“Không giường nào đắt bằng giường bệnh” và yêu cầu phát triển kinh tế bạc

“Phát triển kinh tế bạc từ góc nhìn an ninh phi truyền thống” là nội dung tọa đàm diễn ra sáng 26/3, do Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị Kinh doanh, ĐHQG Hà Nội) phối hợp cùng Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức.

Đây là sự kiện trong chuỗi hoạt động nhằm cụ thể hóa định hướng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới được xác lập tại Đại hội lần thứ XIV của Đảng; xác định vị trí của "kinh tế bạc" trong mô hình tăng trưởng mới và chiến lược phát triển quốc gia.

Nhóm 60-70 tuổi là "ngân hàng chuyên gia" quý giá

Theo Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được quan tâm mà còn giữ vai trò đặc biệt trong xã hội khi vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, đồng thời là người thụ hưởng các chính sách phát triển. Đây là nguồn lực quốc gia quan trọng cần được nhìn nhận và khai thác hiệu quả trong bối cảnh hiện nay.

Trương Xuân Cừ, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, khái quát “kinh tế bạc” là tổng thể các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu tiêu dùng, chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số. Đây cũng là một động lực tăng trưởng mới của Việt Nam.

Trong bối cảnh già hóa nhanh, theo ông Cừ, Việt Nam cần thích ứng bằng việc xây dựng hệ thống an sinh xã hội bền vững, phát triển dịch vụ chăm sóc dài hạn, đồng thời hoàn thiện chính sách và thúc đẩy phát triển kinh tế bạc.

Ông nhấn mạnh phát triển kinh tế bạc mang ý nghĩa chiến lược, góp phần chuyển từ tiếp cận thụ động sang chủ động, huy động nguồn lực xã hội, đa dạng hóa an sinh và thúc đẩy chuyển đổi số an toàn.

Minh chứng bằng những con số cụ thể, GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cho biết Việt Nam có hơn 17 triệu người cao tuổi, chiếm trên 13% dân số. Dự báo đến năm 2036, tỷ lệ này sẽ vượt 20% - đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có tốc độ già hóa nhanh trên thế giới.

Nhấn mạnh nếu chỉ coi người cao tuổi là đối tượng cần chăm sóc là cách nhìn chưa đầy đủ, ông Hiền gợi mở cần chuyển từ tư duy an sinh đơn thuần sang phát huy nguồn lực người cao tuổi.

“Nhóm tuổi 60-70 là giai đoạn chín muồi về chuyên môn, kinh nghiệm, có thể xem như "ngân hàng chuyên gia" quý giá nên cần có cơ chế phù hợp để tận dụng nguồn lực này, kể cả thông qua làm việc từ xa”, ông Hiền nêu quan điểm.

Mặt khác, ông lưu ý cần đặc biệt quan tâm bảo vệ người cao tuổi trước các nguy cơ trong xã hội hiện đại. Đây là nhóm dễ bị tổn thương, nhất là trước các hình thức lừa đảo về tài chính, sức khỏe và tinh thần trong môi trường số.

TS Vũ Văn Hiền khẳng định người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc mà còn là một "nguồn vốn bạc" quý giá của quốc gia, bao gồm trí tuệ, văn hóa và kinh nghiệm. Nếu được nhìn nhận và khai thác đúng, đây sẽ là nguồn lực quan trọng góp phần bảo đảm an ninh phi truyền thống và phát triển bền vững đất nước.

Đề xuất coi kinh tế bạc là ngành kinh tế chính thức của Việt Nam

GS.TS Nguyễn Anh Trí, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng, chỉ ra hai khía cạnh quan trọng trong bảo vệ an ninh sức khỏe người cao tuổi.

Thứ nhất là làm sao để người cao tuổi ít bệnh tật, duy trì được sức khỏe. Nhấn mạnh đây chính là vấn đề kinh tế, ông Trí cho rằng “không có giường nào đắt bằng giường bệnh”.

Khi người thân ốm đau, không chỉ chi phí tăng lên mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động, đến tâm lý và hiệu quả công việc của cả gia đình, thậm chí cả một cơ quan. Do đó, đầu tư cho phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe chủ động chính là đầu tư cho kinh tế, theo lời ông Trí.

Thứ hai là phát triển hệ thống dịch vụ chăm sóc sức khỏe dành cho người cao tuổi. Đây vừa là nhu cầu thiết yếu, vừa là một lĩnh vực kinh tế tiềm năng. Theo ông Trí, các mô hình như nhà dưỡng lão, trung tâm chăm sóc ban ngày, hay các khu an dưỡng,… đều có thể phát triển mạnh.

Ngoài ra, ông Trí cho rằng cũng cần nhìn nhận lại một số vấn đề như tuổi nghỉ hưu và tuổi nghỉ quản lý và không nên đồng nhất hai khái niệm này. “Có những người dù đã nghỉ hưu nhưng vẫn có năng lực quản lý rất tốt, thậm chí tạo ra giá trị kinh tế cao hơn trước”, ông Trí góp ý cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn.

Cùng với đó, theo ông, các vấn đề về tuổi làm khoa học, tuổi giảng dạy cũng cần được xem xét một cách hợp lý hơn. 

Đồng tình, GS.TS Bùi Thị An (Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng), cho rằng trong bối cảnh tuổi nghỉ hưu đã được điều chỉnh tăng, nếu không có cơ chế phù hợp để sử dụng hiệu quả đội ngũ này, xã hội sẽ đối mặt với nguy cơ lãng phí một nguồn chất xám lớn.

Do đó, cần có chính sách phân loại linh hoạt theo tính chất lao động, thay vì áp dụng đồng loạt, nhằm vừa bảo đảm an sinh, vừa tận dụng được kinh nghiệm và tri thức của lực lượng lao động cao tuổi.

Bà đề xuất coi kinh tế bạc là một ngành kinh tế chính thức và tiềm năng của Việt Nam; xây dựng các cơ chế tài chính và cơ chế thu hút nhân tài là người cao tuổi, đặc biệt là đội ngũ trí thức, chuyên gia tiếp tục tham gia đóng góp.