Chưa ly hôn xong đã cưới vợ mới, chồng có thể bị xử lý ra sao?

Phản ánh tới Dân trí, bà H. (64 tuổi, ở phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk) cho biết bà cùng ông L. (66 tuổi) phát sinh quan hệ vợ chồng từ năm 1985, đã kết hôn, có 2 người con chung cùng nhiều tài sản chung. Năm 2022, ông L. có đơn yêu cầu ly hôn và được TAND TP Buôn Ma Thuột cũ chấp nhận tại bản án sơ thẩm ngày 14/5/2025. 

Bà H. sau đó kháng cáo và được TAND tỉnh Đắk Lắk ra thông báo thụ lý vụ án để giải quyết theo thủ tục phúc thẩm vào ngày 6/10/2025. Phiên tòa phúc thẩm lần 1 dự kiến diễn ra vào ngày 9/2. 

Quá trình chờ tòa án giải quyết, bà H. phát hiện chồng được UBND phường Tự An cũ (nay là phường Buôn Ma Thuột) cấp Giấy chứng nhận kết hôn với vợ mới vào ngày 12/6/2025 nên gửi đơn tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về hôn nhân gia đình của ông L. và người vợ mới 44 tuổi. 

Nhiều độc giả Dân trí cùng chung thắc mắc, với diễn biến sự việc xảy ra như trên, người chồng có thể phải chịu trách nhiệm ra sao trước pháp luật? 

Luật sư Lưu Thị Kiều Trang (Giám đốc Công ty Luật Khải Hoàn Tâm, Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết theo Điều 2 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, một trong những nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình là hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, vợ chồng bình đẳng. 

Trong đó, đối với nguyên tắc một vợ một chồng, pháp luật đã có những chế tài xử lý trong trường hợp vi phạm. Tùy thuộc tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi, người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc thậm chí xử lý hình sự. 

Trích dẫn quy định tại Điều 59 Nghị định số 82/2020/NĐ-CP của Chính phủ, người nào đang có vợ hoặc chồng mà kết hôn với người khác thì bị phạt tiền 3-5 triệu đồng về hành vi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ, một chồng. 

Dưới góc độ hình sự, theo Điều 182 Bộ luật Hình sự 2015, người đang có vợ, chồng mà kết hôn, chung sống như vợ chồng với người khác hoặc người chưa có vợ, chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người mình biết rõ là đang có vợ chồng, làm cho quan hệ hôn nhân của một trong hai bên dẫn đến ly hôn hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm thì bị xử lý hình sự về tội Vi phạm chế độ một vợ, một chồng.

Mức phạt có thể áp dụng là phạt cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm.

Trường hợp hành vi làm cho vợ, chồng hoặc con của một trong hai bên tự sát hoặc đã có quyết định của Tòa án hủy việc kết hôn trái pháp luật mà vẫn duy trì quan hệ đó, mức phạt có thể áp dụng là phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm. 

Đối với trường hợp này, để xác định số phận pháp lý của người chồng, luật sư Trang nhìn nhận cần xác định hành vi của người chồng xảy ra trước hay sau khi các bên yêu cầu ly hôn và có phải nguyên nhân dẫn tới việc giải quyết ly hôn tại tòa hay không.

Đồng thời, cần làm rõ người chồng đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hay chưa. 

Nếu hành vi không thuộc các trường hợp trên, trách nhiệm hình sự có thể được xem xét miễn trừ. Khi đó, người vi phạm có thể bị xử lý vi phạm hành chính với mức phạt tiền 3-5 triệu đồng. 

Trường hợp nếu có cơ sở cho thấy hành vi thuộc một trong hai trường hợp trên, người vợ có thể tố giác tới cơ quan điều tra để yêu cầu xử lý hình sự. 

Về việc người chồng đăng ký kết hôn sau khi có bản án chấp nhận cho ly hôn của tòa án cấp sơ thẩm, luật sư cho biết theo quy định pháp luật, toàn bộ hoặc một phần nội dung bản án dân sự sơ thẩm chỉ có hiệu lực nếu hết thời hạn theo quy định mà không có kháng cáo, kháng nghị của đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan hoặc Viện kiểm sát có thẩm quyền. 

Trường hợp bị kháng cáo, bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật. Vụ án sẽ được giải quyết tại tòa án cấp phúc thẩm và việc ly hôn sẽ chỉ được coi là hợp lệ sau khi có bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án cấp phúc thẩm. 

Bởi vậy, việc người chồng đăng ký kết hôn với vợ mới trong thời gian tòa án cấp phúc thẩm xem xét đơn kháng cáo của bà H. là hành vi vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình.