(Dân trí) - Sau hơn hai tháng vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, Hải Phòng đã thẳng thắn nhìn nhận bất cập, triển khai nhiều giải pháp, từng bước ổn định bộ máy, sẵn sàng đáp ứng nhiệm vụ mới.
Theo ghi nhận của phóng viên Dân trí, sau hơn 2 tháng triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy cấp xã, phường ở Hải Phòng đã tinh gọn, hoạt động thông suốt, giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp đúng hạn, nhiều hồ sơ trước hạn. Tuy nhiên, thực tiễn bước đầu cũng bộc lộ một số hạn chế về nhân lực, cơ sở vật chất chưa đáp ứng kịp yêu cầu.
Chia sẻ với phóng viên, ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng, cho biết: “Bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp sau hơn 2 tháng đã vận hành ổn định, không gián đoạn công việc. Đây là kết quả đáng ghi nhận, khẳng định tính đúng đắn của chủ trương sắp xếp tổ chức, đồng thời thể hiện sự nỗ lực, đồng lòng của cả hệ thống chính trị và nhân dân”.
Tuy nhiên, ông Hùng nhấn mạnh đây mới là giai đoạn khởi đầu. Từ tháng thứ tư trở đi, khi hoạt động phát triển kinh tế - xã hội gia tăng, dự báo bộ máy 2 cấp sẽ bộc lộ rõ nhiều vướng mắc, khó khăn.
“Đây là xu thế tất yếu, không chỉ riêng Hải Phòng. Vấn đề là chúng ta phải kịp thời nhận diện và chủ động giải pháp để hạn chế thấp nhất tác động tiêu cực”, ông nói.
Ngay từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7, lãnh đạo thành phố đã tổ chức các đoàn kiểm tra hoạt động của tổ chức Đảng, Mặt trận Tổ quốc và chính quyền cấp xã, phường. Chủ tịch UBND thành phố chỉ đạo lãnh đạo UBND trực tiếp dành ít nhất 1-2 ngày xuống cơ sở để kiểm tra thực tế, nhận diện đầy đủ kết quả và hạn chế, từ đó có chỉ đạo cụ thể, sát thực tiễn.
Từ ngày 1/7 đến 17/7, thành phố tổ chức kiểm tra, báo cáo hàng ngày. Từ 6/8 đến nay, hoạt động báo cáo được duy trì theo tuần. Sở Nội vụ tổng hợp, báo cáo UBND thành phố, Bộ Nội vụ, Thành ủy. Định kỳ hàng tháng, Thường trực và Ban Thường vụ Thành ủy nghe, cho ý kiến về quá trình vận hành chính quyền 2 cấp.
“Chúng tôi luôn bám sát diễn biến ở cơ sở, kịp thời phát hiện khó khăn để chỉ đạo tháo gỡ. Thành phố chỉ đạo các sở, ngành cử tổ công tác trực tiếp xuống xã, phường hướng dẫn theo hình thức “cầm tay chỉ việc”. Đồng thời, điều động, biệt phái công chức từ cấp trên xuống cơ sở để hỗ trợ. Thành phố cũng mở nhiều lớp tập huấn trực tuyến và trực tiếp, giúp cán bộ, công chức nhanh chóng bắt nhịp với công việc”, Phó Chủ tịch UBND thành phố nói.
Còn theo ông Đỗ Huy Chính, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Hải Phòng, đến thời điểm này, các xã, phường đã cơ bản ổn định hoạt động. Tổ chức bộ máy từ lãnh đạo đến các phòng ban, đơn vị sự nghiệp được kiện toàn và bổ nhiệm theo đúng quy định.
Vấn đề trục trặc ban đầu liên quan đến cập nhật dữ liệu giải quyết thủ tục hành chính trên phần mềm dùng chung, chữ ký số, chứng thực số hiện đã được khắc phục giải quyết.
Về phân cấp, phân quyền, theo ông Chính đến nay đã có 29 nghị định của Chính phủ được triển khai, tập huấn cho cán bộ địa phương. Chỉ sau 2 ngày vận hành mô hình, thành phố đã chỉ đạo tổ chức tập huấn để phân định rõ nhiệm vụ giữa tỉnh và xã, tạo khung hoạt động cho chính quyền cấp cơ sở ngay từ đầu.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, công việc liên quan đến lĩnh vực tư pháp tại cấp xã, phường tăng mạnh. Khoảng 60% khối lượng ban đầu tập trung vào chứng thực văn bản, khiến nhiều nơi quá tải. Trước tình hình này, Sở Nội vụ đã tham mưu cho UBND thành phố ban hành nghị quyết ủy quyền cho cán bộ công chức thực hiện chứng thực, qua đó giảm áp lực cho lãnh đạo xã, phường.
Nêu con số cụ thể về phân cấp, phân quyền cho cấp xã, ông Chính cho biết, phòng kinh tế cấp xã hiện nay phải gánh 4 lĩnh vực gồm: tài chính, xây dựng, nông nghiệp - môi trường và công thương. Phòng văn hóa - xã hội làm 5 lĩnh vực: nội vụ, văn hoá thông tin, khoa học - công nghệ, y tế, giáo dục. Văn phòng UBND xã, phường kiêm thêm ngoại vụ, tư pháp, thanh tra và giải quyết khiếu nại.
Trong khi đó, số biên chế được phân bổ dựa trên khung của Trung ương: mỗi xã, phường khối chính quyền có khoảng 32 công chức, cứ tăng 2.000 dân thì thêm 1 công chức (theo chỉ tiêu chung, một xã, phường mới tối thiểu phải có từ 16.000 người); khối Đảng có 17-20 người, Mặt trận Tổ quốc 8-10 người. Trung bình mỗi xã, phường có khoảng 60 cán bộ, công chức.
Theo ông Chính, việc sáp nhập giai đoạn đầu dẫn đến nơi thừa, nơi thiếu cán bộ. Nếu xã, phường mới có số lượng cao hơn định mức thì thành phố vẫn tạm thời giữ nguyên; ngược lại, nơi thiếu sẽ được bổ sung cho bằng khung định mức theo định hướng của Trung ương. Từ đó mới xác định được nơi nào thừa, nơi nào thiếu cán bộ để điều chỉnh.
Qua rà soát, Sở Nội vụ nhận thấy nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm vượt quá chuyên môn. Có trường hợp trưởng phòng văn hóa - xã hội phụ trách tới 5 lĩnh vực nhưng chỉ am hiểu một lĩnh vực, dẫn tới bất cập trong thực thi nhiệm vụ. Yếu tố con người được xem là then chốt quyết định hiệu quả bộ máy.
Trước thực trạng này, Sở Nội vụ đã báo cáo Thường trực Thành ủy và tham mưu UBND thành phố ban hành Kế hoạch 196/KH-UBND về luân chuyển, điều động, biệt phái cán bộ, công chức, viên chức. Mục tiêu là bố trí, sắp xếp hoặc tăng cường để đảm bảo cán bộ, công chức đúng chuyên môn cho từng vị trí việc làm.
Theo kế hoạch, bước đầu các xã, phường tự rà soát để điều chỉnh nội bộ công chức chuyên môn giữa khối đảng, MTTQ và chính quyền. Có tổng cộng 218 vị trí việc làm được các đơn vị chủ động sắp xếp lại. Ví dụ, công chức chuyên môn giáo dục trước đó bố trí ở ban xây dựng đảng sẽ được chuyển sang phòng văn hoá - xã hội để đúng lĩnh vực.
Sau đó, thành phố điều động cán bộ, công chức từ xã thừa sang xã thiếu và công chức từ sở, ngành xuống để bổ sung cho cấp xã. Trường hợp vẫn còn thiếu, sở, ngành sẽ cử công chức, viên chức biệt phái hỗ trợ trực tiếp trong 6 tháng theo phương châm “cầm tay chỉ việc”.
Trước khi đi biệt phái, công chức, viên chức phải lập kế hoạch công tác cá nhân, báo cáo định kỳ và cuối đợt có tổng kết.
Đợt này, Hải Phòng có 91 công chức, viên chức được biệt phái xuống 46 xã, phường; 60 công chức từ sở, ngành được điều động lâu dài về 38 xã, phường. Ngoài ra, 346 vị trí được các xã, phường chủ động cân đối, kiêm nhiệm và đã hoàn thành sắp xếp.
Riêng lĩnh vực công nghệ thông tin và chuyển đổi số, Viettel Hải Phòng và VNPT Hải Phòng đã tăng cường nguồn nhân lực cho đủ 114 xã, phường, đặc khu để hỗ trợ giải quyết trực tiếp những vướng mắc tại cơ sở.
Để bảo đảm chất lượng đội ngũ, Sở Nội vụ cũng yêu cầu chủ tịch xã, phường xác định rõ điểm yếu của đơn vị để xây dựng kế hoạch đào tạo bồi dưỡng. Đào tạo được định hướng theo lĩnh vực cụ thể, có sự phối hợp trực tiếp từ các sở chuyên ngành. Ví dụ, nơi yếu về y tế sẽ được Sở Y tế cử công chức, viên chức xuống đào tạo tại chỗ.
Ông Chính cho biết, theo dự báo, sau mốc 4-5 tháng vận hành mô hình, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội sẽ ngày càng chiếm trọng tâm. Với hệ thống phân công, điều động, biệt phái và đào tạo bổ sung như hiện nay, đội ngũ công chức cấp xã, phường được kỳ vọng sẽ đáp ứng tốt hơn yêu cầu công việc.
Ông Đỗ Huy Chính đánh giá: "Bộ máy chính quyền xã, phường mới sẽ dần ổn định và hoạt động tốt hơn giai đoạn đầu. Yếu tố con người rất quan trọng, vì vậy chúng tôi chú trọng rà soát, bố trí và bồi dưỡng để từng vị trí đều có chuyên môn phù hợp”.
Về lâu dài, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng cho biết, địa phương sẽ triển khai cơ chế tài chính, biên chế hợp lý; thực hiện chính sách thu hút, đãi ngộ nhân tài; áp dụng đánh giá cán bộ theo KPI và kết quả công việc. Thành phố tiếp tục luân chuyển, điều động, biệt phái cán bộ từ cấp trên về cơ sở theo chuyên môn còn thiếu, bảo đảm đội ngũ xã, phường vững vàng, chuyên nghiệp.
Thành phố đang xây dựng hệ thống đánh giá cán bộ dựa trên KPI và kết quả công việc, coi đây là căn cứ quan trọng để bố trí, sử dụng, đào tạo. Ngoài ra, thành phố tăng cường tập huấn, đào tạo, điều động cán bộ theo nhu cầu thực tiễn của từng địa phương, nhằm bảo đảm năng lực và chuyên môn cho đội ngũ cơ sở.
Theo ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng, chuyển đổi số được coi là giải pháp trọng tâm trong xây dựng chính quyền 2 cấp. Đến nay, nhiều lĩnh vực đã đạt tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình trên 90%.
Ông cho biết, Hải Phòng cung cấp 1.860 dịch vụ công trực tuyến, trong đó 100% thủ tục liên quan doanh nghiệp được thực hiện trực tuyến. Thành phố cũng thúc đẩy thanh toán điện tử, cấp chữ ký số cho cán bộ, triển khai cơ sở dữ liệu dùng chung, đồng thời đào tạo kỹ năng số cho công chức và hỗ trợ người dân thực hành nộp hồ sơ trực tuyến.
“Chúng tôi đặt mục tiêu giảm tải cho cán bộ, nhất là tại các phường đông dân cư - nơi khối lượng công việc tăng mạnh sau sắp xếp”, ông Hùng nói.
Theo lãnh đạo UBND thành phố, mục tiêu của việc tinh gọn bộ máy là hiện đại hóa nền hành chính theo hướng phục vụ, kiến tạo, đúng tinh thần Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Phấn đấu 30% quản lý, 70% kiến tạo và phục vụ”.
Tinh thần này đã được Thành ủy, UBND Hải Phòng quán triệt đến từng cán bộ, công chức, viên chức. Thành phố yêu cầu thay đổi tư duy, coi sự hài lòng của người dân là thước đo. Các Trung tâm Phục vụ hành chính công hoạt động theo khẩu hiệu “Hành chính phục vụ”, lấy sự hài lòng của người dân làm tiêu chí đánh giá chất lượng.
Song song, thành phố tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số với phương châm: “Lấy cải cách làm dẫn dắt - Lấy công nghệ làm giải pháp hỗ trợ - Lấy con người làm trung tâm phục vụ”. Thành phố cũng điều động cán bộ phù hợp chuyên môn về cơ sở, nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ.
Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng khẳng định: “Chúng tôi hướng đến xây dựng một nền hành chính kiến tạo, phục vụ, lấy người dân làm trung tâm, đúng với tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư”.
Tiến sĩ Thang Văn Phúc, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, nhận định cách làm của Hải Phòng trong sắp xếp bộ máy sau sáp nhập là hợp lý. Theo ông, khi chuyển từ mô hình 3 cấp xuống 2 cấp, xã phường được giao nhiều nhiệm vụ hơn, vì vậy phải nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở. Ông đồng tình trong việc Hải Phòng cho cán bộ biệt phái xuống xã trong 6 tháng để hỗ trợ, nhưng cần tập trung rà soát lại việc bố trí nhân sự theo từng vị trí việc làm.
Ông Thang Văn Phúc nhấn mạnh, bên cạnh việc đào tạo, bồi dưỡng cấp tốc cho cán bộ còn thiếu chuyên môn, cần tổ chức sát hạch để đánh giá năng lực. Về thu hút nhân tài, ông cho rằng phải tìm “người thực tài”, có chuyên môn, kỹ năng phù hợp với vị trí công việc. Người tài cần được bố trí đúng sở trường và hưởng chế độ đãi ngộ về lương, thưởng, nhà ở... thì mới yên tâm cống hiến lâu dài.
Cùng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, cho rằng giai đoạn đầu bộ máy vận hành bộc lộ khó khăn là điều tất yếu.
Ông cho rằng đây là bước đi tất yếu trong quá trình phát triển. Điều quan trọng là vừa triển khai vừa điều chỉnh để tìm ra phương thức quản lý phù hợp, thay vì chờ đợi mọi điều kiện hoàn hảo.
Theo ông, không thể đợi đến khi có đủ cán bộ chuyên môn hay cơ sở vật chất mới bắt đầu cải cách. Tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng” mà Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhấn mạnh chính là như vậy.
“Chúng ta phải mạnh dạn thực hiện, còn những bất cập trong bộ máy xã, phường sẽ tiếp tục được khắc phục bằng các giải pháp cụ thể. Việc này không thể trì hoãn thêm”, ông nói.
Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc, vấn đề cốt lõi là chuyển tư duy từ “quản lý” sang “phục vụ nhân dân, doanh nghiệp”. Ông đề nghị đẩy mạnh đào tạo, tập huấn để cán bộ xã, phường nắm vững phương thức vận hành mới, nhất là kỹ năng công nghệ thông tin nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.
Ông Nguyễn Trọng Phúc đánh giá, việc Hải Phòng chủ động đưa cán bộ tỉnh về hỗ trợ cấp xã là giải pháp phù hợp, song cần kết hợp với đào tạo để cán bộ thực sự đáp ứng yêu cầu. Ông cũng gợi mở việc thu hút nhân tài trong các lĩnh vực quản lý, khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo, kể cả chuyên gia nước ngoài, nhằm tăng hiệu quả vận hành bộ máy đã được tinh gọn.
(Còn nữa).
Ảnh: Nguyễn Dương - Việt Cường - Trung Kiên
