Kỳ 1: "Đại án 8.643 tỷ đồng" Tân Hoàng Minh và những áp lực chưa từng có

Khối lượng công việc lớn chưa từng có

Lật giở cho phóng viên Dân trí xem từng trang hồ sơ thi hành đại án Tân Hoàng Minh với chi chít số liệu, con số, bà Bùi Minh Nguyệt, Phó Chánh văn phòng Thi hành án dân sự Hà Nội, kể chưa từng tổ chức thi hành vụ nào đáng nhớ như vậy.

“Đây là vụ có số lượng bị hại nhiều nhất từ trước tới nay do Thi hành án dân sự Hà Nội thực hiện. Do các bị cáo đã khắc phục toàn bộ số tiền gây thiệt hại nên yêu cầu đặt ra cho cơ quan thi hành án phải chi trả lượng tiền rất lớn trong thời gian ngắn. Vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí theo dõi, chỉ đạo nên cũng yêu cầu, đòi hỏi rất cao về việc xử lý hồ sơ, hoàn trả tiền cho người dân trong thời gian ngắn, không bị sai sót”, bà Nguyệt nhớ lại.

Do số lượng bị hại rất lớn nên ngay từ khâu điều tra, xét xử sơ thẩm, cơ quan thi hành án dân sự đã phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an (C03), tòa án, trao đổi các thông tin liên quan. Trong đó đề nghị mỗi bị hại phải gắn số chứng minh nhân dân/căn cước công dân vào thông tin thuộc phụ lục bản án nhằm chi trả tiền đúng người nhanh nhất. Các thông tin sai sót sẽ được đính chính kịp thời.

Theo quy định, tòa án phải cung cấp bản án và danh sách bị hại kèm theo. Nhưng với vụ Tân Hoàng Minh, nếu làm cứng nhắc sẽ “ngốn” kinh phí in ấn rất lớn.

Trên cơ sở thống nhất liên ngành, tòa án chỉ cấp trang thông tin của bị hại rồi đóng dấu, kèm theo bản án là đáp ứng yêu cầu. "Cách làm này giúp giảm bớt gánh nặng in ấn hàng nghìn trang giấy mà người dân cũng không cần thiết phải giữ", bà Nguyệt kể.

Ngay sau khi kết thúc phiên tòa sơ thẩm, thi hành án Hà Nội nhận thấy toàn bộ hậu quả đã được khắc phục, hết thời hạn kháng cáo và các bị cáo chỉ kháng cáo phần hình phạt. Vì thế, cơ quan này phối hợp với tòa án xác định hiệu lực một phần với toàn bộ nội dung bồi thường cho các bị hại.

Khi hoàn tất các điều kiện cần và đủ, vào tháng 5/2024, giữa thời tiết mùa hè oi bức, Thi hành án dân sự Hà Nội bắt đầu triển khai lực lượng tiếp nhận hồ sơ, chi trả tiền cho hơn 6.630 bị hại.

Để tiếp dân và hoàn thiện thủ tục cho số lượng bị hại rất lớn, trong thời gian ngắn, sức người và cách làm việc thủ công sẽ không thể đáp ứng yêu cầu. Lúc đó, ứng dụng công nghệ thông tin trở thành đòi hỏi tất yếu.

Thi hành án dân sự TP Hà Nội đã xây dựng ứng dụng công nghệ thông tin riêng cho vụ việc, trong đó lưu trữ toàn bộ thông tin, dữ liệu của người bị hại. “Chúng tôi đã làm sẵn đơn yêu cầu thi hành án, đơn chuyển khoản để người dân tới chỉ việc đọc rà soát thông tin rồi ký xác nhận. Thực tế một ngày chỉ tiếp, giải quyết được cho 200-250 người dân, cứ thế trong vòng 2 tháng. Ngày thứ 7, chủ nhật không tiếp dân, nhưng cán bộ được giao nhiệm vụ phải hoàn thiện hồ sơ để trình ký”, bà Nguyệt chia sẻ.

Hồ sơ chất đầy xe đẩy đưa tới phòng Cục trưởng Cục Thi hành án dân sự Hà Nội (nay là Trưởng Thi hành án dân sự Hà Nội) ký duyệt trở thành hình ảnh đáng nhớ mỗi khi nhắc tới vụ việc này.

“Chúng tôi ước tính xong vụ Tân Hoàng Minh, Cục trưởng phải ký khoảng 50.000 chữ ký - một khối lượng công việc khổng lồ”, bà Nguyệt nói.

Để tiền nhanh chóng tới tay người dân, thi hành án cũng phải trao đổi, đốc thúc cơ quan kho bạc, ngân hàng bố trí nhân lực phục vụ hoàn trả tiền.

Xuyên đêm giải quyết hồ sơ, đối diện đơn thư, tố cáo

Với chấp hành viên Cao Văn Đức - 15 năm công tác ở Thi hành án dân sự TP Hà Nội, Tân Hoàng Minh là đại án quy mô lớn nhất trong suốt thời gian công tác đã qua.

Đội ngũ cán bộ đã phải làm việc xuyên ngày đêm, đối mặt với nhiều khó khăn từ việc xử lý hồ sơ thủ công, trùng lặp thông tin cho đến áp lực giải đáp thắc mắc liên tục từ người dân.

“Trước đây tại Hà Nội, những vụ việc được coi là nhiều cũng chỉ đến vài trăm người. Nhưng vụ Tân Hoàng Minh có quy mô rất lớn với hơn 8.643 tỷ đồng, hoàn trả cho 6.630 bị hại, phải thực hiện trong thời gian ngắn”, anh Đức nhớ lại.

Bộ phận văn phòng có những ngày tiếp nhận hàng trăm hồ sơ đầu vào. Cán bộ thi hành án phải làm việc trong điều kiện mùa hè nắng nóng, thời gian kéo dài từ sáng sớm đến tận khuya.

Ban đầu tổ chấp hành viên chỉ có 5 người. Ngoài vụ việc này, chấp hành viên phải cùng lúc thực hiện nhiều vụ việc, vụ án khác. Nhận thấy công việc quá tải, lãnh đạo thi hành án dân sự Hà Nội phải lập tức bổ sung nhân sự. Khi đó, cán bộ thi hành án phải thực hiện các công việc khá thủ công, từ khâu nhập số liệu đến viết biên lai… Nhiều cán bộ phải huy động cả “hậu phương” và sinh viên thực tập hỗ trợ.

“Một bộ hồ sơ thi hành án cần đến hơn 10 chữ ký của Cục trưởng Cục Thi hành án dân sự Hà Nội. Với hàng nghìn người, số lượng chữ ký lên đến hàng vạn, cũng gây áp lực lớn cho lãnh đạo”, chấp hành viên Cao Văn Đức nhớ lại.

Không những thế, khi bắt tay vào rà soát từng hồ sơ mới phát hiện địa chỉ của người dân khai với tòa án thường chỉ là nơi thuê nhà, khác với địa chỉ trên giấy tờ thực tế. Việc đó buộc những người được giao nhiệm vụ như anh Đức rất vất vả để sàng lọc và đảm bảo thông tin chính xác.

Thậm chí, công việc cứ lặp đi, lặp lại với cường độ cao dễ gây cảm giác nhàm, dẫn đến nguy cơ nhìn nhầm dòng thông tin, sai lệch số tiền hoặc thông tin trên biên lai là điều khó tránh khỏi.

Chưa hết, theo anh Đức, cán bộ thi hành án còn chịu áp lực từ phía người dân và dư luận.

“Nhiều người vừa nộp hồ sơ hôm trước, hôm sau đã gọi điện cho chúng tôi hỏi có tiền chưa. Thậm chí họ còn kéo lên cơ quan rất đông để đòi giải quyết ngay lập tức. Đó là chưa kể còn có những thông tin sai lệch trên mạng xã hội hoặc các đối tượng muốn “làm dịch vụ” tung tin ác ý, gây hoang mang cho người dân cũng như tạo áp lực cho cơ quan thi hành án. Số điện thoại của chấp hành viên bị gọi liên tục ngày đêm, khiến anh em nhiều lúc không thể tập trung làm việc hoặc phải dùng sim khác để né”, chấp hành viên tâm sự.

Hầu hết cán bộ thi hành án rời nhà tới cơ quan lúc 6-7 giờ sáng, về nhà khi đã nửa đêm suốt 2-3 tháng trời.

Mỗi chấp hành viên phải “gánh vác” 200-700 quyết định thi hành án, có những hôm làm việc tới 1-2 giờ sáng chưa xong nên phải ngủ lại cơ quan.

"Tới 5h sáng, chúng tôi đã thấy người dân đứng chờ ở cổng trụ sở để được giải quyết nhận lại tiền rồi. Gặp nhiều người dân có hoàn cảnh thương tâm như bị ung thư giai đoạn cuối, trực chờ lấy tiền về để chữa bệnh cũng tạo áp lực tâm lý cho chúng tôi phải làm sao để trả tiền cho họ nhanh nhất có thể”, một chấp hành viên tâm sự.

Đại diện Thi hành án dân sự TP Hà Nội thông tin, đến nay vụ Tân Hoàng Minh còn tồn trên 11 tỷ đồng với 46 bị hại. Vì nhiều lý do, những người này chưa làm đơn yêu cầu thi hành án. Cơ quan này sẽ tiếp tục có thông báo để người dân hoàn tất thủ tục theo quy định trong thời gian tới.