"Đại hội XIV của Đảng sẽ mở ra kỷ nguyên phát triển mới"

Trước thềm Đại hội XIV của Đảng, phóng viên Dân trí trao đổi với ông Nguyễn Văn Thuận, nguyên Bí thư Thành ủy Hải Phòng, về thành tựu 40 năm Đổi mới và những tiền đề cho chặng đường phát triển sắp tới.

Từ nhiệm kỳ XIII đến ngưỡng cửa Đại hội XIV của Đảng

Thưa ông, nhìn từ nhiệm kỳ Đại hội XIII, đâu là những tiền đề quan trọng nhất cho Đại hội XIV của Đảng?

- Trước khi nói đến Đại hội XIV của Đảng, cần nhìn lại nhiệm kỳ Đại hội XIII, nhất là những năm cuối nhiệm kỳ. Đây là giai đoạn Việt Nam tích lũy cả về kinh nghiệm, hiểu biết, thế và lực để chuẩn bị cho một chặng đường mới.

Năm 2025 khép lại đánh dấu tròn 40 năm công cuộc đổi mới do Đảng khởi xướng từ Đại hội VI năm 1986. Càng về cuối nhiệm kỳ khóa XIII, thành quả của đổi mới càng thể hiện rõ. Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng khẳng định chưa bao giờ đất nước ta có được cơ đồ, tiềm lực và vị thế như hiện nay. Đây là nhận định mang tính khái quát rất cao.

Trong nhiệm kỳ khóa XIII, kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân trên 6,5%-7%. Riêng năm 2025, tăng trưởng đạt trên 8%. Kết quả này đạt được trong bối cảnh thế giới biến động mạnh, cạnh tranh toàn cầu gay gắt và thiên tai diễn biến phức tạp.

Nếu nhìn lại thời điểm vừa bước ra khỏi đại dịch Covid-19, có thể thấy những thành quả hiện nay là rất đáng trân trọng. Đây chính là nền tảng quan trọng để đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới từ Đại hội XIV của Đảng.

Ông đánh giá thế nào về những trụ cột tạo nên thế và lực mới của đất nước hiện nay?

- Một nền tảng rất quan trọng là ba khâu đột phá chiến lược mà Đảng kiên trì thực hiện trong nhiều nhiệm kỳ. Đó là đột phá về thể chế; đột phá về kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông; và đột phá về phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, nhất là giai đoạn 2024-2025, cuộc cải cách thể chế được triển khai rất mạnh mẽ. Chúng ta sửa đổi, bổ sung nhiều quy định của Đảng, điều chỉnh Hiến pháp và hệ thống pháp luật, sắp xếp lại bộ máy trong toàn hệ thống chính trị.

Việc sáp nhập đơn vị hành chính, giảm đầu mối cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước đi có tính cách mạng. Mục tiêu là xây dựng bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, chuyển từ chính quyền quản lý sang chính quyền kiến tạo và phục vụ.

Song song với đó, lực lượng sản xuất phát triển rất nhanh dưới tác động của khoa học - công nghệ và chuyển đổi số. Khoa học - công nghệ đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, buộc hệ thống chính trị, bộ máy quản lý phải tổ chức lại để thích ứng.

Đây là những yếu tố căn bản giúp đất nước tránh nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” và tạo tiền đề để đặt ra các mục tiêu cao hơn trong giai đoạn sau Đại hội XIV của Đảng.

Tăng trưởng hai con số và những thách thức lớn

Mục tiêu tăng trưởng hai con số từ giai đoạn sau 2025 được đánh giá là rất thách thức, vậy ông nhìn nhận vấn đề này ra sao?

- Đây là mục tiêu rất thách thức, nhưng không thể không đặt ra. Quy mô nền kinh tế Việt Nam hiện nay đã lớn hơn nhiều so với trước. Mỗi 1% tăng trưởng đều đòi hỏi nguồn lực rất lớn.

Bối cảnh quốc tế hiện nay cũng đặt ra nhiều khó khăn. Cạnh tranh toàn cầu gay gắt, xung đột địa chính trị phức tạp, xu hướng áp đặt trong thương mại quốc tế ngày càng rõ. Việt Nam là nền kinh tế mở, kim ngạch xuất khẩu cao hơn hai lần GDP nên chịu tác động trực tiếp.

Trong suốt 40 năm đổi mới, tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu dựa vào đầu tư theo chiều rộng. Hệ số hiệu quả đầu tư còn cao, cho thấy nhu cầu vốn lớn. Tuy nhiên, bước vào giai đoạn mới, nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước đều gặp hạn chế.

Vì vậy, con đường bắt buộc là chuyển mạnh sang phát triển theo chiều sâu. Trọng tâm là khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả tổ chức bộ máy. Đây cũng là yêu cầu tất yếu để đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển xanh, phát thải thấp và bền vững.

Những nghị quyết quan trọng của Trung ương và Bộ Chính trị ban hành cuối nhiệm kỳ khóa XIII chính là kim chỉ nam cho chặng đường phát triển sau Đại hội XIV của Đảng.

Hải Phòng trong tầm nhìn Đại hội XIV của Đảng

Ở góc độ địa phương, Hải Phòng cần làm gì để tiếp tục tạo đột phá trong giai đoạn mới?

- Hải Phòng là địa phương có vị trí rất đặc biệt trong tiến trình đổi mới. Năm 2025 đánh dấu 11 năm liên tiếp thành phố duy trì tăng trưởng hai con số. Đây là kết quả của quá trình chuẩn bị lâu dài, với tầm nhìn chiến lược rõ ràng.

Hải Phòng là một trong những địa phương đi đầu trong đổi mới, từ khoán sản phẩm trong nông nghiệp, công nghiệp đến xóa bỏ cơ chế tem phiếu. Nghị quyết 32 của Bộ Chính trị năm 2003 đã xác định Hải Phòng là cực tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc và là cửa chính ra biển.

Đến nay, Hải Phòng đã xây dựng được hệ thống cảng nước sâu hiện đại, sản lượng hàng hóa năm 2025 vượt 200 triệu tấn. Thành phố có đủ 5 loại hình giao thông, tạo lợi thế rất lớn cho phát triển kinh tế biển và logistics.

Sau khi sáp nhập với Hải Dương, không gian phát triển của Hải Phòng được mở rộng, nguồn lực được gia tăng, tạo sự cộng hưởng cả về kinh tế và chiều sâu văn hóa. Hải Phòng hiện là nền kinh tế đứng thứ ba cả nước, là cực tăng trưởng quan trọng của vùng đồng bằng sông Hồng.

Trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra với Hải Phòng là phát triển xanh, bền vững, nâng cao chất lượng tăng trưởng. Thành phố không chỉ tuân thủ mà còn phải đi tiên phong trong thực hiện các yêu cầu mới của Trung ương, phù hợp với tinh thần Đại hội XIV của Đảng.

Xin trân trọng cảm ơn ông.