Thứ hai, 03/12/2018 - 07:43

Hàng loạt bất cập tại các nhà máy thủy điện ở xứ Nghệ!

Dân trí Tỉnh Nghệ An đã thành lập đoàn kiểm tra liên ngành đánh giá toàn diện tác động của các công trình thủy điện trên địa bàn đối với việc điều tiết, ngăn lũ. Qua đó, cho thấy các nhà máy thủy điện đang tồn tại nhiều bất cập cần phải khắc phục.
 >> Nhiều lò than “thổ phỉ” không phép ngang nhiên hoạt động tại Nghệ An!
 >> "Cát tặc" lộng hành tại Nghệ An: Đến bao giờ mới xử lý triệt để?

Thủy điện Bản Vẽ xả lũ trên 4.200m3/s vào tháng 8/2018.
Thủy điện Bản Vẽ xả lũ trên 4.200m3/s vào tháng 8/2018.
Hạ lưu sông Lam khi thủy điện xả lũ đã gây ngập lụt.
Hạ lưu sông Lam khi thủy điện xả lũ đã gây ngập lụt.

Thủy điện làm gia tăng thiệt hại do mưa lũ?

Còn nhớ đợt mưa lũ do ảnh hưởng của bão số 3, số 4 vào tháng 7 và 8 vừa qua khiến Nghệ An bị thiệt hại nặng nề. Trong đó, thiệt hại do ảnh hưởng của bão số 3 là 831,70 tỷ đồng, do ảnh hưởng bão số 4 là 786,55, đợt mưa lũ từ ngày 28-31/8 là 139,439 tỷ đồng. Sau các đợt mưa lũ này, tỉnh Nghệ An đã thành lập đoàn liên ngành kiểm tra toàn diện các thủy điện: Bản Vẽ, Khe Bố, Chi Khê, Nậm Nơn, Nậm Mô, Bảng Ang, Hủa Na, Châu Thắng.

Qua kiểm tra, đánh giá cho thấy, việc triển khai xây dựng nhiều thủy điện trên lưu vực sông Cả đã làm ảnh hưởng lớn đến dòng chảy của sông, gia tăng thiệt hại do mưa lũ. Phần lớn thời gian trong năm lưu lượng nước sông Cả quá thấp nên không khơi thông được dòng chảy dẫn đến về mùa lũ nước rút chậm hơn, thời gian ngập kéo dài hơn.

Thủy điện Khe Bố bị người dân xã Tam Quang kiện đòi đền bù thiệt hại.
Thủy điện Khe Bố bị người dân xã Tam Quang kiện đòi đền bù thiệt hại.
Nhiều nhà dân bị lũ cuốn trôi, gây ngập nặng do nước từ thủy điện đổ về.
Nhiều nhà dân bị lũ cuốn trôi, gây ngập nặng do nước từ thủy điện đổ về.

Nước thượng nguồn các hồ thủy điện dâng cao hơn, nhanh hơn làm tăng lũ, tăng thiệt hại. Một số đập công suất xả lũ tối đa nhỏ hơn lưu lượng lũ đổ về làm nước thượng nguồn các hồ thủy điện dâng nhanh quá cao trình đã đền bù giải phóng mặt bằng gây thiệt hại cho người dân sinh sống trong khu vực này.

Ngoài ra, chính các đập thủy điện làm co hẹp dòng chảy, tạo cao trình chênh lệch lớn giữa thượng lưu và hạ lưu của đập dẫn đến khi xả lũ tạo thành lưu tốc nước quá lớn làm sạt lở nhiều hơn cho vùng hạ du, làm tăng thiệt hại cho người dân (nhất là khu vực gần thân đập) trong đợt mưa lũ vừa qua. Lưu lượng xả lũ của các thủy điện thay đổi nhanh, chênh lệch lớn làm gia tăng thiệt hại, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt của người dân.

Thiệt hại về nhà cửa do thủy điện gây ra là không hề nhẹ chút nào.
Thiệt hại về nhà cửa do thủy điện gây ra là không hề nhẹ chút nào.
Người dân bản Khe Bố, xã Tam Quang kiểm tra thiệt hại do lũ lụt đợt tháng 8/2018.
Người dân bản Khe Bố, xã Tam Quang kiểm tra thiệt hại do lũ lụt đợt tháng 8/2018.

Công tác quan trắc, dự báo nước thượng nguồn của các thủy điện còn hạn chế dẫn đến việc xả lũ không chủ động, lưu lượng xả liên tục thay đổi trong thời gian ngắn làm cho lũ vùng hạ du liên tục thay đổi lớn (lũ lúc lên, lúc xuống bất thường) gây khó khăn cho công tác phòng, chống lũ, làm tăng thiệt hại do lũ gây ra.

Từ khi ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Cả (tháng 12-2015), đến nay mới vận hành xả lũ nên đã bộc lộ những khó khăn trong vận hành. Cụ thể, như: Lấy mực nước báo động ở Trạm thủy văn Nam Đàn làm cơ sở vận hành là quá xa so với khu vực hồ chứa thủy điện Bản Vẽ, Khe Bố, Chi Khê.

Nghệ An có quá nhiều dự án thủy điện bất cập cần được xóa bỏ.
Nghệ An có quá nhiều dự án thủy điện bất cập cần được xóa bỏ.

Quy định mực nước trước lũ 192,5m với dung tích phòng lũ 300 triệu m3 so với lũ hiện tại là quá nhỏ. Sau khi làm nhiệm vụ cắt giảm lũ cho hạ du, trong vòng 24 đến 72 giờ, hồ Bản Vẽ phải đưa mực nước về mực nước cao nhất trước lũ. Theo tính toán sơ bộ, để đưa mực nước hồ từ 200m về 192,5m, hồ Bản Vẽ phải xả với lưu lượng trung bình xuống hạ du từ 2.500m3/s đến 5.000m3/s. Việc duy trì xả lũ xuống hạ du với lưu lượng lớn sẽ gây ra đợt lũ nhân tạo.

Sẽ xóa bỏ những thủy điện không khả thi?

Bá cáo kết quả kiểm tra các nhà máy thủy điện trên địa bàn tỉnh Nghệ An chỉ ra rất nhiều tồn tại, bất cập.
Bá cáo kết quả kiểm tra các nhà máy thủy điện trên địa bàn tỉnh Nghệ An chỉ ra rất nhiều tồn tại, bất cập.

Đoàn kiểm tra liên ngành đã kiến nghị tỉnh Nghệ An đưa ra khỏi quy hoạch, rút giấy phép đầu tư các dự án thủy điện không khả thi, hiệu quả thấp, triển khai chậm tiến độ hoặc chưa triển khai, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, đời sống nhân dân (Mỹ Lý, Nậm Mô 1, Xốp Cốc,…); không quy hoạch thêm các thủy điện đang khảo sát trên địa bàn toàn tỉnh (Cẩm Sơn, Bản Pủng, Bản Bà,…).

Tỉnh Nghệ An cũng đề xuất Chính phủ sửa đổi Quy trình vận hành liên hồ chứa theo Quyết định 2125/QĐ-TTg/2015 cho 3 hồ Bản Vẽ, Khe Bố, Chi Khê cho phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay. Cụ thể, như: Lùi thời điểm tích nước đến cao trình 200 (mực nước dâng bình thường) từ 1-9 đến 20-9 hàng năm cho phù hợp với mùa lũ ở tỉnh Nghệ An, có tính đến các hồ chứa trên dòng chính sông Cả đang hoạt động theo quy trình liên hồ chứa.

Nguyễn Duy