“Dòng họ” kể sử thi dài... hàng vạn trang giấy

Dân trí Sống rải rác trên địa bàn 2 tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông, dòng họ Điểu của anh em nhà nghệ nhân Điểu K’lứt, Điểu Kâu và Điểu K’lung vốn nổi tiếng khắp vùng Tây Nguyên vì khả năng hát kể Sử thi “siêu đẳng” dài hàng vạn trang giấy.

"Dòng họ" sử thi

Sinh ra ở vùng quê bon (tức buôn, làng) Bu Đrăng, xã Quảng Trực, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông (tên gọi hành chính hiện nay), lớn lên ông Điểu K’lung (SN 1941) lấy vợ, sinh sống ở xã Ea Wer, Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk. Hai người anh của Điu K’lung là Điểu K’lứt (SN 1930), Điểu Kâu (SN 1935) vẫn sinh sống ở quê nhà tại tỉnh Đắk Nông. Năm 2008, nghệ nhân Điểu Kâu đã vĩnh biệt cõi trần vì tuổi già.

Nghệ nhân Điểu K’lung (SN 1941)

Nghệ nhân Điểu K’lung (SN 1941), hiện nay sinh sống ở xã Ea Wer, Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk.

Ngay từ nhỏ, anh em nhà nghệ nhân Điểu K’lung đã thể hiện khả năng hát kể sử thi “siêu đẳng” hiếm thấy trong vùng và tài năng này đã sớm được phát hiện. Theo kết quả nghiên cứu, sưu tầm của các nhà chuyên môn thì nghệ nhân Điểu K’lứt (anh cả) đã hát kể, ghi âm trên 30 sử thi Mơ Nông (Ot Ndrong) với những s thi như: Cây niêu thần; Kẹt tay hang đá; Đàn lợn rừng của mẹ Suh mẹ Jiang; Lấy ché Yang be của mẹ trời… Trung bình mỗi sử thi ghi âm từ 5 - 8 băng, in song ngữ Mơ Nông - Việt từ 500 - 800 trang.
 
Còn với cố nghệ nhân Điểu Kâu (anh thứ 2) thì đã cung cấp, sưu tầm, phiên âm và dịch 62 tác phẩm: Truyện cổ Mơ Nông 1 và 2; Sử thi Mơ Nông cây niêu thần; Sử thi mùa rẫy Bon Tiăng... Với nghệ nhân Điểu K’lung (út), các nhà chuyên môn đã ghi âm được trên 50 sử thi Mơ nông, tiêu biểu như: Tiăng đi lấy sừng trâu; Thần cưa răng kon Rung; Thuốc cá ở hồ bầu trời mặt trăng; Bắt con lương ở suối Dak Huch; Đánh cá hồ lau lách … Trung bình mỗi sử thi ghi âm từ 7 - 10 băng, mỗi sử thi dịch ra song ngữ Mơ Nông - Việt từ 700 trang đến 1 ngàn trang. Điểu Klứt, Điểu Kâu và Điểu K’lung đều được công nhận là nghệ nhân dân gian ở lĩnh vực hát kể và truyền dạy sư thi Mơ Nông.

Theo các nhà chuyên môn, sở dĩ anh em nhà nghệ nhân Điểu K’lung biết hát kể nhiều Sử thi Mơ Nông là vì khi xưa vùng đất ở bon Bu Đrăng (xã Quảng Trực) là vùng quê gắn liền với sử thi, người cha, anh em trong dòng họ là người hát kể sử thi rất giỏi. Thời điểm đó họ thường hát trong lúc chăn trâu, chăn bò, lên rừng, lên rẫy... nên con cái trong nhà tập hát theo và trở thành thói quen. Theo đánh giá của ông Trương Bi - người có nhiều năm nghiên cứu, sưu tầm sử thi Tây Nguyên (nguyên PGĐ Sở VH-TT-DL tỉnh Đắk Lắk), dòng họ anh em nhà nghệ nhân Điểu K’lung là dòng họ thuộc nhiều sử thi Mơ Nông nhất.

“Hiện nay dòng họ của người Mơ Nông không thống nhất, có nơi không gọi dòng họ mà chỉ gọi tên, sử thi của người Mơ Nông cũng bị phân tán, nhiều người hát kể sử thi cũng không còn nhớ nữa, chỉ lưu lại ở dòng họ của 3 anh em nghệ nhân Điều K’lứt, Điểu Kâu và Điểu K’lung. Sử thi của người Mơ Nông tồn tại ở dòng họ của gia đình nghệ nhân Điểu Kâu”, ông Bi nhận định.

Tâm sự với chúng tôi, nghệ nhân Điểu K’lung cho biết từ lúc 7 - 8 tuổi, khi đang còn chăn trâu ông đã bắt đầu học kể sử thi. Thời điểm đó ông đã hát kể được khoảng 20 đến 30 sử thi khác nhau. “Buổi tối bên bếp lửa bập bùng, sáng mai ra trên lưng trâu là thuộc được một sử thi. Sử thi dài nhất tôi hát kể dài khoảng 7 ngày, 7 đêm. Ngắn cũng 2 ngày, 2 đêm”, nghệ nhân Điểu K’lung thổ lộ.

Nghệ nhân
Nghệ nhân Điểu K’lứt (1930), hiện đang sinh sống tại xã Đắk N’Drung, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông.

“Tắt” dần một thế hệ sử thi

Hiện nay ở Đắk Lắk, Đắk Nông, người biết hát kể Sử thi Mơ Nông không nhiều. Nhiều người chết đồng nghĩa mang theo “kho báu” về thế giới bên kia, những người còn sống thì tuổi tác đã cao trong khi thế hệ trẻ cận kề chưa có.

Như nghệ nhân Điểu K’lung năm nay đã 72 mùa rẫy nhưng gánh nặng mưu sinh khiến ông già đi rất nhiều. Ông cho biết bao năm nay ông đau đáu một điều là làm thế nào để truyền dạy niềm đam mê truyền thống văn hóa dân tộc lại cho lớp trẻ. Bởi ông mới truyền dạy sử thi Mơ Nông cho 5 cháu nhỏ ở huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông và 2 cháu nhỏ ở xã Ea Wer, huyên Buôn Đôn, Đắk Lắk biết kể sử thi Mơ Nông.

Trong khi đó, người anh trai cả của nghệ nhân Điểu K’lung là Điểu K’lứt năm nay đã 83 tuổi nhưng ngày 2 buổi ông vẫn đều đặn đến trường Tiểu học Lê Văn Tám (xã Đắk N’Drung, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông) làm công tác bảo vệ kiêm công việc đánh trống trường. Mới gặp ông nhiều người cho rằng ông giống một lão nông hơn là một nghệ nhân chứ không hề biết rằng bên trong con người ấy đang cất giữ một “kho báu” sử thi Mơ Nông vô giá. “Tôi nhớ sử thi lắm! Những lúc như vậy tôi vẫn hát cho đỡ nhớ! Bây giờ già yếu tôi không thể hát đều đặn như lúc trước”, nghệ nhân Điểu K’lứt tâm sự.

Hiện nay tại tỉnh Đắk Nông, người được coi là nối nghiệp cha hát kể sử thi Mơ Nông giỏi là Thị Mai, 38 tuổi, ở bon Bu Prâng, xã Đắk N’Drung, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông. Thị Mai được biết đến là “người đàn bà sử thi” ở Tây Nguyên khi tiếp thu, kế thừa “kho” sử thi vô giá do cha đẻ của mình là cố nghệ nhân Điểu Kâu truyền dạy. Thị Mai cho biết khả năng của chị là “gỡ” (phiên dịch) sử thi Mơ Nông sang tiếng Việt. Đến nay chị cho biết đã phiên dịch được 6 - 7 bài sử thi Mơ Nông. Theo chị mỗi bài dài từ 6 đến 12 băng, 1 băng khoảng 90 phút, tương đương với 1 quyển 200 trang.

Nghệ nhân

Thị Mai (38 tuổi, xã Đắk N’Drung, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông) người được biết đến là “người đàn bà sử thi”.

“Tôi đến với sử thi là do niềm đam mê, yêu thích từ bé! Lớn lên tôi được cha tôi bày vẽ nên cũng cứng cáp dần. Học sử thi vô cùng khó, những bạn bè cùng học với tôi trong lớp học sử thi do cha tôi đứng lớp ít người có thể hát được”, Thị Mai tâm sự.

Mang theo trăn trở của người cha trước lúc mất, Thị Mai cho biết điều mà chị muốn làm trong thời gian tới là mong muốn Nhà nước, các cấp các ngành quan tâm mở các lớp dạy sử thi cho con em địa phương trước khi một thế hệ biết hát kể sử thi còn sống về với ông bà. “Tôi ao ước, mong muốn là làm sao có một lớp học sử thi tại địa phương để có thể đứng lớp truyền dạy cho các em, các cháu biết kể sử thi. Đó cũng là hoàn thành tâm nguyện của cha tôi trước khi mất”, Thị Mai chan chứa.
 

Sử thi trước đây thường được gọi là Trường ca, Anh hùng ca. Một thể loại tự sự dân gian truyền miệng, cho tới nay vẫn được lưu giữ trong trí nhớ của người dân. L. Sabatier thường được nhắc đến với việc lần đầu tiên ông sưu tầm và công bố Khan Đăm Xăn (1927) và sau đó dịch sang tiếng Pháp. Tiếp sau Khan Đăm Xăn, năm 1955, Antomarchi đã công bố Khan Đăm Di. Đối với người Mơ Nông, trước kia, người ta hát kể Ot Ndrong (Sử thi theo cách gọi của người Mơ Nông) trong các dịp lễ hội, lúc nông nhàn, tiếp đãi khách quý, trong các buổi tối.

Viết Hảo

Tag :
MỚI NHẤT
Nhộn nhịp cúng tiễn ông bà ngày mùng 3
Nhộn nhịp cúng tiễn ông bà ngày mùng 3

(Dân trí) - Dù khá giả hay bình dân, mỗi gia đình cũng cố gắng sắm sửa một mâm cơm tươm tất cúng tiễn ông bà tổ tiên và cầu mong một năm mới an lành, nhiều may mắn.

Thứ ba, 12/02/2013 - 04:35

Xuất quân ra khơi đánh bắt thủy sản đầu năm
Xuất quân ra khơi đánh bắt thủy sản đầu năm

(Dân trí) - Sáng ngày 12/2, tại cửa biển Sa Huỳnh (xã Phổ Thạnh, huyện Đức Phổ, Quảng Ngãi), ngư dân đã tổ chức Lễ ra quân đánh bắt xa bờ đầu năm Quý Tỵ 2013.

Thứ ba, 12/02/2013 - 04:17

 Phân bến phà theo ngày “chẵn - lẻ” làm khốn đốn người đi chơi Tết
Phân bến phà theo ngày “chẵn - lẻ” làm khốn đốn người đi chơi Tết

(Dân trí) - Theo sự phân chia của chính quyền, mỗi ngày chỉ có một chủ phà được hoạt động, chủ phà còn lại phải án binh bất động. Quy định bất hợp lý này đã làm lãng phí nhiều thời gian của người dân trong dịp Tết khi phải xếp hàng, chờ đợi…

Thứ ba, 12/02/2013 - 04:15

Phiên chợ xuân ở xã vùng biên Na Mèo
Phiên chợ xuân ở xã vùng biên Na Mèo

(Dân trí) - Chợ biên giới Na Mèo - phiên chợ vùng biên là nơi tụ họp, giao thương của đồng bào các dân tộc huyện Quan Sơn và người dân nước bạn Lào.

Thứ ba, 12/02/2013 - 04:12

Bị ô tô kéo lê hơn 200m, hai thanh niên tử nạn
Bị ô tô kéo lê hơn 200m, hai thanh niên tử nạn

(Dân trí) - Vào lúc 19h tối qua, 11/2, một tai nạn đặc biệt nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn TP Hà Tĩnh đã khiến 2 thanh niên đi chơi tết chết thảm.

Thứ ba, 12/02/2013 - 03:56

Tắm biển ngày Tết, 3 nữ sinh chết đuối
Tắm biển ngày Tết, 3 nữ sinh chết đuối

(Dân trí) - Nhóm nữ sinh rủ nhau đi chơi Tết, sau đó cùng tắm biển ở bãi biển Khe Hai vào chiều 11/2 (mùng 2 Tết). Trong quá trình tắm biển, 3 nữ sinh đã bị sóng cuốn trôi.

Thứ ba, 12/02/2013 - 03:35

Táng xác “cá ông” nặng gần 12 tấn “lụy” bờ
Táng xác “cá ông” nặng gần 12 tấn “lụy” bờ

(Dân trí) – Ngày 12/2 (tức mùng 3 Tết), trao đổi với PV Dân trí, một lãnh đạo xã Điện Dương (huyện Điện Bàn, Quảng Nam) cho biết, ngư dân thôn 5 của xã đã táng xác cá ông theo nghi lễ của ngư dân miền biển ở khu vực thờ cá ông của làng.

Thứ ba, 12/02/2013 - 02:55

Chuyện tình anh lính biên phòng và cô giáo miền xuôi
Chuyện tình anh lính biên phòng và cô giáo miền xuôi

(Dân trí) - Khoe với chúng tôi cậu con trai vừa chào đời 20 ngày tuổi, chàng thiếu úy biên phòng người Chứt - Hồ Văn Kiều (đồn biên phòng 575) không giấu nổi xúc động. Đó là kết tinh hạnh phúc cho mối tình của anh với cô giáo miền xuôi Dương Thị Phượng.

Thứ ba, 12/02/2013 - 01:50

Gặp người anh hùng lái xe trên dãy Trường Sơn
Gặp người anh hùng lái xe trên dãy Trường Sơn

(Dân trí) - Sau 2 lần bị thương, sau hàng trăm nghìn km lái xe an toàn cùng với việc vận tải hàng đạt khối lượng xuất sắc, lái xe Đoàn Minh Nguyệt được phong tặng danh hiệu AHLLVT nhân dân. Hết chiến trận, người lính năm xưa lại lập kỳ tích trên mặt trận chống đói nghèo.

Thứ ba, 12/02/2013 - 01:45

Pháo vẫn nổ ở Lào Cai
Pháo vẫn nổ ở Lào Cai

(Dân trí) - Mặc dù tình trạng đốt pháo được đánh giá là hạn chế hơn năm ngoái nhưng một số nơi thuộc thành phố Lào Cai và huyện Bảo Thắng (Lào Cai) vẫn còn có những trường hợp cố tình đốt pháo nổ trong đêm giao thừa Quý Tỵ 2013.

Thứ ba, 12/02/2013 - 12:25

Xuân ấm ở xứ sở được ví "nóc nhà" xứ Thanh
Xuân ấm ở xứ sở được ví "nóc nhà" xứ Thanh

(Dân trí) - Một thời gian dài, đồng bào Mông ở bản Pha Đén, xã Pù Nhi, huyện miền núi Mường Lát sống trong đói nghèo, lạc hậu. Nhưng mấy năm trở lại đây, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước Pha Đén đang dần khoác lên mình “chiếc áo” của sự ấm no.

Thứ ba, 12/02/2013 - 12:06

Phát hiện vích biển được gắn chíp theo dõi
Phát hiện vích biển được gắn chíp theo dõi

(Dân trí) - Vào khoảng 8h ngày 11/2 trong lúc kéo lưới trên sông Hộ Độ, huyện Lộc Hà một ngư dân tại huyện này đã phát hiện con vích nặng 11kg biển (rùa da xanh), được gắn chíp bảo vệ, .

Thứ ba, 12/02/2013 - 11:23

ĐÁNG QUAN TÂM
Ly kỳ chuyện “cá voi cứu người, chữa bệnh”
Ly kỳ chuyện “cá voi cứu người, chữa bệnh”

Câu chuyện truyền tai nhau hàng trăm năm nay khi cá voi cứu người đi biển bị nạn vào bờ sau đó mắc cạn chết. Người dân (xã Ngư Lộc, huyện Hậu Lộc, Thanh Hóa) lập thành phủ thờ thần cá. Nhiều câu chuyện kỳ bí còn lưu truyền đến ngày nay.

Thứ ba, 12/02/2013 - 10:13

Ăn Tết ở công trường giữa lòng thành phố
Ăn Tết ở công trường giữa lòng thành phố

(Dân trí) - “Mặc dù tôi đã làm công việc này hơn 8 năm nhưng đây là lần đầu tiên ăn Tết xa gia đình. Cảm thấy buồn và nhớ nhà lắm, nhưng anh em cố gắng động viên nhau để làm cho xong công trình…”.

Thứ ba, 12/02/2013 - 09:56

Ngỡ ngàng sắc xuân trên Cao nguyên
Ngỡ ngàng sắc xuân trên Cao nguyên

(Dân trí) - Trái với cái lạnh ở Miền Bắc, mùa xuân trên Cao nguyên đất đỏ bazan không chỉ quyến rũ bởi những cành mai vàng rực rỡ, mà nó còn làm say lòng người khi sắc trời luôn tràn ngập cái nắng, cái gió và đầy bướm cùng hoa.

Thứ ba, 12/02/2013 - 09:53

Nữ Đại tá từng quăng mình che bom bảo vệ khách quốc tế
Nữ Đại tá từng quăng mình che bom bảo vệ khách quốc tế

Trong 15 năm công tác tại Cục Cảnh vệ, Đại tá Nguyễn Thị Ngọc Đoàn đã không ít lần bảo vệ các đệ nhất phu nhân của nhiều quốc gia, nhưng với bà, lần lấy thân mình che bom, bảo vệ cho nữ Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Venezuela là đáng nhớ nhất...

Thứ ba, 12/02/2013 - 09:41

Những cây kiểng “độc” hút khách du Xuân
Những cây kiểng “độc” hút khách du Xuân

(Dân trí) – Hàng triệu lượt khách đã đến tham quan Hội Hoa Xuân 2013 trong tuần qua. Tại đây, những gốc kiểng “độc”, hoa hiếm lạ rất hút khách.

Thứ ba, 12/02/2013 - 09:28

Thú vị Tết nhảy của người Dao
Thú vị Tết nhảy của người Dao

(Dân trí) - Người Dao tổ chức ăn Tết nhảy để tạ ơn tổ tiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Theo chu kỳ, mỗi gia đình ăn tết khác nhau, thường thì 10 - 15 năm mới tổ chức một lần theo lời hứa của từng họ người Dao.

Thứ ba, 12/02/2013 - 09:23

Nổ bình khí bơm bóng bay, 4 người bị thương nặng
Nổ bình khí bơm bóng bay, 4 người bị thương nặng

(Dân trí) - Tai nạn nổ bình khí bơm bóng bay bán cho trẻ em xảy ra lúc 12 giờ trưa ngày 11/2 (tức ngày mùng 2 Tết) tại thôn An Lâu 1 (xã Tam lãnh, huyện Phú Ninh, Quảng Nam), khiến 4 người bị thương nặng.

Thứ ba, 12/02/2013 - 08:38

Ông Nguyễn Bá Thanh trò chuyện với người dân trên đường hoa xuân
Ông Nguyễn Bá Thanh trò chuyện với người dân trên đường hoa xuân

(Dân trí) - Chiều ngày 11/2 (tức mùng 2 Tết), ông Nguyễn Bá Thanh - Trưởng Ban Nội chính TW, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Đà Nẵng cùng gia đình đã đi tham quan đường hoa xuân Bạch Đằng.

Thứ ba, 12/02/2013 - 07:55

Cầy vằn quý hiếm vừa hồi hương Việt Nam
Cầy vằn quý hiếm vừa hồi hương Việt Nam

(Dân trí) - Vườn quốc gia Cúc Phương vừa tiếp nhận hai cá thể Cầy vằn (Chrotogale owstoni), một loài động vật quý hiếm, từ Vườn thú Newquay, Vương quốc Anh

Thứ ba, 12/02/2013 - 07:36

Người trẻ và mong muốn đầu năm
Người trẻ và mong muốn đầu năm

(Dân trí) - Hội xuân tại Văn Miếu có nhiều tiết mục văn hóa dân gian cuốn hút, song nơi đông nhất vẫn là những bàn “cho” chữ. Hàng trăm lượt bạn trẻ hớn hở xếp hàng “xin” chữ, gửi chút hi vọng vào nét phiêu “rồng bay phượng múa”...

Thứ ba, 12/02/2013 - 07:16

Đi chúc tết, hai vợ chồng bị “quái xế” tông tử nạn
Đi chúc tết, hai vợ chồng bị “quái xế” tông tử nạn

(Dân trí) – Đang trên đường đi chúc tết họ hàng, đôi vợ chồng bị 3 thanh niên chạy ngược chiều tông trực diện. Vụ tai nạn làm 3 người tử nạn.

Thứ ba, 12/02/2013 - 06:19

Mùng 3 Tết, miền Bắc duy trì mưa, rét
Mùng 3 Tết, miền Bắc duy trì mưa, rét

(Dân trí) - Nền nhiệt các địa phương miền Bắc đã tăng nhẹ. Tuy nhiên, trạng thái mưa, rét đậm hầu như vẫn bao trùm khắp các địa phương.

Thứ ba, 12/02/2013 - 06:03