Sau gần một năm được sắp xếp lại, đến nay hệ thống thi hành án dân sự (THADS) đã hoạt động trơn tru, hiệu quả và còn gặp khó khăn, vướng mắc hay áp lực nào không, thưa ông?

- Năm 2025 có thể xem là một dấu mốc mang tính lịch sử đối với hệ thống THADS. Đây không chỉ là một giai đoạn chuyển tiếp về mặt tổ chức, mà thực chất là quá trình cải tổ sâu rộng nhằm hiện thực hóa chủ trương tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động theo tinh thần Nghị quyết 18-NQ/TW và Kết luận số 162-KL/TW của Bộ Chính trị.

Việc chuyển đổi từ mô hình quản lý ba cấp sang hai cấp, đồng thời triển khai lộ trình chuyển đổi số toàn diện đã tạo ra những tác động sâu sắc, toàn diện đối với cấu trúc vận hành của toàn hệ thống. Mục tiêu xuyên suốt là tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy THADS theo hướng hoạt động hiệu lực, hiệu quả; tập trung nguồn lực cho các cơ quan THADS và đảm bảo tính thống nhất trong quản lý, chỉ đạo từ trung ương đến địa phương.

Sau gần một năm, mô hình mới đã vận hành cơ bản ổn định, trơn tru. Bên cạnh những kết quả tích cực bước đầu, chúng tôi cũng nhìn nhận rất rõ những áp lực và khó khăn đặt ra. Trong bối cảnh thu gọn đầu mối, tinh giản biên chế nhưng khối lượng việc và tiền phải thi hành tiếp tục gia tăng, đặc biệt có nhiều vụ án lớn, phức tạp, liên quan đến khối lượng tài sản rất lớn với hàng nghìn đương sự đã và đang tạo ra sức ép rất lớn với các cơ quan THADS cũng như đội ngũ chấp hành viên.

Chúng tôi đã dự liệu từ trước những thách thức đó và đã có phương án, giải pháp xử lý.

Trước hết, chúng tôi tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong hệ thống THADS theo hướng trong sạch, vững mạnh; thường xuyên quán triệt, triển khai hiệu quả các nghị quyết, kết luận của Đảng gắn với đẩy mạnh giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức công vụ, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Nâng cao chất lượng công tác cán bộ và tăng cường kiểm tra, giám sát có trọng tâm, trọng điểm, kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong toàn hệ thống.

Tập trung nguồn lực đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm tính ổn định, an toàn và bảo mật của Nền tảng số THADS. Đồng thời đẩy nhanh việc kết nối, liên thông dữ liệu giữa cơ quan THADS với cơ quan tài nguyên - môi trường, ngân hàng và công an để tiến tới xác minh tài sản hoàn toàn trên môi trường số.

Đội ngũ cán bộ cũng sẽ được kiện toàn, đặc biệt chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn. Cùng với đó, cần có cơ chế bảo vệ, động viên và đãi ngộ phù hợp để đội ngũ cán bộ yên tâm công tác, nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ, nhất là trong việc thu hồi tài sản cho Nhà nước ở các vụ án tham nhũng, kinh tế lớn.

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về THADS nhằm nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của người dân, doanh nghiệp và các cơ quan, tổ chức có liên quan cũng được đề cao. Tăng cường công tác phối hợp giữa cơ quan THADS với cấp ủy, chính quyền địa phương, các cơ quan tư pháp… trong quá trình tổ chức thi hành án.

Tôi cho rằng với sự đồng thuận của xã hội, cũng như sự chủ động, tích cực phối hợp của các cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị sẽ là yếu tố rất quan trọng giúp hệ thống THADS hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị được giao trong giai đoạn mới - giai đoạn của dữ liệu, công nghệ và quản trị hiện đại.

Trong bối cảnh khối lượng việc và tiền phải thi hành án tăng nhanh, nhiều vụ có giá trị rất lớn, tính chất phức tạp, yêu cầu thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, tham nhũng ngày càng cao, ông từng nhấn mạnh việc chuyển đổi số không còn là lựa chọn, mà trở thành “yêu cầu sống còn”. Vậy những kết quả từ chuyển đổi số mà toàn ngành đạt được đến nay ra sao?

- Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, đặc biệt Nghị quyết 57 về chuyển đổi số, hệ thống THADS xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính đột phá và tất yếu.

Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Tư pháp, nền tảng số THADS đã được kích hoạt và triển khai từng phân hệ trên phạm vi toàn quốc như biên lai điện tử, hỗ trợ ra quyết định thi hành án, tổ chức thi hành án, tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, trung tâm giám sát điều hành thông minh (IOC). Đây là bước tiến quan trọng, tạo nền tảng để từng bước chuyển toàn bộ quy trình nghiệp vụ THADS lên môi trường số, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và tổ chức thi hành án trong toàn hệ thống.

Thực tiễn cho thấy những kết quả bước đầu rất tích cực. Chỉ trong 6 tháng qua, toàn hệ thống đã phát hành gần 900.000 biên lai điện tử, với số tiền thu đạt gần 60.000 tỷ đồng. 100% quyết định thi hành án được ban hành trên môi trường số, với hơn 365.000 quyết định được ký số, tổ chức thi hành. Hơn 836.000 hồ sơ thi hành án đã được cập nhật, quản lý trên nền tảng số.

Những kết quả này không chỉ nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án, nhất là đối với các vụ việc lớn, phức tạp, mà còn góp phần quan trọng trong việc minh bạch hóa toàn bộ quy trình THADS.

Đặc biệt, việc triển khai thông báo thi hành án qua ứng dụng VNeID là một bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số công tác THADS. Việc này không chỉ nâng cao tính minh bạch, kịp thời trong hoạt động thông báo mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực đối với cả người dân và cơ quan thi hành án.

Như đối với người dân, VNeID giúp nhận thông báo thi hành án kịp thời, trực tiếp và chính xác, không phụ thuộc vào địa bàn cư trú hay phương thức tống đạt truyền thống. Qua đó, người dân có điều kiện thực hiện đầy đủ, đúng hạn quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời theo dõi tiến độ giải quyết vụ việc một cách minh bạch, liên tục. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong các vụ việc có đông người tham gia, góp phần hạn chế khiếu nại, tố cáo phát sinh do thiếu thông tin hoặc thông tin không kịp thời.

Đối với cơ quan THADS, việc ứng dụng VNeID giúp thủ tục thông báo của chấp hành viên được thực hiện đúng thời hạn theo quy định pháp luật, qua đó giảm thiểu rủi ro vi phạm trình tự, thủ tục. Hệ thống còn cho phép xác định chính xác thời điểm gửi, nhận văn bản, tạo lập căn cứ pháp lý rõ ràng phục vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo và công tác kiểm tra, giám sát.

Việc số hóa quy trình thông báo cũng góp phần hạn chế sai sót, giảm đáng kể thời gian, nhân lực và chi phí tổ chức thi hành án, đặc biệt trong các vụ việc có số lượng đương sự lớn, phân tán trên nhiều địa bàn.

Nhìn tổng thể, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số đã giúp Thi hành án dân sự TPHCM và Hà Nội có bước tiến dài trong tổ chức thi hành các “đại án” trong thời gian qua như thế nào, thưa ông? Ông có thể nêu vài ví dụ sinh động nhất cho nhận định này?

- Có thể thấy chuyển đổi số đã “đổi cách làm” của các cơ quan THADS nói chung và đặc biệt là cơ quan THADS Hà Nội và TPHCM trong các vụ đại án trong thời gian qua.

Trước đây, xử lý các vụ việc lớn thường chậm do số lượng hồ sơ, tài liệu đồ sộ, tài sản rất nhiều và phân tán khắp cả nước, chấp hành viên phải thực hiện trình tự, thủ tục hoàn toàn thủ công, nhất là thông báo và xác minh thi hành án. Nhưng hiện nay, khi thực hiện xong số hóa và kết nối được cơ sở dữ liệu quốc gia và các dữ liệu chuyên ngành, đặc biệt thông qua ứng dụng định danh điện tử VNeID thì thời gian thực hiện trình tự, thủ tục được rút ngắn rõ rệt: Hồ sơ điện tử, tống đạt, thông báo trực tuyến, phối hợp liên ngành nhanh hơn.

Việc thu hồi tài sản trong các vụ án lớn chắc chắn cũng sẽ hiệu quả hơn, truy vết tài sản, dòng tiền chính xác, hạn chế đương sự tẩu tán tài sản.

Lãnh đạo Cục Quản lý THADS cùng Trưởng Thi hành án dân sự Hà Nội, TPHCM sẽ có cơ chế điều hành sát thực tế hơn, theo dõi tiến độ từng vụ việc theo thời gian thực, chỉ đạo kịp thời, hiệu quả hơn.

Những “đại án” tham nhũng, kinh tế lớn tại TPHCM và Hà Nội thời gian qua chính là minh chứng rõ nhất: Khối lượng việc rất lớn, tài sản rất phức tạp, nhưng tiến độ xử lý và tỷ lệ thu hồi đều có chuyển biến tích cực. Thực tiễn cho thấy, công nghệ không chỉ rút ngắn thời gian xử lý mà còn “mở khóa” những bài toán quy mô lớn trước đây rất khó triển khai.

Điển hình như vụ án Trương Mỹ Lan và đồng phạm với hơn 43.000 đương sự - hệ thống đã tự động xử lý khối lượng dữ liệu phức tạp, hỗ trợ thanh toán thành công cho hơn 43.000 đương sự, với số tiền hơn 10.000 tỷ đồng mà không có bất kỳ thắc mắc, khiếu nại nào liên quan đến kết quả thanh toán. Việc triển khai phần mềm đã nhận được sự quan tâm, đồng thuận và đánh giá cao của dư luận xã hội, góp phần tạo niềm tin của người dân vào hoạt động THADS.

Qua đó chứng minh năng lực xử lý dữ liệu lớn, tốc độ cao, đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ phức tạp mà trước đây phải huy động nhiều nhân lực và mất một thời gian dài để thực hiện thủ công. Đây cũng là tiền đề quan trọng để tiếp tục mở rộng ứng dụng công nghệ trong các vụ việc lớn khác của THADS.

Có thể khẳng định, chuyển đổi số đã trở thành yếu tố then chốt trong việc đổi mới phương thức tổ chức THADS, nâng cao năng lực xử lý các “đại án” phức tạp, đồng thời tăng hiệu quả thu hồi tài sản, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong giai đoạn mới.

Ông có thể nói rõ hơn về những khó khăn, vướng mắc mà ngành THADS đang gặp phải khi đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay?

- Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình chuyển đổi số trong THADS đang đặt ra một số khó khăn, thách thức lớn.

Trước hết, khối lượng công việc ngày càng tăng, nhiều vụ việc có giá trị lớn, tính chất phức tạp, trong khi yêu cầu xử lý trên môi trường số đòi hỏi độ chính xác và tính kịp thời rất cao.

Thứ hai, dữ liệu vẫn là thách thức trọng tâm. Dữ liệu thi hành án được hình thành qua nhiều giai đoạn, chưa đồng bộ, nên việc chuẩn hóa, làm sạch và bảo đảm tính “đúng, đủ, sống, sạch” trên môi trường số cần nhiều thời gian và nguồn lực.

Thứ ba, hạ tầng công nghệ và năng lực ứng dụng giữa các địa phương còn chưa đồng đều; yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh thông tin ngày càng cao. Ngoài ra, việc thay đổi thói quen làm việc từ phương thức truyền thống sang môi trường số cũng cần thêm thời gian để thích ứng đồng bộ trong toàn hệ thống. 

Tuy nhiên, chúng tôi xác định rõ rằng những khó khăn, thách thức này sẽ từng bước được giải quyết. Đây cũng là động lực để ngành THADS tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát huy hiệu quả của nền tảng số trong thời gian tới.

Liên tục trong nhiều năm liền, THADS trở thành điểm sáng của Bộ, ngành Tư pháp khi hoàn thành khối lượng công việc rất lớn, thu hồi tài sản vượt kế hoạch, chỉ tiêu Quốc hội giao. Năm nay, áp lực hoàn thành khối lượng công đó với toàn ngành như thế nào, thưa ông?

- Trong những năm qua, thực hiện chủ trương, yêu cầu của Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tư pháp đã chỉ đạo hệ thống THADS nỗ lực, quyết tâm, triển khai đồng bộ, toàn diện, linh hoạt các giải pháp để thực hiện hiệu quả các chỉ tiêu, nhiệm vụ được giao để đạt được nhiều kết quả tích cực. Kết thúc năm công tác, các cơ quan THADS đã tổ chức thi hành vượt chỉ tiêu về việc và về tiền được giao mỗi năm. Kết quả thi hành các vụ án hình sự về kinh tế, tham nhũng, các khoản nợ của tổ chức tín dụng tăng; kết quả giải quyết khiếu nại, tố cáo đạt tỷ lệ cao.

Tính trong 5 năm trở lại đây (2020-2025), các cơ quan THADS thi hành xong gần 3,4 triệu việc, tăng gần 90.000 việc so với giai đoạn 2014-2019, tương ứng 582.000 tỷ đồng.

Đã thi hành xong gần 33.200 việc, thu được trên 162.100 tỷ đồng đối với loại án về tín dụng ngân hàng. Ngành thực hiện xong gần 26.200 việc, thu được trên 105.500 tỷ đồng đối với loại án về thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế giai đoạn 2021-2025.

Năm nay có nhiều vụ việc kinh tế, tham nhũng, lãng phí lớn đang được các cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Các tranh chấp về dân sự, kinh doanh thương mại dự báo tiếp tục tăng cao với nhiều vấn đề pháp lý phức tạp hơn, áp lực đối với ngành THADS rất lớn.

Số lượng việc và tiền phải thi hành liên tục tăng cao, đặc biệt các vụ án kinh tế, tham nhũng. Hơn nữa, sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình THADS một cấp đã làm gia tăng đáng kể khối lượng công việc tại các phòng chuyên môn và Phòng THADS khu vực. Tình trạng quá tải này, kết hợp với sự thiếu hụt đội ngũ biên chế đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng giải quyết công việc.

Đó là chưa kể công tác phối hợp xác minh, tống đạt văn bản về thi hành án, xử lý tài sản sung công gặp nhiều khó khăn do sự thay đổi về địa chỉ, nhân sự, sắp xếp vị trí việc làm từ các cơ quan phối hợp…

Trước thực tế đó, Bộ Tư pháp tiếp tục bám sát các chỉ đạo, định hướng của Đảng, Nhà nước, Chính phủ, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, quyết tâm, nỗ lực để thực hiện tốt các nhiệm vụ, nhất là tổ chức THADS đạt và vượt chỉ tiêu được giao.

Ông có thể kể ra những “đại án” có khối lượng tiền phải thi hành, thu hồi lớn nhất hiện nay? Những định hướng của Cục Quản lý THADS đối với các cơ quan thi hành án trong thu hồi triệt để tài sản ở các “đại án” đó là gì?

- Công tác thu hồi tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, nhất là các “đại án” có giá trị phải thi hành đặc biệt lớn, được hệ thống THADS sự xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, ưu tiên hàng đầu. Đây đều là những vụ việc có tính chất đặc biệt phức tạp, khối lượng tiền, tài sản phải thu hồi rất lớn, liên quan đến nhiều cá nhân, tổ chức, nhiều loại tài sản và trải rộng trên nhiều địa bàn.

Có thể kể đến một số vụ việc có giá trị phải thi hành lớn nhất hiện nay như: Vụ Vạn Thịnh Phát (giai đoạn 1, nghĩa vụ của bị cáo Trương Mỹ Lan đối với Ngân hàng SCB trên 673.848 tỷ đồng; nghĩa vụ thi hành của các cá nhân, tổ chức khác trên 22.636 tỷ đồng; giai đoạn 2, nghĩa vụ của bị cáo Trương Mỹ Lan trên 31.136 tỷ đồng); vụ Huỳnh Thị Huyền Như có nghĩa vụ phải thi hành trên 15.141 tỷ đồng; vụ Phạm Công Danh giai đoạn 1 có nghĩa vụ phải thi hành trên 11.743 tỷ đồng; vụ Trần Phương Bình giai đoạn 1 có nghĩa vụ phải thi hành trên 3.978 tỷ đồng; vụ Trần Phương Bình giai đoạn 2 có nghĩa vụ phải thi hành trên 7.703 tỷ đồng…

Ngoài các giải pháp chung đã và đang được triển khai đồng bộ như tôi đã nêu ở câu hỏi trước, chúng tôi xác định một số định hướng, giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản trong các “đại án” trong thời gian tới.

Trong đó, chúng tôi sẽ đôn đốc, kiểm tra, theo dõi tiến độ xử lý tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, đặc biệt các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo.

Kiểm soát chặt chẽ việc tổ chức thi hành án, nhất là trong quá trình thẩm định giá, bán đấu giá đối với các vụ đại án. Phối hợp với các cơ quan tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tổ chức thi hành án thu hồi tài sản.

Chúng tôi cũng chỉ đạo THADS các tỉnh, thành phố chủ động theo dõi, phối hợp với các cơ quan tố tụng ngay từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử các vụ án. Qua đó kịp thời rà soát, nắm bắt tình trạng pháp lý của vật chứng, tài sản bị tuyên kê biên, phong tỏa, tạm giữ, tạo thuận lợi cho việc tổ chức thi hành ngay khi bản án, quyết định có hiệu lực thi hành.

Song song với đó tranh thủ tối đa sự lãnh đạo, chỉ đạo của của cấp ủy, chính quyền địa phương, đặc biệt là Ban Chỉ đạo cấp tỉnh về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Ban Chỉ đạo THADS và phối hợp với các cơ quan liên quan để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cũng như hỗ trợ trong quá trình tổ chức thi hành các vụ việc.

Ảnh: Nguyễn Đình

Nội dung: Thế Kha

Thiết kế: Tuấn Nghĩa