Công nghệ 5G mang sinh kế mới tới vùng cao và bản làng

Từ những phiên livestream triệu view trên đỉnh núi mây mù đến những hải cảng, nhà máy không bóng người, 5G đang âm thầm vẽ lại bản đồ kinh tế quốc gia.

Nền móng cho "Kỷ nguyên vươn mình"

Chiều 29/12, câu lạc bộ Nhà báo Công nghệ Thông tin Việt Nam (ICT Press Club) đã tổ chức sự kiện Công bố 10 sự kiện ICT tiêu biểu 2025 và tọa đàm "Thương mại hoá 5G đã tác động đến nền kinh tế Việt Nam ra sao?".

Phát biểu đề dẫn toạ đàm, nhà báo Nguyễn Việt Phú, Chủ nhiệm ICT Press Club chia sẻ, năm 2025 không chỉ là câu chuyện về tốc độ Internet, mà là năm của "chiều sâu chính sách". Việc Quốc hội thông qua hàng loạt đạo luật như Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Công nghiệp công nghệ số đã tạo nên một "nền móng pháp lý" hiếm có trên thế giới.

Việt Nam đã xác định rõ: Khoa học công nghệ và chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu, mà là "trục xoay" của tư duy phát triển. Việc hợp nhất Bộ Thông tin và Truyền thông vào Bộ Khoa học và Công nghệ là minh chứng cho quyết tâm tái cấu trúc bộ máy theo hướng tinh gọn, chuyên sâu. Trong chỉnh thể đó, 5G chính là "mạch máu" nối liền các đột phá từ AI, Blockchain đến kinh tế tầm thấp.

Ông Nguyễn Anh Cương, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông, ví von 5G như một "đường ray" của đoàn tàu kinh tế. Theo ông, nếu không có đường ray vững chắc, đoàn tàu chuyển đổi số sẽ không bao giờ đạt được tốc độ kỳ vọng. Với mục tiêu đưa kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030, 5G không còn là lựa chọn, mà là nhiệm vụ chiến lược.

Cuộc đua "thần tốc" của những gã khổng lồ viễn thông

Để có được "đường ray" ấy, các nhà mạng Việt Nam đã trải qua một năm 2025 đầy áp lực nhưng cũng đầy tự hào.

Bà Nguyễn Hà Thành, Phó Tổng Giám đốc Viettel Telecom cho biết, chỉ riêng năm 2025, Viettel đã triển khai 23.500 trạm 5G, nâng tổng số lên 30.000 trạm trên toàn quốc. Đây là tốc độ triển khai tương đương với mạng 4G nhưng trong bối cảnh kỹ thuật phức tạp hơn nhiều. 

"Chúng tôi đã công nghiệp hóa quy trình lắp đặt, thậm chí đưa các thiết bị do chính Viettel sản xuất vào hạ tầng để giảm áp lực từ nhà cung cấp quốc tế", bà Thành chia sẻ. Kết quả là vùng phủ sóng ngoài trời đã đạt 90%, mang lại sự hài lòng tăng 20% cho khách hàng.

Trong khi đó, VNPT chọn cách tiếp cận tập trung vào chiều sâu công nghệ Standalone (SA) - kiến trúc 5G độc lập hoàn toàn. Ông Nguyễn Quốc Khánh, Phó Trưởng ban Công nghệ Tập đoàn VNPT, cho biết đơn vị đã thử nghiệm thành công Network Slicing (phân tách mạng) và Network API. 

Điều này có nghĩa là mạng 5G không còn là một "luồng dữ liệu" dùng chung cho tất cả. Với 5G của VNPT, một bác sĩ phẫu thuật từ xa sẽ có một "làn đường ưu tiên" tuyệt đối, khác biệt hoàn toàn với một người dùng đang xem TikTok.

VNPT cũng đang đẩy mạnh Private Network (mạng dùng riêng) cho các khu công nghiệp tại Hải Phòng và Tây Ninh, mở ra kỷ nguyên nhà máy thông minh đúng nghĩa.

Trong khi đó, MobiFone lại chọn cho mình một sứ mệnh đặc thù khi trực thuộc Bộ Công an. Ông Nguyễn Tuấn Huy, đại diện nhà mạng này chia sẻ, mạng 5G của MobiFone không chỉ phục vụ kinh tế mà còn là hạ tầng dự phòng cho an ninh quốc gia. 

MobiFone đang cùng Công an Hà Nội triển khai đề án thành phố thông minh, giải quyết 5 "điểm nghẽn" kinh niên của Thủ đô: Tắc đường, ngập lụt, ô nhiễm, trật tự đô thị và an toàn thực phẩm.

Phép màu trên những ruộng bậc thang

Hình ảnh ấn tượng nhất của 5G năm 2025 không nằm ở các cao ốc mà lại ở những bản làng xa xôi. Ông Đinh Thanh Sơn, Phó Tổng Giám đốc Viettel Post, đã kể lại câu chuyện đầy xúc động về hành trình nông sản tại Sìn Hồ (Lai Châu).

Trước đây, người nông dân phải gùi hàng vài chục cây số xuống chợ phiên, bị thương lái ép giá, hàng hóa hư hỏng. Nhưng với 5G, "hàng đi tìm người" đã biến thành "người tìm đến hàng". Những phiên livestream ngay tại ruộng khoai sâm đã giúp bà con chốt đơn 300 tấn hàng chỉ trong 2 tiếng.

"5G giúp trực quan hóa niềm tin. Người mua ở TPHCM thấy tận mắt củ khoai được đào lên từ thớ đất Sìn Hồ qua video 4K sắc nét, không hề có độ trễ. Đó là lúc giao dịch được xác lập dựa trên niềm tin tuyệt đối", ông Sơn phân tích.

Ông Lâm Thanh, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam bổ sung: "5G không chỉ kết nối thiết bị, nó kết nối ước mơ của người nông dân". Khoảng cách giữa nông thôn và thành thị đã bị xóa nhòa nhờ đường truyền Internet không dây tốc độ cao.

Thách thức

Bên cạnh những lợi ích to lớn mà công nghệ 5G mang lại, các nhà mạng cũng gặp không ít thách thức, trong đó vấn đề lớn nhất là đầu tư 5G cực kỳ tốn kém. 

Ông Nguyễn Tuấn Huy (đại diện MobiFone) thẳng thắn: "Suất đầu tư 5G cao gấp 3-4 lần 4G. Nếu chỉ trông chờ vào gói cước viễn thông thông thường, các nhà mạng sẽ không bao giờ thu hồi vốn được".

Để hỗ trợ, Chính phủ đã có chính sách hỗ trợ 15% vốn đầu tư nếu doanh nghiệp đạt đủ 20.000 trạm trong năm 2025. Đây là một động thái "tiếp sức" quan trọng, nhưng về lâu dài, các nhà mạng phải tự tìm ra mô hình kinh doanh mới: Từ thu phí camera AI, giải pháp chống lụt cho thành phố, đến việc vận hành các trung tâm dữ liệu biên.

Tiến sĩ Mai Liêm Trực, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Bưu điện, nguyên Thứ trưởng thường trực Bưu chính Viễn thông nhớ lại thời kỳ 25 năm trước, khi ngành viễn thông Việt Nam còn nghèo nàn, phải "vái tứ phương" để học hỏi thế giới.

"Thế hệ chúng tôi chỉ mong thoát nghèo. Nhưng thế hệ trẻ ngày nay, với 5G và AI trong tay, phải có khát vọng đưa trí tuệ Việt ra toàn cầu", ông Trực nhắn nhủ.

Ông bày tỏ niềm tự hào khi thấy các kỹ sư Việt Nam giờ đây có thể tự sản xuất thiết bị 5G, tự triển khai những mạng lưới phức tạp nhất thế giới chỉ trong 12-15 tháng, tốc độ mà ngay cả những cường quốc cũng phải kiêng dè.

Đồng quan điểm, ông Vũ Hoàng Liên (Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam) nhấn mạnh rằng, 5G là cơ hội để Việt Nam xây dựng nền công nghiệp công nghệ số tự chủ. Việc sở hữu các chuẩn Protocol riêng, thiết bị riêng sẽ giúp Việt Nam không còn là "người dùng" đơn thuần mà trở thành "người kiến tạo" không gian số.

Dự báo về năm 2026, các chuyên gia tại sự kiện tin rằng đây sẽ là năm bùng nổ của các ứng dụng thực tế, điển hình như:

Hà Nội với những "Làn sóng xanh": Camera AI kết nối 5G giúp xe lưu thông liên tục không cần dừng đèn đỏ trên 25 tuyến đường trọng điểm.

Kinh tế tầm thấp lên ngôi: UAV giao hàng, vận chuyển mẫu máu cấp cứu giữa các bệnh viện trở nên phổ biến nhờ độ trễ cực thấp của 5G.

Trợ lý ảo mọi nơi: Người dân, doanh nghiệp và chính quyền đều sẽ có những trợ lý AI riêng chạy trên hạ tầng 5G để tối ưu hóa mọi quyết định.

5G Việt Nam sau một năm thương mại hóa không chỉ là một thành tựu kỹ thuật. Đó là biểu tượng cho sự trưởng thành của một quốc gia đang khát khao vươn mình. Như lời TS Mai Liêm Trực: "Làm sao để đến năm 2045, thế hệ tương lai sẽ cảm ơn những người đã đặt nền móng 5G ngày hôm nay".