“Luật chơi” phải minh bạch, công bằng để doanh nghiệp kiểm soát rủi ro

Diễn đàn “Bức tranh đầu tư tại Việt Nam: An toàn pháp lý, quản trị rủi ro và giải quyết tranh chấp” nằm trong khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026, diễn ra sáng 27/5.

GS.TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), nhận định những năm gần đây Việt Nam tiếp tục được nhìn nhận là một điểm đến đầu tư có nhiều tiềm năng trong khu vực, tăng trưởng ổn định bất chấp các biến động về thương mại, đầu tư toàn cầu.

Những thành tựu đó gắn liền với các chính sách kinh tế cởi mở, nền chính trị ổn định, mức độ hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.  

Chủ tịch VIAC dẫn chứng năm 2025 tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước. Đáng chú ý, vốn FDI thực hiện ước đạt 27,62 tỷ USD - mức cao nhất 5 năm qua, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục được duy trì, đặc biệt ở lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo.

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của hoạt động đầu tư, kinh doanh là những yêu cầu ngày càng cao hơn đối với tính ổn định, tính minh bạch và khả năng dự đoán của môi trường pháp lý. Điểm nghẽn của nền kinh tế về cơ bản nằm trong thể chế, đặc biệt là yếu tố pháp luật và thi hành pháp luật.

“Chúng ta đang chứng kiến một nhận thức vô cùng đúng đắn: Thể chế là điểm nghẽn của những điểm nghẽn. Muốn phát triển bền vững dựa trên thu hút đầu tư và tham gia các chuỗi cung ứng toàn cầu, thể chế - nói cách dễ hiểu hơn là luật chơi phải phù hợp, minh bạch, công bằng để doanh nghiệp, nhà đầu tư có khả năng tiên liệu, nhận diện và kiểm soát rủi ro”, Chủ tịch VIAC Lê Hồng Hạnh chỉ rõ.

Thực tiễn hoạt động đầu tư kinh doanh hiện nay dễ thấy rủi ro pháp lý không còn chỉ xuất hiện ở giai đoạn phát sinh tranh chấp, mà hiện diện ngay từ quá trình xây dựng mô hình đầu tư, lựa chọn đối tác, đàm phán hợp đồng, tổ chức quản trị nội bộ cho đến quá trình thực hiện, vận hành hoạt động kinh doanh.

Ở góc độ nhất định, nhiều tranh chấp thương mại, đầu tư phát sinh không nhất thiết vì xung đột lợi ích, mà còn vì các rủi ro pháp lý không được nhận diện đầy đủ hoặc không được kiểm soát kịp thời ngay từ đầu. 

Chủ tịch VIAC khẳng định không đi tìm kiếm nhiều tranh chấp hơn để giải quyết. “Điều chúng tôi hướng tới là góp phần hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro pháp lý, hạn chế tranh chấp phát sinh và xây dựng một môi trường kinh doanh an toàn, minh bạch và ổn định hơn ngay từ hoạt động giải quyết tranh chấp chứ không chỉ từ hoạt động xúc tiến phát triển", ông Hạnh nói.

Trường hợp tranh chấp trở nên không thể tránh khỏi, doanh nghiệp cần có những cơ chế giải quyết tranh chấp đủ chuyên nghiệp, hiệu quả và đáng tin cậy để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình cũng như duy trì tính liên tục của hoạt động kinh doanh.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khẳng định Việt Nam đang nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh thông qua cải cách thủ tục hành chính.

Năm 2025, Quốc hội thông qua 89 luật, gấp 5,7 lần mức trung bình các năm trước; cùng với đó là 15 nghị quyết và 760 thủ tục hành chính được cắt giảm hồ sơ nhờ kết nối dữ liệu.

“Chưa bao giờ khối lượng văn bản pháp luật liên quan đến khoa học công nghệ ban hành nhiều như năm vừa rồi”, ông Tuấn dẫn chứng thêm.

Chung nhận định, ông Vũ Lê Bằng, Trọng tài viên VIAC, phản ánh Việt Nam vẫn là thị trường hấp dẫn với vốn FDI. Các dự án FDI còn hiệu lực đến hết năm 2025 là 45.416 dự án, với tổng vốn đăng ký 529,6 tỷ USD.

Thực tiễn hoạt động của VIAC và Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC thuộc VIAC) cho thấy có tới 532 vụ tranh chấp năm 2025, trong đó 48,5% có sự tham gia của vốn FDI/nhà đầu tư nước ngoài.

Ông Bằng dẫn nhận định của Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) cho thấy sự phức tạp của thủ tục hành chính và tính thiếu nhất quán trong quy định pháp luật vẫn là những thách thức kinh doanh được nhắc đến thường xuyên nhất.

Trong khuôn khổ diễn đàn đã diễn ra lễ ký kết thỏa thuận hợp tác giữa VIAC và Hiệp hội Doanh nghiệp Singapore tại Việt Nam (SingCham).