“Tham nhũng tại địa phương phát hiện ít và không thường xuyên”

Đó là ghi nhận trong báo cáo kết quả khảo sát giai đoạn đầu của dự án FLC 08-01 “Phòng chống tham nhũng (PCTN) - Đánh giá hiện trạng và Xây dựng năng lực PCTN cho các tổ chức xã hội dân sự (XHDS) và cộng đồng nông thôn” vừa được công bố ngày 12/12.

Dự án do Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Hỗ trợ Cộng đồng (CECODES) thuộc Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam (VUSTA), phối hợp với Ban Dân chủ và Pháp luật, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Đầu bảng vẫn là quản lí đất đai

Cơ cấu địa bàn khảo sát của dự án bao gồm 18 xã, phường thuộc 9 tỉnh thuộc 3 miền. Đó là 4 tỉnh phía Bắc (Hà Giang, Lào Cai; Hà Nội và Thái Bình), 3 tỉnh miền Trung (Thanh Hoá, Đà Nẵng và Lâm Đồng) và 2 tỉnh miền Nam (Bà Rịa-Vũng Tàu và Long An).

Theo kết quả khảo sát, tính phổ biến và tính hệ thống của tham nhũng ở Việt Nam đã được người dân xác nhận trong các cuộc trả lời phỏng vấn và thảo luận nhóm.

Có ý kiến gọi tính “hệ thống” của nạn tham nhũng ở Việt Nam hiện nay là tính “cấu trúc” do có 3 đặc điểm: Có tính phổ biến (trong mọi lĩnh vực, mọi vùng lãnh thổ); Có sự liên kết dọc (theo “dây”, theo ngành, theo cấp trên, dưới); Có tính liên kết ngang (theo “bè”, theo “cánh”). Các liên kết ở đây được thực hiện theo quyền, thậm chí người có một chút quyền thôi là có thể tham nhũng.

Về lĩnh vực thường xảy ra tham nhũng, kết quả của khảo sát tại 9 tỉnh cho thấy, hai lĩnh vực xảy ra nhiều tham nhũng nhất, có tỷ lệ ý kiến vượt xa các lĩnh vực khác, đó là: Quản lý đất đai (85,87%); và Dự án công trình xây dựng (84,81%).

Thứ tự còn lại là cấp phép, thu thuế lệ phí, điều tra xét xử - thi hành án, hải quan, thu chi ngân sách, hộ tịch hộ khẩu và nhận con nuôi.

Kết quả khảo sát cho thấy: 67% số người được hỏi cảm nhận là, thời gian đầu triển khai Luật PCTN, tình trạng tham nhũng có xu hướng giảm, song 33% số người đã có nhận định ngược lại, trong đó 26% số người cảm thấy mức độ tham nhũng vẫn diễn ra như khi chưa có Luật PCTN, và 7% số người cho là mức độ tham nhũng tăng lên.

Theo phân tích của báo cáo, hiện tượng trên đây có thể được giải thích là: Luật PCTN đã có tác dụng “răn đe” trong thời gian đầu, cũng có thể do tham nhũng trở nên tinh vi hơn rất khó phát hiện.

Đối với từng cơ quan có chức năng xử lý tham nhũng, qua kết quả khảo sát cho thấy, Thanh tra đã thực hiện chức trách trong xử lý tham nhũng tốt hơn cả, sau đó đến Viện Kiểm soát và cuối cùng là Toà án.

Trong nguyên nhân của tham nhũng chưa giảm có đề cập tới việc cơ chế “xin cho”, “cấp phát” vẫn phổ biến. Cơ chế này thể hiện trong nhiều hoạt động, từ phân bổ kế hoạch kinh phí hàng năm; duyệt dự án đầu tư; đến cả lĩnh vực tổ chức cán bộ.

Trong bối cảnh đó, các cơ quan cấp dưới và người dân từ đối tượng được phục vụ biến thành đối tượng bị quản lý, biến quyền của họ được hưởng thành phải “xin” để được “cho”. Cơ chế này tạo môi trường thuận lợi cho tham nhũng dễ nảy nở.

Một nguyên nhân khác được đề cập tới là thiếu sự giám sát đích thực của các tổ chức xã hội dân sự và người dân. Theo đó, các hoạt động cần công khai của chính quyền thường chỉ công khai trong hội họp gồm cán bộ chủ chốt, người trong tổ chức đại diện nhân dân như các đại biểu HĐND, thường trực MTTQ, người dân không được dự.

Lương thấp cũng là một nguyên nhân được nói tới và tham nhũng như một giải pháp tăng thu nhập của viên chức…

Tân Thảo