Nghĩ về hai chữ “Tùy” và “Tiện”

Dân trí Tiếng Việt vốn đa dạng và phong phú cả về âm và nghĩa. Cùng một từ, nhưng khi dùng trong những văn cảnh khác nhau, với dụng ý khác nhau, lại chứa đựng hàm nghĩa hoàn toàn khác nhau. Đặc biệt, nhiều từ đơn âm tiết biểu đạt một nét nghĩa riêng, nhưng khi ghép với một từ đơn khác lại mang một nét nghĩa mới. Xin minh chứng từ trường hợp 2 từ: “Tuỳ” và “Tiện”

mtum-toc-1537570891143625505895.jpg

Theo “Từ điển Tiếng Việt”, “tuỳ” vốn là từ thuần Việt, thuộc loại động từ, chứa đựng 2 nét nghĩa chính: “dựa theo điều kiện, tình thế mà làm cho phù hợp” và “để cho người nào đó theo ý muốn của mình mà quyết định” [1]. Còn “Tiện” cũng là từ thuần Việt, nó có thể là động từ khi gắn với hoạt động nghề nghiệp (Nghề tiện), nhưng cũng có thể là tính từ khi biểu đạt tính chất của sự việc (Thuận tiện, tiện thể).Khi hai từ này ghép với nhau, sắc thái của nét nghĩa lại không còn đơn giản, “hiền lành” như khi đứng độc lập nữa. “Tuỳ tiện” theo đó đã hàm nghĩa đánh giá mang tính tiêu cực. Cũng trong “Từ điển Tiếng Việt”, “Tuỳ tiện” được giải thích là “Tiện đâu làm đấy, không theo nguyên tắc nào cả”.Điều đáng nói là, từ ghép “tuỳ tiện” lại xuất hiện khá nhiều khi phát hiện sai phạm trong hoạt động lãnh đạo, quản lý tại các tổ chức công, nhất là trong công tác cán bộ.Dư luận đã từng “dậy sóng” khi báo chí đưa tin về hiện trạng bổ nhiệm lãnh đạo “thần tốc” ở nhiều địa phương và các cơ quan Bộ, Ngành, bất chấp cả những nguyên tắc, những chủ trương và quy định của Đảng và Nhà nước. Không ít trường hợp chỉ cần có một tiêu chuẩn “cứng” là con, cháu một vị lãnh đạo nào đó, còn các tiêu chuẩn khác theo quy định lại trở thành tiêu chí “mềm”. Người ta sẵn sàng “hợp thức hoá” với quy trình khép kín (mà điều này hoàn toàn không khó), và một bộ hồ sơ đề bạt, bổ nhiệm đầy đủ, không sai vào đâu được, thế là “cháu nó, em nó” xứng đáng với vị trí được cất nhắc…(!).Điều đáng nói, quy trình đôi khi cũng là cái cớ nếu người lãnh đạo muốn loại bỏ một ai đó không cùng “cạ” với mình. Khi rơi vào “bẫy” quy trình, người đủ tiêu chuẩn nhất cũng có thể bị loại khỏi quy hoạch hoặc mất cơ hội phát triển mà không biết kêu ai. Trong trường hợp này, dùng từ “tuỳ tiện” để đánh giá sự lạm dụng chức vụ, quyền lợi vì động cơ cá nhân mới thực sự thích hợp.

Tôi khá tâm đắc với ý kiến trong một bài báo được đăng tải trên báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam:Khi người đứng đầu “cầm cân” nhưng không “nảy đúng mực” ắt sẽ vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, quy chế làm việc của đơn vị và các quy định của Đảng, Nhà nước trong việc quyết định bổ nhiệm một số cán bộ không bảo đảm nguyên tắc, điều kiện, tiêu chuẩn

Xác định “Công tác cán bộ là khâu “then chốt” của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, và rộng hơn nữa là toàn bộ sự nghiệp đổi mới”, do đó, việc quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ ngay từ các đơn vị, tổ chức hành chính hay sự nghiệp công lập phải tránh bệnh “tuỳ tiện”, bất chấp những nguyên tắc, quy định. Sự cố tình sắp xếp, bố trí cán bộ lãnh đạo, quản lý mang tính chủ quan, duy ý chí, độc đoán mà không đếm xỉa đến qúa trình phấn đấu, thực tế cống hiến cũng như những quy định về điều kiện, tiêu chuẩn cán bộ là nhân tố gây bất ổn trong tổ chức, làm mất lòng tin trong quần chúng, phá vỡ kỉ cương, pháp luật.

Công tác cán bộ ở cấp chiến lược phải được bắt đầu ngay từ công tác cán bộ ở cấp cơ sở. Một “bộ lọc” tốt sẽ lựa chọn được những nhân tố tích cực. Có như vậy chúng ta mới yên tâm về những cán bộ lãnh đạo “vừa hồng, vừa chuyên’ để chuẩn bị tốt nhất cho những bước nhảy vọt của đất nước trong giai đoạn trước mắt và lâu dài.

TS. Nguyễn Thị Hường

Tag :
CÁC BÀI MỚI
Chấn chỉnh công tác quy hoạch xây dựng, quản lý phát triển đô thị
Chấn chỉnh công tác quy hoạch xây dựng, quản lý phát triển đô thị

Thủ tướng Chính phủ vừa có Chỉ thị 05/CT-TTg yêu cầu tăng cường chấn chỉnh công tác quy hoạch xây dựng, quản lý phát triển đô thị theo quy hoạch được duyệt.

Thứ hai, 04/03/2019 - 09:41

Lại ngồi ăn uống trên cao tốc, “tự sướng” của những kẻ muốn “khổ”
Lại ngồi ăn uống trên cao tốc, “tự sướng” của những kẻ muốn “khổ”

Dù đã được cảnh báo dừng, đậu xe trên cao tốc và trải chiếu, tấm nilon để bày đồ ra ngồi ăn uống trên cao tốc là vi phạm các qui định hiện hành, nhưng ngày 24.2 vừa qua, một vụ việc như thế lại tiếp tục diễn ra trên đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai.

Thứ bảy, 02/03/2019 - 04:00

Thiết bị sạch?
Thiết bị sạch?

Đối với thực phẩm, dược phẩm hay hóa mỹ phẩm, làm một người tiêu dùng thông minh đã khó, với thiết bị tin học, các phương tiện kết nối internet thì khó khăn với người tiêu dùng tăng bội phần.

Thứ sáu, 01/03/2019 - 05:00

Tăng cường trách nhiệm, nâng cao chất lượng ban hành văn bản
Tăng cường trách nhiệm, nâng cao chất lượng ban hành văn bản

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long yêu cầu Tổ biên tập dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật xem xét, tiếp thu các ý kiến, trong đó phải đánh giá tác động kỹ lưỡng.

Thứ năm, 28/02/2019 - 04:00

Tập trung xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai
Tập trung xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai

Để hạn chế tối đa những thiệt hại của thiên tai, năm 2019, ngành khí tượng sẽ quyết liệt triển khai xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai với sự tham gia của người dân và cộng đồng.

Thứ tư, 27/02/2019 - 04:00

Bố mẹ mong con học giỏi, có tấm bằng đại học rồi cũng chỉ đi làm thuê
Bố mẹ mong con học giỏi, có tấm bằng đại học rồi cũng chỉ đi làm thuê

Trước đây, phần lớn bố mẹ thường khuyên con học giỏi để có tấm bằng đại học rồi xin việc và đó cũng chỉ là đi làm thuê. Phụ huynh chưa khuyến khích con em mình khởi nghiệp. Do đó, đã đến lúc chúng ta phải thay đổi tư duy của phụ huynh và xã hội.

Thứ ba, 26/02/2019 - 04:00

Chậm thu phí tự động không dừng, trách nhiệm thuộc về ai?
Chậm thu phí tự động không dừng, trách nhiệm thuộc về ai?

Sau vụ cướp 2,2 tỷ đồng tiền thu phí tại trạm Dầu Giây ngày 7/2, câu hỏi đặt ra là tính minh bạch trong doanh thu của các trạm thu phí BOT và tại sao chậm thu phí tự động không dừng, trách nhiệm thuộc về ai?

Thứ hai, 25/02/2019 - 04:00

Nhân bảo như thần bảo
Nhân bảo như thần bảo

(Dân trí) - Bạn bè cùng lớp với cháu thì hấp ta hấp tấp, cứ mỗi năm lại vội vàng lên một lớp, còn cháu thì cẩn thận, ba năm mới chậm rãi, chắc chắn lên một lớp.Tính cẩn thận đó rất phù hợp với tác phong làm việc của một số quan chức ngày nay đấy…

Chủ nhật, 24/02/2019 - 06:45

Xuất xứ bài thể dục giữa giờ gây "sốt" mạng xã hội
Xuất xứ bài thể dục giữa giờ gây "sốt" mạng xã hội

Bài tập thể dục ngắn, xuất xứ Nhật Bản mà Bộ Y tế đang kêu gọi toàn ngành sử dụng để nâng cao tinh thần làm việc đã xuất hiện tại lễ phát động chương trình "Sức khoẻ Việt Nam".

Chủ nhật, 24/02/2019 - 04:00

Vụ hiếp dâm, sát hại nữ sinh giao gà: Vụ án chưa kết thúc?
Vụ hiếp dâm, sát hại nữ sinh giao gà: Vụ án chưa kết thúc?

Liên quan vụ án sát hại, hiếp dâm nữ sinh Cao Mỹ Duyên, dư luận cho rằng vụ án vẫn chưa kết thúc vì còn nhiều tình tiết chưa rõ ràng, cần phải điều tra, làm rõ.

Thứ bảy, 23/02/2019 - 04:00

Giáo hội Phật giáo: Không được trục lợi với lễ cầu an
Giáo hội Phật giáo: Không được trục lợi với lễ cầu an

Hội đồng trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN) chính thức ra văn bản xác nhận có sự sai lệch trong cách tổ chức lễ cầu an tại một số chùa như báo chí phản ánh đồng thời yêu cầu tăng ni, nhất là chư vị lãnh đạo giáo hội không được trục lợi với lễ cầu an.

Thứ sáu, 22/02/2019 - 04:00

Loạn chuẩn!
Loạn chuẩn!

Từ sau Tết Nguyên đán đến Rằm tháng Giêng, các lễ hội, các nghi lễ cúng bái theo tín ngưỡng dân gian bùng phát, với nhiều biểu hiện vượt quá ngưỡng bình thường, lệch lạc... dẫn đến loạn chuẩn.

Thứ năm, 21/02/2019 - 12:17

CÙNG CHUYÊN MỤC
BOT giao thông – điển hình cho sự bất cập
BOT giao thông – điển hình cho sự bất cập

(Dân trí) - Về triển khai trạm thu phí tự động không dừng, có Đại biểu Quốc hội đặt câu hỏi: “Quốc hội có nghị quyết, Chính phủ đã chỉ đạo, tại sao không làm? Trách nhiệm thuộc về ai và sẽ xử lý trách nhiệm như thế nào?”

Thứ ba, 19/02/2019 - 02:00

Cần “những người khổng lồ”
Cần “những người khổng lồ”

“Con kiến đi 1.000 bước, nghĩa là tốc độ 1.000% thì cũng chỉ bằng con ngựa nửa bước... Đã tới lúc Việt Nam phải "biến hình", không phải đi bước chân của những chú kiến”. Và muốn như vậy, phải tạo ra “những người khổng lồ”- ngoặc kép là từ dùng của  nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế VN, tiến sĩ  Trần Đình Thiên.

Thứ ba, 19/02/2019 - 04:00

"Bài ca xây dựng nông thôn mới" - Một bài hát hay
"Bài ca xây dựng nông thôn mới" - Một bài hát hay

(Dân trí) - “Bài ca xây dựng nông thôn mới” không chỉ là ca khúc dành cho làng quê Yên Sở của nhạc sĩ Ngọc Khuê, mà đã trở thành lời ca cho bất cứ làng quê nào đang trên đà xây dựng nông thôn mới. Mong muốn qua ca khúc để “làm cho người nông dân yêu thiết tha quê hương mình” của nhạc sĩ Ngọc Khuê, bài hát lan toả rộng rãi, chắc chắn sẽ được nhiều người đón nhận. Bài hát sẽ có sức sống lâu bền như “Mùa xuân làng lúa làng hoa” của ông đã từng viết về những miền quê Việt Nam.

Thứ hai, 18/02/2019 - 04:00

Vì sao con tôi xuống tóc đi tu
Vì sao con tôi xuống tóc đi tu

(Dân trí) - Con trai tôi út của tôi quyết định đi tu thì quả là một chuyện lạ đối với cả gia đình. bởi lẽ nó còn quá trẻ, cuộc sống đâu có gì bất đắc chí, lại đang chuẩn bị thi vào đại học, lẽ nào bỗng có tư tưởng lánh đời, không tham gia hoạt động xã hội, đi ở ẩn, xuất thế tu hành?!

Chủ nhật, 17/02/2019 - 08:38

Nâng cao văn hóa ứng xử trong lễ chùa đầu năm
Nâng cao văn hóa ứng xử trong lễ chùa đầu năm

Lễ chùa đầu năm mới là một nét đẹp trong đời sống tâm linh luôn được duy trì trong mỗi người dân Việt Nam. Người ta đến chùa để hướng về cõi Phật, cầu cho một năm mới bình an, may mắn, giúp họ vượt qua những khó khăn trắc trở trong cuộc sống. Đây được xem là một trong những nét đẹp văn hóa mà dân gian đã gìn giữ và lưu truyền trong suốt hàng ngàn năm qua.

Chủ nhật, 17/02/2019 - 04:00

Chen lấn để dâng sao giải hạn: Có giải được hạn?
Chen lấn để dâng sao giải hạn: Có giải được hạn?

Mấy ngày qua, tại TPHCM và Hà Nội, rất đông người dân chen chân đến các ngôi chùa để hành lễ dâng sao giải hạn đầu năm mới. Vấn đề này đã tạo nên những ý kiến trái chiều. Lãnh đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam nói gì về cúng sao giải hạn và người cúng có giải được hạn không?

Chủ nhật, 17/02/2019 - 04:00

Điều đọng lại sau Tết
Điều đọng lại sau Tết

Sau những ngày Tết, mỗi người, mỗi nhà có những trải nghiệm khác nhau. Có người hài lòng, vui vẻ mong năm sau lại trở về những sinh hoạt gia đình như thế; có người than phiền vì Tết quá nặng nề, mệt mỏi… Vậy, giá trị đích thực của Tết cần lưu giữ là gì?

Thứ bảy, 16/02/2019 - 04:00

Đã đến lúc có cảnh sát du lịch?
Đã đến lúc có cảnh sát du lịch?

500.000 đồng cho mỗi phần trứng xào cà chua, 300.000 đồng/phần đậu bắp luộc, 200.000 đồng cho mỗi phần cơm trắng. Những cái giá “trên trời” cho một tình trạng “chặt chém” không hề mới, thậm chí từng được đưa ra Quốc hội.

Thứ sáu, 15/02/2019 - 04:00

Đừng dại “ném tiền”
Đừng dại “ném tiền”

Không ai thống kê, kiểm soát được số tiền lẻ công đức, “giọt dầu” hàng năm tại các nhà chùa, nhưng chắc chắn đó là một nguồn lực lớn của nền kinh tế đang không được kiểm soát.

Thứ năm, 14/02/2019 - 04:00

BOT: 1 tỉ, 3 tỉ, 6 tỉ hay bao nhiêu
BOT: 1 tỉ, 3 tỉ, 6 tỉ hay bao nhiêu

Sự biến 2 nghi phạm với số tiền 2,2 tỉ cướp tại trạm Long Thành - Dầu Giây và những nghi ngờ của dư luận về số tiền thu được từ trạm BOT chỉ dài 54km này đang đặt ra một vấn đề khác: Tại sao các trạm BOT chậm trễ trong việc triển khai thu phí tự động điện tử?!

Thứ tư, 13/02/2019 - 04:00

Lên chùa cầu gì?
Lên chùa cầu gì?

Sau Tết, lại bắt đầu mùa lễ hội. Nhiều người chọn đi chùa đầu năm để cầu cho mình và gia đình. Vậy, lên chùa cầu điều gì?

Thứ ba, 12/02/2019 - 10:03

Doanh nghiệp sáng tạo, quốc gia thông minh
Doanh nghiệp sáng tạo, quốc gia thông minh

Năm 2018, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Cty Cổ phần Tiến bộ Quốc tế (AIC) Nguyễn Thị Thanh Nhàn nhận giải thưởng quốc tế với “Ý tưởng và mô hình quốc gia thông minh xuất sắc nhất”. Cuối năm, chị lại nhận Huân chương Mặt trời mọc từ Chính phủ Nhật Bản. Điều gì đã khiến người phụ nữ này tràn đầy năng lượng, nhiệt huyết với các ý tưởng đột phá rất đáng tự hào này?

Thứ ba, 12/02/2019 - 04:00