Phục dựng điện Cần Chánh trong Tử Cấm Thành Huế, bị phá hủy 79 năm trước

Điện Cần Chánh được xây dựng trong các năm 1804-1805 dưới triều vua Gia Long, một trong những công trình kiến trúc sớm và quan trọng nhất của Tử Cấm Thành Huế. Đến năm 1947, ngôi điện bị phá hủy trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chỉ còn lại nền móng.

Tháng 4/2025, dự án tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích điện Cần Chánh được khởi công với tổng kinh phí gần 200 tỷ đồng. Công trình dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác từ năm 2029.

Ông Hồ Hữu Hành, Giám đốc Công ty tu bổ di tích Huế (nhà thầu thi công), cho biết để khôi phục điện Cần Chánh cần sử dụng hơn 2.000m3 gỗ tròn, trong đó có những cây cột cái dài đến 9,4m.

Toàn bộ cấu kiện gỗ, con giống được thi công tại nhà xưởng của đơn vị, sau đó vận chuyển vào công trường để lắp dựng theo hồ sơ đã được phê duyệt.

Theo ông Hành, đến nay bộ khung gỗ đã cơ bản hoàn thành gia công, bước vào giai đoạn chạm trổ, điêu khắc. Dự kiến đến tháng 6, nhà thầu thi công sẽ lắp dựng phần khung gỗ trên nền móng của điện Cần Chánh, lợp mái bằng ngói ống hoàng lưu ly. Sau đó, các nghệ nhân sẽ hoàn thành các khâu trang trí, sơn son thếp vàng, khảm sành sứ bờ nóc, bờ quyết, ô hộc; trang trí mặt tiền,… 

Song song với việc hoàn thành hệ khung gỗ, nhà thầu đang đẩy nhanh việc gia cố nền móng, bảo đảm an toàn lâu dài cho công trình điện Cần Chánh sau khi phục dựng.

“Chúng tôi phấn đấu hoàn thành, bàn giao công trình trước 10-12 tháng so với kế hoạch ban đầu”, ông Hành cho biết.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, thách thức lớn nhất của dự án phục hồi điện Cần Chánh chính là nền địa chất không ổn định. Đây là nguyên nhân từng khiến công trình bị sụt lún nhiều lần trong lịch sử.

Vị trí điện Cần Chánh trong quá khứ từng chịu ảnh hưởng của hệ thống sông ngòi, kênh đào đã được nắn chỉnh khi xây dựng Kinh thành Huế. Trong lịch sử, Triều Nguyễn đã áp dụng nhiều biện pháp xử lý cục bộ như đầm đất sét, tạo hố cát thoát ẩm, nhưng chưa thể xử lý triệt để vấn đề.

Để xử lý thực trạng nêu trên, chủ đầu tư lựa chọn giải pháp gia cố nền bằng hệ thống móng bê tông cốt thép đặt bên dưới và được cơ quan chuyên môn thẩm định, phê duyệt.

Theo đánh giá của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, điện Cần Chánh là một trong những công trình có vị trí, vai trò và ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử vương triều Nguyễn.

Trải qua các triều vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức,… đến thời Bảo Đại, ngôi điện nhiều lần được tu bổ, trùng tu, song vẫn giữ vai trò là nơi vua thiết triều thường kỳ, làm việc hằng ngày, tiếp sứ thần, tổ chức yến tiệc và các hoạt động nghi lễ quan trọng.

Sau khi bị phá hủy vào năm 1947, điện Cần Chánh chỉ còn lại nền móng. Năm 1994, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã phối hợp với Viện Nghiên cứu Di sản thế giới - Đại học Waseda (Nhật Bản) nghiên cứu tái thiết điện, đặt nền móng khoa học cho dự án hiện nay.

Theo ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, khi hoàn thành, dự án sẽ giúp bảo tồn, phục hồi một di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đặc biệt.

Cùng với việc phục hồi Đại Cung Môn trên trục dũng đạo, điện Cần Chánh, Thái Hòa, cổng Ngọ Môn,... sẽ góp phần hoàn chỉnh không gian trung tâm của Hoàng thành Huế, nơi từng là “trái tim” của hoạt động triều chính nhà Nguyễn.