Vì sao Nam Bộ xuất hiện nắng gắt sau những cơn mưa đầu mùa?

Sau những cơn mưa đầu mùa xuất hiện rải rác, nhiều người kỳ vọng thời tiết tại TPHCM và Nam Bộ sẽ dịu bớt. Tuy nhiên, thực tế những ngày qua, khu vực này tiếp tục hứng nắng nóng gay gắt kéo dài từ sáng đến chiều, nền nhiệt nhiều nơi duy trì ở mức cao khiến không khí oi bức bao trùm.

Theo các chuyên gia khí tượng thủy văn, đây là diễn biến thường gặp trong giai đoạn giao mùa ở Nam Bộ. Thời điểm chuyển tiếp từ mùa khô sang mùa mưa thường xuất hiện đan xen giữa nắng nóng và mưa giông, trước khi mưa xuất hiện ổn định hơn trong thời gian tới.

Mùa mưa đã đến gần với Nam Bộ

Trao đổi với phóng viên Dân trí, bà Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, cho biết năm nào cũng vậy, giai đoạn nắng nóng nhất ở miền Nam thường rơi vào tháng 3 và tháng 4. Sau thời gian nắng nóng kéo dài sẽ bắt đầu chuyển mùa.

Giai đoạn chuyển mùa năm nay xuất hiện không quá trễ. Từ đầu tháng 4 đến nay, thỉnh thoảng xuất hiện những cơn mưa rào chuyển mùa. Đây là dạng mưa hình thành do thời tiết nắng nóng kéo dài khiến mây đối lưu phát triển, gây mưa dông nhiệt.

Tuy nhiên, hệ thống thời tiết gây mưa chính thức cho mùa mưa vẫn chưa xuất hiện. Tình trạng nắng nóng như hiện nay năm nào cũng xảy ra, có năm chỉ kéo dài khoảng nửa tháng, nhưng cũng có năm thời kỳ chuyển mùa kéo dài hơn, nắng nóng kéo dài 2-3 tuần rồi mới bước vào mùa mưa.

“Không phải quá bất thường khi xuất hiện tình trạng nắng nóng như hiện nay. Tuy nhiên, điều cần lưu ý là cường độ bức xạ năm nay rất mạnh, tia cực tím luôn ở mức nguy hiểm đối với sức khỏe con người. Từ khoảng 6h sáng, mọi người đã cảm nhận được không khí nóng hừng hực kéo dài đến tận tối”, bà Lan nói.

Theo chuyên gia Lê Thị Xuân Lan, thông thường nắng nóng tập trung từ khoảng 8h đến 17h. Tuy nhiên, những ngày qua, nắng nóng gần như kéo dài cả ngày. Tại các khu dân cư đông đúc, tình trạng oi bức còn kéo dài xuyên đêm.

Thời gian qua, không khí lạnh lục địa từ Trung Quốc vẫn tràn xuống nhưng cường độ yếu, gây ra mưa dông, mưa đá, lốc xoáy và sét ở miền Bắc nhưng không ảnh hưởng tới miền Nam.

Trong khi đó, khu vực Nam Bộ chịu ảnh hưởng của áp thấp nóng từ khu vực Ấn Độ, Myanmar lấn sang. Hai khối khí đối lập, tương tác với nhau, tạo điều kiện để mây đối lưu ở phía Nam hình thành nhiều hơn.

Đặc biệt, rãnh thấp xích đạo những ngày qua cũng mạnh lên, dịch chuyển từ khu vực xích đạo lên Nam Bộ, bắt đầu cung cấp nguồn ẩm. Khi nguồn ẩm tăng, hơi nước ngưng tụ thành mây.

Bà Lan phân tích, khi hơi nước chuyển pha sẽ tỏa thêm nhiệt vào khí quyển, khiến cảm giác không chỉ nóng mà còn oi bức hơn. Hiện nay, không khí lạnh vẫn còn hoạt động ở phía Bắc, nhưng áp thấp nóng sẽ tiếp tục lấn sang trong vài ngày tới.

Theo những dự báo mới nhất, 1-2 ngày tới, có một cơn bão hoạt động trên khu vực Ấn Độ Dương. Phía Đông Philippines cũng xuất hiện một áp thấp nhiệt đới, khiến rãnh thấp xích đạo hoạt động mạnh hơn.

“Chính cơn bão hoạt động trên Ấn Độ Dương là xoáy thuận, tạo điều kiện để gió mùa Tây Nam bắt đầu hoạt động”, bà Lan nhận định.

Theo bà Lan gió mùa Tây Nam có thể bắt đầu hoạt động khoảng ngày 15/5. Khi đó, Nam Bộ sẽ chịu ảnh hưởng của lớp gió Tây Nam tương đối dày, mang theo lượng ẩm lớn từ vịnh Bengal qua vịnh Thái Lan rồi vào Nam Bộ.

Khoảng ngày 16/5, Nam Bộ chính thức bước vào mùa mưa với những cơn mưa xuất hiện thường xuyên hơn. Đợt mưa vừa qua chỉ xuất hiện cục bộ, lượng mưa không nhiều. Có nơi mưa lớn nhưng cũng có nơi mưa không đủ ướt sân, sau đó tiếp tục nắng nóng gay gắt.

“Khi vào mùa mưa, thời tiết Nam Bộ sẽ theo kiểu sáng nắng, chiều mưa. Mưa có thể kéo dài liên tục 2-3 ngày rồi mới giảm. Đây là điểm khác biệt giữa giai đoạn chuyển mùa và mùa mưa”, bà Lan nói thêm.

Theo bà Lan, người dân Nam Bộ có thể chỉ còn chịu đựng thời tiết nóng bức khó chịu như hiện nay khoảng 5-7 ngày nữa. Khi bước vào mùa mưa, nhiệt độ sẽ giảm dần, thời gian nắng nóng trong ngày ngắn hơn.

Tuy nhiên, mưa đầu mùa chưa xuất hiện đồng đều, phạm vi mưa chỉ khoảng một nửa diện tích khu vực Nam Bộ. Từ cuối tháng 5 trở đi, mưa sẽ xuất hiện đều hơn, nhiệt độ giảm rõ rệt.

Chuyển mùa không quá rõ ràng

Ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, cho biết, cuối tháng 4 và đầu tháng 5 là thời điểm giao thoa thời tiết ở Nam Bộ, giai đoạn các tỉnh chuyển từ mùa khô sang mùa mưa. Đến nay, những cơn mưa đầu mùa đã xuất hiện tại nhiều tỉnh, thành khu vực Nam Bộ.

Khi các cơn mưa chuyển mùa tạm ngưng, trên các tầng khí quyển cao, hoàn lưu áp cao cận nhiệt đới Tây Bắc Thái Bình Dương - một trong những hình thế chính chi phối mùa khô và tình trạng nắng nóng ở Nam Bộ - vẫn hoạt động mạnh. Vì vậy, nếu mưa không xuất hiện, nắng nóng sẽ tiếp diễn. Bên cạnh đó, những ngày nắng gay gắt sau mưa thực chất là quá trình tích tụ năng lượng.

Theo ông Hưng, khi nắng nóng dữ dội, các luồng không khí nóng bốc lên mạnh sẽ hình thành. Trong khi đó, sau những cơn mưa, độ ẩm trong đất và không khí vẫn còn cao. Vì thế, khi nhiệt độ đạt đỉnh điểm, thường vào chiều tối, hơi ẩm sẽ ngưng tụ rất nhanh, tạo thành mây đối lưu gây dông mạnh. Nắng càng gay gắt, năng lượng tích lũy càng lớn thì cơn dông sau đó thường kèm theo lốc, sét và gió giật mạnh. Do vậy, thời kỳ chuyển mùa thường xuất hiện dông sét nhiều hơn.

Năm nay, thời tiết Nam Bộ có phần khác biệt so với mọi năm khi giai đoạn chuyển mùa diễn ra không quá rõ ràng. Dữ liệu mưa cho thấy nhiều địa phương đã chính thức bước vào mùa mưa. Tuy nhiên, vẫn còn một số khu vực thường vào mùa mưa muộn hơn như ven biển phía Đông, Vĩnh Long, Đồng Tháp chưa hội đủ dấu hiệu bước vào mùa mưa chính thức. Dự kiến, các địa phương này sẽ bắt đầu mùa mưa vào trung tuần tháng 5.

Ông Hưng cho biết, nguyên nhân mùa mưa đến muộn tại các khu vực này là do ở tầng thấp, gió mùa Tây Nam - một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến mùa mưa Nam Bộ - phải đến giữa tháng 5 mới bắt đầu hoạt động rõ nét.

Trong khi đó, ở các tầng khí quyển cao, áp cao cận nhiệt đới Tây Bắc Thái Bình Dương vẫn hoạt động mạnh và chi phối thời tiết khu vực. Thông thường, khi áp cao này rút dần ra phía Đông mới tạo điều kiện cho các khối khí ẩm xâm nhập sâu vào đất liền, từ đó tích tụ ẩm nhiệt để đối lưu phát triển, gây mưa diện rộng.

Đầu mùa mưa, việc mưa xuất hiện ngắt quãng rồi nắng nóng quay trở lại là hiện tượng bình thường. Đây là đặc trưng của giai đoạn đầu mùa mưa, khi các hình thế gây mưa chưa hoạt động ổn định trong lúc nền nhiệt và khối không khí nóng vẫn chiếm ưu thế. Không phải năm nào mùa mưa cũng bắt đầu bằng nhiều ngày mưa liên tục, mà có những năm xuất hiện xen kẽ giữa ngày mưa và ngày giảm mưa như năm nay.

Mùa mưa Nam Bộ bắt đầu do hai nguyên nhân chính. Thứ nhất là những bất ổn định khí quyển diễn ra mạnh do sự dịch chuyển của các hình thế khí hậu, khiến các khối khí nóng ẩm liên tục bốc lên cao, hình thành mây dông nhiệt và gây mưa. Trường hợp thứ hai là do hoạt động mạnh của gió mùa Tây Nam mang hơi ẩm từ biển vào.

Năm nay, mùa mưa Nam Bộ thuộc trường hợp đầu tiên khi các khối mây dông nhiệt phát triển mạnh. Gió Tây Nam mang theo không khí mát, góp phần điều hòa thời tiết, làm dịu bớt nắng nóng. Tuy nhiên, mùa mưa bắt đầu do đối lưu nhiệt thường đi kèm mưa lớn xen kẽ những ngày nắng nóng gay gắt.

Đề phòng thời tiết cực đoan

Ông Hưng cho biết, quy luật tự nhiên, biến đổi khí hậu cũng góp phần khiến các hiện tượng thời tiết trở nên cực đoan và thất thường hơn. Nắng nóng có xu hướng gay gắt hơn, trong khi mưa thường xuất hiện với cường độ lớn trong thời gian ngắn. Vì vậy, người dân có thể cảm nhận rõ sự biến động mạnh của thời tiết trong giai đoạn đầu mùa mưa hiện nay.

Các hiện tượng thời tiết như lốc, sét, mưa đá cũng xuất hiện nhiều hơn trong giai đoạn đầu mùa mưa. Sau thời gian nắng nóng kéo dài, năng lượng nhiệt và đối lưu tích tụ lớn, các luồng không khí nóng ẩm gặp nhau tạo nên những bất ổn định khí quyển mạnh, hình thành các khối mây dông phát triển nhanh. Vì vậy, nguy cơ xảy ra lốc, sét và gió giật mạnh cũng gia tăng.

Ông Hưng khuyến cáo người dân cần chú ý khi xuất hiện các cơn mưa dông đầu mùa. Khi trời đang nắng nhưng mây đen kéo đến nhanh, gió nổi lên đột ngột, người dân cần đặc biệt cẩn trọng. Trước khi mưa xảy ra, gió mạnh thường xuất hiện bất ngờ, dễ gây lốc làm đổ cây, tốc mái nhà và đe dọa người tham gia giao thông. Các cơn mưa sau đó thường đến rất nhanh, kèm sấm sét, thậm chí có thể xuất hiện mưa đá.

Người dân không nên trú dưới gốc cây lớn, cột điện, biển quảng cáo hoặc công trình tạm khi có dông. Đồng thời, hạn chế cầm vật kim loại ngoài trời lúc mưa kèm sấm sét. Trong trường hợp mưa lớn, sấm chớp kéo dài, có thể ngắt các thiết bị điện trong nhà để bảo đảm an toàn.

Bên cạnh đó, chuyên gia Lê Thị Xuân Lan cũng cho biết, trong giai đoạn nắng nóng gay gắt hiện nay, mây dông có thể phát triển mạnh tới độ cao đỉnh tầng đối lưu (8-10km). Sau những ngày oi bức kéo dài, nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan như sét đánh, lốc xoáy, mưa đá, vòi rồng sẽ gia tăng trong thời điểm chuyển mùa. Khi thấy trời xuất hiện dông gió, người dân cần nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn

Ngoài ra, hiện tượng El Nino được dự báo có thể quay trở lại vào cuối tháng 5. El Nino có khả năng bắt đầu từ tháng 6 và kéo dài sang năm 2027, với cường độ mạnh vào những tháng cuối năm. Hiện tượng này có thể gây nắng nóng gay gắt tại miền Trung, nhiều nơi nhiệt độ vượt 40 độ C.