Làn sóng AI đẩy những chiếc điện thoại vào vòng xoáy đắt đỏ kỷ lục

Đây không còn là đợt biến động giá tạm thời, mà theo các chuyên gia, đó là một “cú sốc cấu trúc” do trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại toàn bộ nền kinh tế phần cứng trên thế giới. 

Giá bộ nhớ đã tăng tới 90% chỉ trong vài tháng

Báo cáo từ IDC (Tập đoàn Dữ liệu Quốc tế) công bố cuối tháng 2 đưa ra một dự báo, thị trường smartphone (điện thoại thông minh) toàn cầu sẽ chứng kiến mức sụt giảm mạnh nhất trong hơn một thập kỷ, với lượng xuất xưởng dự kiến giảm tới 12,9%.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý không nằm ở con số sụt giảm, mà nằm ở nguyên nhân gốc rễ và hệ quả đi kèm.

Ông Francisco Jeronimo, Phó Chủ tịch IDC mảng Thiết bị Khách hàng Toàn cầu, đã không ngần ngại dùng cụm từ "cú sốc giống như sóng thần" để mô tả tình hình hiện tại. 

Theo ông, những gì chúng ta đang chứng kiến không phải là một sự thắt chặt tạm thời của chuỗi cung ứng như giai đoạn đại dịch, mà là một sự dịch chuyển dòng vốn và tài nguyên sản xuất sang phân khúc AI.

Nhu cầu khổng lồ về hạ tầng trí tuệ nhân tạo từ các gã khổng lồ công nghệ như Google, Meta và Microsoft đã làm suy giảm mạnh nguồn cung chip nhớ (DRAM) - thành phần thiết yếu trong mọi chiếc điện thoại. 

Thay vì sản xuất các dòng chip nhớ tiêu chuẩn cho người tiêu dùng, các nhà sản xuất bán dẫn hàng đầu như Samsung, SK Hynix và Micron đang ưu tiên mọi nguồn lực cho bộ nhớ băng thông cao (HBM) phục vụ các trung tâm dữ liệu AI, nơi có biên lợi nhuận cao gấp nhiều lần.

Dữ liệu từ Counterpoint Research đang phản ánh một thực tế, giá bộ nhớ đã tăng tới 90% chỉ trong vài tháng đầu năm, so với quý cuối của năm 2025. Đây là mức tăng trưởng kỷ lục, chưa từng có trong lịch sử ngành bán dẫn. 

Hệ quả trực tiếp là chi phí linh kiện (BoM) của một chiếc smartphone đã bị đẩy lên cao một cách chóng mặt.

Theo phân tích từ CNBC và PCMag, chi phí sản xuất đối với các dòng điện thoại giá rẻ đã tăng từ 20% đến 30%. Ngay cả các dòng flagship cao cấp cũng ghi nhận mức tăng BoM 10%-15%. Chuyên gia Will McCurdy của PCMag cảnh báo rằng, trong kịch bản bi quan nhất, giá bán lẻ smartphone có thể tăng thêm 8% chỉ riêng do áp lực từ chip AI.

Thậm chí, IDC còn đưa ra con số cụ thể hơn: Giá bán trung bình (ASP) của smartphone trên toàn cầu dự kiến sẽ đạt mức kỷ lục 523 USD trong năm nay, tăng 14% so với năm trước. Điều này đồng nghĩa với việc người dùng sẽ phải trả nhiều tiền hơn cho cùng một mức cấu hình hoặc chấp nhận một chiếc điện thoại bị "cắt giảm" linh kiện để giữ nguyên mức giá cũ.

Cuộc khủng hoảng chip lần này tạo ra một sự phân hóa sâu sắc trong làng công nghệ. Apple và Samsung, với tiềm lực tài chính hùng hậu và các hợp đồng cung ứng dài hạn từ 12 đến 24 tháng, đang ở vị thế an toàn hơn.

Tuy nhiên, ngay cả Apple cũng không tránh khỏi tầm ảnh hưởng. Trong một cuộc họp với các nhà đầu tư, CEO Tim Cook thừa nhận công ty đang trong trạng thái "đuổi theo nguồn cung" và rất khó để dự đoán khi nào cán cân cung - cầu mới đạt mức cân bằng.

Apple đang phải cân nhắc việc giữ nguyên mức RAM 12GB cho các dòng Pro thay vì nâng cấp lên 16GB như lộ trình dự kiến, nhằm kiểm soát chi phí trong bối cảnh giá chip nhớ leo thang.

Ở phía ngược lại, các nhà sản xuất Android trong phân khúc giá rẻ và tầm trung như Xiaomi, Oppo hay Vivo đang phải đối mặt với một cuộc chiến sinh tồn. Với biên lợi nhuận mỏng, họ gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc đẩy phần chi phí tăng thêm về phía người tiêu dùng.

Lu Weibing, Chủ tịch của Xiaomi, đã thẳng thắn chia sẻ trong một báo cáo tài chính gần đây: "Áp lực chuỗi cung ứng đối với chip nhớ trong năm nay sẽ lớn hơn nhiều so với trước đây. Mọi người sẽ thấy giá bán lẻ sản phẩm tăng đáng kể".

Thực tế đã chứng minh, các hãng như Xiaomi và Transsion đã phải cắt giảm mục tiêu sản xuất hàng chục triệu thiết bị trong năm nay do không chịu nổi nhiệt từ giá linh kiện.

Phân khúc dưới 100 USD sẽ biến mất

Một trong những nhận định gây lo ngại nhất là phân khúc điện thoại giá rẻ sẽ không còn. 

Bà Nabila Popal, Giám đốc nghiên cứu tại IDC cho rằng, phân khúc smartphone dưới 100 USD - vốn là "cần câu cơm" tại các thị trường mới nổi - sẽ trở nên không thể duy trì về mặt kinh tế.

Khi giá chip nhớ và bộ vi xử lý tăng vọt, việc sản xuất một chiếc smartphone đủ tính năng với giá dưới 100 USD mà vẫn đảm bảo lợi nhuận đã trở thành nhiệm vụ bất khả thi. Các hãng OEM sẽ bắt đầu tinh giản danh mục sản phẩm, loại bỏ các dòng máy giá rẻ để tập trung vào các mẫu máy cao cấp có biên lợi nhuận tốt hơn. 

Đây là một sự điều chỉnh cấu trúc không ai mong muốn, khiến những người thu nhập thấp ngày càng khó tiếp cận với công nghệ mới.

Bên cạnh đó, thời điểm này chúng ta không thể tách rời câu chuyện tăng giá smartphone khỏi bối cảnh chính trị toàn cầu. “Cuộc chiến chip” giữa các cường quốc và những chính sách thắt chặt xuất khẩu đã khiến chuỗi cung ứng vốn đã mong manh nay càng thêm rạn nứt.

Theo trang  Deutsche Welle (Đức), việc các quốc gia chạy đua để tự chủ nguồn cung bán dẫn đã vô tình tạo ra các rào cản thương mại, làm tăng chi phí hậu cần và thuế quan. 

Trong khi đó, các nhà sản xuất chip như Micron đang dần rút lui khỏi mảng tiêu dùng (điển hình là việc khai tử thương hiệu Crucial) để dồn toàn lực cho mảng doanh nghiệp và AI.

Đây là tín hiệu cho thấy các ưu tiên trong ngành bán dẫn đã thay đổi: Người tiêu dùng cá nhân không còn là ưu tiên số một, mà là các hệ thống siêu máy tính và dữ liệu lớn.

Chỉ có một số ít trường hợp ngoại lệ như Huawei, nhờ vào mối quan hệ mật thiết với các nhà sản xuất chip nhớ nội địa Trung Quốc như ChangXin Memory Technologies (CXMT), là có khả năng chống chọi tốt hơn trước các biến động từ thị trường quốc tế. Tuy nhiên, nhìn chung, sự hỗn loạn của thị trường là điều không thể tránh khỏi.

Bài toán giá smartphone tăng cao hiện nay không đơn thuần là câu chuyện về thiếu hụt sản xuất. Đó là hệ quả tất yếu của một cuộc chuyển giao kỷ nguyên: Từ kỷ nguyên di động sang kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Chuyên gia William Keating từ Ingenuity đã nhận định: "Tất cả các công ty sản xuất PC, smartphone, máy chủ đều sẽ bị ảnh hưởng. Kết quả cuối cùng là người tiêu dùng phải trả nhiều tiền hơn. Chúng ta đang bước vào một thời kỳ mà mỗi chiếc smartphone không chỉ là thiết bị liên lạc, mà còn gánh trên vai "thuế AI" - chi phí cho sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo trên toàn cầu”.

Đối với người dùng, lời khuyên thiết thực nhất lúc này có lẽ là hãy chuẩn bị tâm lý cho việc chiếc điện thoại tiếp theo sẽ đắt hơn hoặc phải chấp nhận sử dụng thiết bị cũ lâu hơn.