Mặt trận mới đốt nóng cuộc chiến Mỹ - Iran

Các trường đại học và trung tâm nghiên cứu khoa học của Iran đã hứng chịu một loạt cuộc tấn công trong những ngày gần đây, làm dấy lên lo ngại rằng các cơ sở học thuật đang trở thành một mặt trận mới trong cuộc chiến ngày càng mở rộng.

Bộ Khoa học Iran cho biết ít nhất 21 trường đại học đã bị hư hại do các cuộc không kích kể từ khi chiến sự bắt đầu, và chính các học giả cũng trở thành mục tiêu. Iran cho rằng đây là nỗ lực nhằm làm suy yếu nền tảng khoa học và văn hóa của nước này.

Các cuộc tấn công khiến các tòa nhà bị hư hại tại Đại học Khoa học và Công nghệ Iran, một cơ sở đào tạo kỹ thuật ở thủ đô, nơi từ lâu đã đào tạo các chuyên gia trong những lĩnh vực liên quan đến các ngành công nghiệp và quốc phòng của Iran.

Một video được quay hôm 28/3 cho thấy một trung tâm nghiên cứu của trường bị san phẳng thành đống đổ nát, gạch đá và mảnh vỡ vương vãi khắp khu vực. Một tòa nhà gần đó dường như đang bốc cháy.

Một video khác được đăng tải sau đó cho thấy những cột khói bốc lên từ đống đổ nát, các cửa sổ của những tòa nhà lân cận cũng bị vỡ.

Trường đại học này, được thành lập năm 1929 và là cơ sở đầu tiên của Iran chuyên đào tạo kỹ sư, cho biết các cuộc không kích của Mỹ và Israel đã gây thiệt hại nhưng không có thương vong. Nhà trường lên án vụ tấn công, gọi việc không kích các cơ sở học thuật là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế.

Các cuộc tấn công đã làm dấy lên cảnh báo về đòn trả đũa của Iran, làm gián đoạn hoạt động giáo dục đại học tại Li Băng, Qatar và các quốc gia Vùng Vịnh khác.

“Các trường đại học thông thường là cơ sở hạ tầng dân sự, và việc tấn công trực tiếp vào các cơ sở này có thể cấu thành tội ác chiến tranh trừ khi chúng được sử dụng cho mục đích quân sự”, Janina Dill, giáo sư an ninh toàn cầu tại Đại học Oxford và đồng giám đốc Viện Đạo đức, Luật và Xung đột Vũ trang Oxford, cho biết.

“Việc lưu trữ vũ khí hoặc lên kế hoạch tấn công từ một tòa nhà của trường đại học có thể khiến cơ sở này trở thành mục tiêu quân sự hợp pháp, nhưng riêng hoạt động giáo dục hoặc nghiên cứu thường không đủ để biến tòa nhà thành mục tiêu quân sự”, chuyên gia nói thêm.

Quân đội Israel tuyên bố nhắm mục tiêu vào nơi mà họ mô tả là cơ sở hạ tầng quân sự tại một số trường đại học, bao gồm Đại học Imam Hossein có liên kết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) Iran vào ngày 30/3 tại Tehran, cáo buộc các cơ sở này được sử dụng để phát triển vũ khí.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết các cuộc không kích của Israel đã khiến một số nhà khoa học hạt nhân Iran thiệt mạng, coi chiến dịch này là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm làm suy yếu chương trình hạt nhân của Iran.

Phó ban phụ trách nghiên cứu của Đại học Tehran Manouchehr Moradi cho rằng các cuộc không kích đã vượt ra ngoài các mục tiêu quân sự. Ông kêu gọi cộng đồng học thuật quốc tế phản ứng, cho rằng họ có nghĩa vụ bảo vệ “sự độc lập về học thuật”.

Iran đe dọa các cơ sở có liên kết với Mỹ

Các nhà phân tích cho rằng việc nhắm mục tiêu vào các trường đại học, cũng như những cảnh báo trả đũa của Iran nhằm vào các cơ sở học thuật ở nước ngoài, cho thấy xung đột đang mở rộng và có thể xuất hiện những mục tiêu khác biệt giữa các bên.

“Các cuộc không kích cho thấy mục tiêu của Israel không nhất thiết trùng khớp với mục tiêu của Mỹ”, Dina Esfandiary, chuyên gia phụ trách Trung Đông tại Bloomberg Economics, nhận định.

Bà Esfandiary cho rằng phản ứng của Iran cho đến nay đều được tính toán kỹ lưỡng.

“Iran đã theo đuổi sự leo thang nhưng thực hiện từng bước một. Họ đáp trả mỗi đòn tấn công của Mỹ - Israel vào lãnh thổ của mình bằng cách đe dọa sẽ tấn công tương tự vào các quốc gia Ả rập vùng Vịnh, nhưng vẫn cho Mỹ và Israel thời gian để lùi bước trước khi thực hiện lời đe dọa”, bà nhận định.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẽ nhắm mục tiêu vào các trường đại học có liên kết với Mỹ và Israel ở Trung Đông để đáp trả các cuộc tấn công vào cơ sở học thuật của Iran.

Lời đe dọa này đã được xem xét nghiêm túc.

Đại học Mỹ tại Beirut ngày 29/3 thông báo họ sẽ chuyển hoàn toàn sang hình thức hoạt động từ xa trong 2 ngày “vì hết sức thận trọng”, trong khi Đại học Mỹ Li Băng cũng thông báo chuyển sang học trực tuyến “như một biện pháp phòng ngừa trước những mối đe dọa rộng khắp nhằm vào các cơ sở giáo dục trong khu vực”.

Nhiều trường đại học đã chuyển sang hình thức học trực tuyến khi chiến sự bắt đầu hơn một tháng trước.

Bộ Giáo dục Qatar đã yêu cầu tất cả các trường học và đại học chuyển sang dạy và học từ xa vào ngày 28/2, ngày đầu tiên của cuộc xung đột. Các cơ sở có liên kết với Mỹ tại nước này, bao gồm những trường liên kết với Đại học Georgetown, Đại học Texas A&M và Trường Nghệ thuật thuộc Đại học Virginia Commonwealth, vẫn duy trì hình thức học trực tuyến hoàn toàn.

Trong một email gửi cho sinh viên vào ngày 29/3, hiệu trưởng Đại học Northwestern tại Qatar, Marwan Kraidy, cho biết: “Trước những diễn biến gần đây và như một biện pháp phòng ngừa, chúng tôi sẽ tạm thời đóng cửa tòa nhà NU-Q cho đến khi có thông báo mới”.

Các cơ sở có liên kết với Mỹ tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Kuwait cũng đã áp dụng các biện pháp tương tự.

“Gần như chắc chắn rằng họ có thể tấn công các trường đại học Mỹ tại vùng Vịnh”, chuyên gia Esfandiary nói.

Tại Iran, một học kỳ mới sẽ bắt đầu vào đầu tháng 4, nhưng tất cả các lớp học sẽ được tổ chức trực tuyến cho đến khi có thông báo mới.