thống của cha, ông.

Thứ sáu, 31/03/2017 - 12:10

Nguyễn Thị Thành bị yêu cầu triệu tập vì "thi chui" nhan sắc ở Ai Cập
Nguyễn Thị Thành bị yêu cầu triệu tập vì "thi chui" nhan sắc ở Ai Cập

(Dân trí) - Cục Nghệ thuật Biểu diễn vừa gửi văn bản đề nghị Sở Văn hóa & Thể thao TPHCM triệu tập người đẹp Nguyễn Thị Thành để xử lý việc cô cố tình dự thi “Hoa hậu Môi trường Quốc tế 2017” tại Ai Cập khi chưa được cấp phép.

Thứ năm, 30/03/2017 - 04:07

Nét độc đáo trong tết thanh minh của người dân tộc Nùng
Nét độc đáo trong tết thanh minh của người dân tộc Nùng

(Dân trí) - Hàng năm, cứ mỗi dịp tết thanh minh 3/3 âm lịch, người Nùng ở Lạng Sơn sắm sửa mâm cỗ, bánh trái đi tảo mộ để tưởng nhớ người thân đã mất với những nét văn hóa cổ truyền dân tộc độc đáo.

Thứ năm, 30/03/2017 - 04:01

Người đẹp Nguyễn Thị Thành sẽ bị cấm diễn trên toàn quốc vì cố tình thi chui
Người đẹp Nguyễn Thị Thành sẽ bị cấm diễn trên toàn quốc vì cố tình thi chui

(Dân trí) - Đó là khẳng định của ông Nguyễn Đăng Chương - Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn sau khi biết người đẹp Nguyễn Thị Thành vừa có mặt ở Ai Cập để dự thi Miss Eco International 2017 dù không hề đủ điều kiện được cấp phép theo đúng quy định.

Thứ năm, 30/03/2017 - 08:31

“Cậu bé Người Nhện” gây sửng sốt tái xuất trên truyền hình
“Cậu bé Người Nhện” gây sửng sốt tái xuất trên truyền hình

(Dân trí) - Cậu bé 3 tuổi này được người dân bản địa gọi là “Người Nhện” bởi có khả năng leo tường một cách thần kỳ, “bám dính” y như Người Nhện. Mới đây, cậu bé vừa tái xuất trên truyền hình và “đốn tim” khán giả.

Thứ năm, 30/03/2017 - 06:12

Điêu khắc gia “bàn tay vàng” với những Pho tượng Phật kỷ lục
Điêu khắc gia “bàn tay vàng” với những Pho tượng Phật kỷ lục

Điêu khắc gia Thuỵ Lam được nhiều người xem là một người có “bàn tay vàng” khi tạo tác ra nhiều pho tượng Phật kỷ lục. Ngày 1 và 2/4 tới đây, pho tượng Phật A Di Đà do ông tạo tác ở Công viên tưởng niệm Thiên Đức sẽ làm lễ khánh thành.

Thứ năm, 30/03/2017 - 01:00

Bí quyết phối lại đồ của biểu tượng thời trang Anh
Bí quyết phối lại đồ của biểu tượng thời trang Anh

(Dân trí) - Các biểu tượng thời trang dễ khiến công chúng tưởng rằng họ mặc mỗi bộ đồ chỉ một lần, đơn giản bởi mỗi lần xuất hiện, họ luôn tươi mới với diện mạo không lặp lại, nhưng tưởng vậy mà… không phải vậy.

Thứ tư, 29/03/2017 - 04:10

“Đặt tượng rùa vàng ở Hồ Gươm dù vị trí nào cũng không ổn”
“Đặt tượng rùa vàng ở Hồ Gươm dù vị trí nào cũng không ổn”

(Dân trí) - Đó là ý kiến của KTS Lê Văn Lân - Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Hà Nội. KTS Lân cho rằng, việc đặt một tượng rùa vàng 10 tấn ở khu vực Hồ Gươm dù vị trí nào thì cũng không ổn.

Thứ tư, 29/03/2017 - 03:47

Chú chó thôi miên khiến hàng loạt người ngủ gục tái xuất
Chú chó thôi miên khiến hàng loạt người ngủ gục tái xuất

(Dân trí) - Tại cuộc thi Tìm kiếm Tài năng Anh năm 2015, chú chó thôi miên này đã từng khiến nhiều người ngủ gục trên sân khấu một cách kỳ lạ. Mới đây, chú chó xuất hiện trở lại khiến người xem tiếp tục kinh ngạc, thảng thốt.

Thứ tư, 29/03/2017 - 12:18