Ký ức chết chóc do thủy ngân ở Nhật Bản và bài học cho Việt Nam

Bệnh Minamata do thảm họa đầu độc biển Minamata gây ra rất khủng khiếp, có thể so sánh với thảm họa hạt nhân ở Hiroshima hay Nagasaki.
>>Cháy công ty Rạng Đông: Dân chung cư sơ tán tránh nhiễm độc

Trong những ngày qua, nguy cơ nhiễm thủy ngân do hỏa hoạn tại Nhà máy phích nước Rạng Đông, Hà Nội khiến cho nhiều người lo lắng. Nhiều nguyên nhân có thể được phân tích, nhưng có lẽ sự ảnh hưởng như thế nào và mức độ nguy hiểm sẽ ra sao trong tương lai thì có lẽ chưa lường trước hết được.

Ký ức chết chóc do thủy ngân ở Nhật Bản và bài học cho Việt Nam - 1

Thành phố Minamita được coi là vùng biển chết. Ảnh chụp tháng 10/1960 và được đăng trên báo Mainichi.

Trong lịch sử nhân loại và lịch sử Nhật Bản, đã có thảm họa khủng khiếp do thủy ngân gây ảnh hưởng. Đó là thảm họa Vùng vịnh Minamata của Nhật Bản với bệnh Minamata do chất thải của công ty khu vực Vịnh gây ra.

Có nhà khoa học Nhật Bản cho rằng, bệnh Minamata rất khủng khiếp, có thể so sánh với thảm họa hạt nhân ở Hiroshima, hay Nagasaki.

Từ vùng Vịnh chết cho tới căn bệnh hủy diệt cơ thể

Cho đến nay căn bệnh Minamata và tên Công ty Chisso là hai cái tên liên quan đến nhau rất chặt chẽ. Trong suốt một khoảng thời gian dài từ năm 1932-1958, Công ty Chisso đã xả thải ra Vịnh Minamata thuộc tỉnh Kumamoto một lượng nước thải vô  cùng lớn. Cho đến khi công ty này bị ngừng sản xuất vào năm 1968, thì lượng xả thải ra Vịnh Minamata đã biến Vịnh này thay đổi hoàn toàn giống như một Vịnh chết.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia Nhật Bản, bệnh Minamata là một căn bệnh vô cùng nguy hiểm được phát tác từ các loại thực vật, động vật bị ô nhiễm thủy ngân do quá trình sinh sống trong lưu vực Vịnh Minamata chịu tác động xả thải của Công ty công nghiệp hóa học Chisso.

Ký ức chết chóc do thủy ngân ở Nhật Bản và bài học cho Việt Nam - 2

Thành viên Hội những người bệnh Minamata phản đối công ty gây ô nhiễm vùng biển lên Bộ Y tế Nhật Bản. Ảnh chụp ngày 25/5/1970 và được đăng trên báo Mainichi.

Bệnh này được xác nhận vào năm 1956, trở thành căn bệnh đầu tiên của loài người do ảnh hưởng của thực vật, động vật ô nhiễm trong môi trường.

Đây là một trong những căn bệnh nguy hiểm nhất xuất hiện trong thời kỳ Nhật Bản đạt tăng trưởng kinh tế cao nhất, và cũng là căn bệnh làm nhiều ngưởi chết nhất.

Trong lịch sử Nhật Bản, căn bệnh Minamata xuất hiện 2 lần làm nhiều người chết. Đó là từ năm 1950-1960, Công ty hóa chất Chisso, chuyên sản xuất chất acetaldehyde từ năm 1932 đã xả nhiều chất thải chứa hàm lượng thủy ngân cao ra Vịnh Minamata (như đã nói ở trên), khiến cho nồng độ thủy ngân có trong cá cao, ảnh hưởng trực tiếp tới người dân khu vực này.

Năm 1960, một vụ nhiễm độc tương tự xảy ra ở lưu vực sông của tỉnh Niigata trên đảo Honshu, cách Kumamoto khoảng 1.000 km. Người ta gọi căn bệnh này là Minamata Niigata. Nguyên nhân cũng là chất thải chứa thủy ngân của Công ty điện tử Showa gây ra.

"Kỳ bệnh" và lượng thủy ngân khủng trong nước biển

Một câu hỏi lớn đặt ra là tại sao trong quá trình sản xuất lâu dài như thế từ năm 1932, mà tới sau những năm 1950 sự việc mới được phát hiện khi hàng loạt cá ở khu vực này chết, trong nhiều năm nguyên nhân không được xác định.

Lượng sản xuất chất acetaldehyde từ năm 1932-1954 của công ty nói trên tăng từ 209 lên tới 9.159 tấn, năm 1956 gấp 1,5 lần ở mức 15.919 tấn, và năm 1960 lên tới 45.244 tấn.

Thời điểm đó, công ty Chisso có 7 nhà máy hoạt động trong nước Nhật và 20 nhà máy hoạt động tại nước ngoài.

Bên cạnh đó, thời điểm bấy giờ các thiết bị máy móc cũ nát, kinh phí sản xuất bị cắt giảm nên việc xử lý chất thải là hầu như ít được chú trọng. Theo nghiên cứu gần đây, lượng thủy ngân chưa được xử lý trong giai đoạn mà Chisso thải ra Vịnh Minamata lúc bấy giờ theo từng giai đoạn là 0,6-6 tấn. Và mức độ nguy hiểm vẫn được nghiên cứu cho đến nay.

Bệnh nhiễm thủy ngân có thể làm giảm trí nhớ, làm giảm hoạt động của tiểu não, giảm thính lực và gây phát âm khó. Đây là kết luận đã được xác nhận khi kiểm tra và theo dõi bệnh cho 50 bệnh nhân.

Không những ảnh hưởng lên con người, mà bệnh Minamata do nhiễm chất thủy ngân đã làm cho mèo, quạ cũng chết hàng loạt. Ban đầu người ta không hiểu do nguyên nhân nào mà mèo, quạ lại chết nhiều như vậy. Nhân dân trong vùng lúc đó gọi là bệnh “mèo dại”. Và năm 1954, lần đầu tiên báo Kumamoto đã ra cảnh báo vì hiện tượng mèo chết hàng loạt.

Ký ức chết chóc do thủy ngân ở Nhật Bản và bài học cho Việt Nam - 3

Bệnh nhân không thể duỗi tay.

Ngày 1/5/1956 trở thành sự kiện khi Nhật Bản công bố phát hiện ra bệnh Minamata trên cơ thể của bệnh nhân với kết luận tổn thương do hệ thần khinh trung ương nhưng không rõ nguyên nhân.

Đến 1954, có tới 12 người bị nhiễm bệnh này và có 5 người tử vong không rõ nguyên nhân. Nhiều ngư dân Nhật Bản lúc đó gọi đây là “kỳ bệnh”. Người bệnh lúc này còn mang thêm một nỗi khổ khác là bị kỳ thị, ghê sợ.

Năm 1956 có 50 người bị phát bệnh, trong đó có 11 người chết.

Năm 1957 căn bệnh này được xác định trên mèo chết do ăn các loài cá được đánh bắt ở Vịnh Minamata. Năm 1958, chính quyền địa phương Kumamoto chính thức cấm đánh bắt cá tại khu vực Vịnh Minamata.

Đến năm 1968 Chính phủ Nhật Bản mới xác nhận nguyên nhân bệnh Minamata do chất thải có chứa thủy ngân. Sự việc này đã được đưa lên tòa án Nhật Bản để xem xét với mục đích bảo vệ quyền lợi của hơn 2000 người đã thiệt mạng một cách ấm ức ngay cả khi chưa rõ nguyên nhân và hơn 13000 người vẫn đang bị ảnh hưởng.

Ký ức chết chóc và đau đớn

Hàng trăm người không có khả năng nhận thức, sống dự hoàn toàn vào bố mẹ. Nhiều bào thai không thể hình thành, nhiều người con sinh ra chân tay bị co quắp cho đến ngày nay. Ngay cả với những nhà nhiếp ảnh, bệnh Minamata là một kí ức kinh hoàng.

Đó là những hình ảnh người bệnh kêu la vì đau đớn, hình ảnh người co giật, sùi bọt mép, bại liệt cả đời sống trên xe lăn. Hay một số bệnh nhân bị mù, điếc, mất trí và mất thăng bằng.

Do mức độ nguy hiểm của bệnh Minamata, Bộ Môi trường Nhật Bản đã đưa ra một văn bản pháp lý với tên gọi “Tuyên truyền giáo dục về bệnh Minamata và cách phòng chống chất thủy ngân”.

Năm 2009, Chính phủ Nhật Bản cũng đưa ra một văn bản qui định việc cứu tế cho người bị thiệt hại do bệnh Minamata và giải quyết vấn đề bệnh này.

Những cuốn sách về bệnh Minamata, thân phận đau thương của những nạn nhân cho nhiễm thủy ngân vẫn được xuất bản. Thủy ngân là chất hóa học và những người sử dụng nó, dù vô tình hay hữu ý, để nó gây ảnh hưởng tới con người là tội ác.

Những người dân Nhật mang bệnh Minamata và cả những người không mang bệnh đang chiến đấu để bảo vệ sự sống của mình.

Bài học cho Việt Nam

Khi kết quả liên quan đến vụ hỏa hoạn ở Nhà máy phích nước Rạng Đông, Hà Nội về hàm lượng chất thủy ngân đã lan ra không khí và đang dần ngấm vào đất sẽ có thể ảnh hưởng lâu dài tới tương lai của nhiều thế hệ người và môi trường.

Ở Nhật Bản, thủy ngân được xả thải ra biển. Ở Hà Nội, thủy ngân nhiễm ra không khí và đang dần ngấm vào đất (do thủy ngân là thủy ngân lỏng). Trước mắt người dân nơi đây mới chỉ cảm thấy bất an, khó chịu khi nhiễm không khí, chứ chưa thấy hết được sự nguy hại của nó.

Chúng ta có thể thấy sự nguy hiểm của thủy ngân khi con người bị nhiễm như câu chuyện của Nhật Bản. Hơn 2000 con người bị thiệt mạng, 13.000 bị ảnh hưởng mặc dù sự việc đã xảy ra hơn nửa thế kỷ qua. Đau đớn hơn là những con người bị ruồng bỏ do có hình dạng kỳ quái, những em bé vĩnh viễn không được sinh ra, hay sinh ra bị quái thai, dị tật cả đời.

Thủy ngân có thể lẫn trong không khí, trong đất và chúng ta khó nhìn thấy, và thời gian có thể sẽ làm quên đi ký ức buồn của vụ hỏa hoạn, và những hình hài dị dạng, người chết do thủy ngân chúng ta chưa thấy, nhưng có khả năng sẽ có trong tương lai.

Ở Nhật Bản, những người vô tình hay cố ý để thủy ngân ảnh hưởng tới nhiều thế hệ người đã trở thành tội ác ghi khắc trong lịch sử không những ở Nhật Bản mà còn cả thế giới. Qua đó, mong rằng chúng ta cố gắng khắc phục hậu quả, thấy rõ được sự nguy hiểm của thủy ngân. Ngay cả những người không sống trong vùng ô nhiễm thủy ngân cũng phải chiến đấu để bảo vệ an toàn, đảm bảo sự sống cho bản thân và tương lai như những người dân Nhật Bản đã từng làm.

Theo Bùi Hùng

VOV-Tokyo

MỚI NHẤT
Ông Trump gọi cố vấn an ninh bị sa thải là “thảm họa”
Ông Trump gọi cố vấn an ninh bị sa thải là “thảm họa”

(Dân trí) - Tổng thống Donald Trump nói rằng Cố vấn an ninh Nhà Trắng John Bolton, quan chức vừa bị nhà lãnh đạo Mỹ sa thải, là “thảm họa” về chính sách với Triều Tiên.

Thứ năm, 12/09/2019 - 07:28

Philippines cho phép công ty Trung Quốc lắp đặt thiết bị tại căn cứ quân sự
Philippines cho phép công ty Trung Quốc lắp đặt thiết bị tại căn cứ quân sự

(Dân trí) - Quân đội Philippines đã đồng ý cho phép một công ty viễn thông nhà nước Trung Quốc lắp đặt thiết bị liên lạc tại các căn cứ quân sự của nước này, bất chấp cảnh báo về nguy cơ gián điệp.

Thứ tư, 11/09/2019 - 11:24

Doanh nghiệp Mỹ “tăng tốc” rời Trung Quốc khi thương chiến leo thang
Doanh nghiệp Mỹ “tăng tốc” rời Trung Quốc khi thương chiến leo thang

(Dân trí) - Một số công ty Mỹ đang đẩy nhanh việc chuyển hoạt động sản xuất ra khỏi Trung Quốc khi các đòn thuế quan tiếp tục gây khó khăn cho công việc kinh doanh của họ.

Thứ tư, 11/09/2019 - 09:29

Tân Bộ trưởng 38 tuổi “chiếm sóng” truyền thông Nhật Bản
Tân Bộ trưởng 38 tuổi “chiếm sóng” truyền thông Nhật Bản

(Dân trí) - Một gương mặt mới trong nội các vừa được cải tổ của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe - tân Bộ trưởng Môi trường 38 tuổi Shinjiro Koizumi - đã thu hút sự chú ý đặc biệt của người dân và truyền thông “đất nước mặt trời mọc”.

Thứ tư, 11/09/2019 - 05:42

Tung 14.000 USD ra đường vì thấy buồn, người đàn ông Trung Quốc gây náo loạn
Tung 14.000 USD ra đường vì thấy buồn, người đàn ông Trung Quốc gây náo loạn

(Dân trí) - Một người đàn ông Trung Quốc đã gây rối loạn công cộng, tắc nghẽn giao thông khi tung hơn 14.000 USD tiền mặt ra đường do ông cảm thấy buồn.

Thứ tư, 11/09/2019 - 04:34

Khoảnh khắc vũ khí siêu thanh Mỹ lao nhanh gấp 8 lần tốc độ âm thanh
Khoảnh khắc vũ khí siêu thanh Mỹ lao nhanh gấp 8 lần tốc độ âm thanh

(Dân trí) - Không quân Mỹ đã đăng tải video ghi lại bài thử nghiệm vũ khí siêu thanh phóng trên đường ray đạt tốc độ 10.600 km/h, tức là nhanh gấp hơn 8 lần tốc độ âm thanh.

Thứ tư, 11/09/2019 - 03:55

Canada điều tàu chiến qua Eo biển Đài Loan giữa lúc căng thẳng
Canada điều tàu chiến qua Eo biển Đài Loan giữa lúc căng thẳng

(Dân trí) - Canada đã điều một trong các tàu chiến của nước này đã đi qua Eo biển Đài Loan, 3 tháng sau một hoạt động tương tự, trong bối cảnh quan hệ giữa Ottawa và Bắc Kinh căng thẳng vì một loạt các vấn đề ngoại giao gai góc.

Thứ tư, 11/09/2019 - 03:49

Đưa "sát thủ chống hạm" tới Thái Bình Dương, Mỹ gửi thông điệp đanh thép tới Trung Quốc
Đưa "sát thủ chống hạm" tới Thái Bình Dương, Mỹ gửi thông điệp đanh thép tới Trung Quốc

(Dân trí) - Việc Hải quân Mỹ triển khai tàu chiến tuần duyên được trang bị tên lửa và trực thăng không người lái tới Thái Bình Dương được cho là nhằm gửi thông điệp cứng rắn tới Trung Quốc.

Thứ tư, 11/09/2019 - 03:30

Ông Duterte: Ông Tập đề xuất hợp tác năng lượng nếu Philippines bỏ phán quyết Biển Đông
Ông Duterte: Ông Tập đề xuất hợp tác năng lượng nếu Philippines bỏ phán quyết Biển Đông

(Dân trí) - Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte cho biết Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đề xuất 2 nước hợp tác trong lĩnh vực khảo sát và khai thác năng lượng và chia phần hơn cho Manila nếu Philippines chịu từ bỏ phán quyết của tòa án quốc tế về Biển Đông.

Thứ tư, 11/09/2019 - 02:27

Thế giới Arab lại “dậy sóng” trước tham vọng mới của Thủ tướng Israel
Thế giới Arab lại “dậy sóng” trước tham vọng mới của Thủ tướng Israel

Thủ tướng Israel Netanyahu tuyên bố sẽ sáp nhập ngay lập tức Thung lũng Jordan ở Bờ Tây và phía bắc Biển Chết nếu ông tái đắc cử.

Thứ tư, 11/09/2019 - 01:55

Nghị sĩ Mỹ đề xuất cấm bán hơi cay cho Hong Kong
Nghị sĩ Mỹ đề xuất cấm bán hơi cay cho Hong Kong

(Dân trí) - Các nghị sĩ Mỹ đã trình lên quốc hội một dự luật nhằm cấm các công ty nước này xuất khẩu các sản phẩm phòng vệ và kiểm soát đám đông phi sát thương cho Hong Kong.

Thứ tư, 11/09/2019 - 01:48

5 vấn đề gai góc khiến cố vấn an ninh của ông Trump mất chức
5 vấn đề gai góc khiến cố vấn an ninh của ông Trump mất chức

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump đã sa thải cố vấn an ninh quốc gia thứ 3 của ông, John Bolton, khi hai người có lập trường mâu thuẫn về một loạt vấn đề lớn trong chính sách đối ngoại.

Thứ tư, 11/09/2019 - 12:30

ĐÁNG QUAN TÂM
Video "chim sắt" F-15 và F-35 của Mỹ dội 36 tấn bom vào các mục tiêu IS
Video "chim sắt" F-15 và F-35 của Mỹ dội 36 tấn bom vào các mục tiêu IS

(Dân trí) - Các máy bay chiến đấu F-15 và F-35 của Mỹ đã thả hơn 36 tấn bom xuống khu vực nghi là sào huyệt của nhóm khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng IS tại Iraq.

Thứ tư, 11/09/2019 - 10:12

Trung Quốc bất ngờ “xuống thang” trước ngày đàm phán với Mỹ
Trung Quốc bất ngờ “xuống thang” trước ngày đàm phán với Mỹ

(Dân trí) - Trung Quốc dự kiến sẽ mua thêm nông sản Mỹ với hy vọng có thể đạt được một thỏa thuận thương mại tốt hơn trước khi các nhà đàm phán hai nước gặp mặt vào tháng tới.

Thứ tư, 11/09/2019 - 09:49

Hình ảnh lần đầu công bố về hiện trường thảm khốc vụ khủng bố 11/9
Hình ảnh lần đầu công bố về hiện trường thảm khốc vụ khủng bố 11/9

(Dân trí) - 18 năm kể từ sự kiện khủng bố gây chấn động thế giới, một bác sĩ từng có mặt tại tòa tháp đôi Trung tâm Thương mại Thế giới ở New York vào ngày 11/9/2001 đã đăng tải những bức ảnh chưa từng công bố cho thấy mức độ thảm khốc của vụ tấn công vốn cướp đi sinh mạng gần 3.000 người.

Thứ tư, 11/09/2019 - 09:37

Triều Tiên tuyên bố thử hệ thống phóng đa tên lửa siêu lớn
Triều Tiên tuyên bố thử hệ thống phóng đa tên lửa siêu lớn

(Dân trí) - Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong-un đã đích thân thị sát vụ thử nghiệm hệ thống phóng đa tên lửa siêu lớn của Bình Nhưỡng.

Thứ tư, 11/09/2019 - 08:15

Trung Quốc lập mạng lưới máy bay không người lái giám sát Biển Đông
Trung Quốc lập mạng lưới máy bay không người lái giám sát Biển Đông

(Dân trí) - Một mạng lưới máy bay không người lái đã được Trung Quốc triển khai để giám sát các đảo và đá trên Biển Đông.

Thứ tư, 11/09/2019 - 07:58

Tổng thống Trump sa thải cố vấn an ninh "diều hâu"
Tổng thống Trump sa thải cố vấn an ninh "diều hâu"

(Dân trí) - Tổng thống Donald Trump thông báo đã sa thải Cố vấn an ninh quốc gia John Bolton, một trong những quan chức có tiếng nói cứng rắn trong chính quyền Mỹ.

Thứ tư, 11/09/2019 - 06:59

Lý giải nguyên nhân ông Trump phản đối đưa nội gián vào chính phủ nước ngoài
Lý giải nguyên nhân ông Trump phản đối đưa nội gián vào chính phủ nước ngoài

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là phản đối kịch liệt việc sử dụng tin tình báo từ các nguồn bí mật, bao gồm cả việc cài nội gián nhằm thu thập các thông tin quan trọng về các quốc gia bất đồng quan điểm, truyền thông Mỹ đưa tin.

Thứ ba, 10/09/2019 - 09:18

Thương chiến quyết liệt Mỹ - Trung đã buộc Bắc Kinh phải thay đổi thế nào?
Thương chiến quyết liệt Mỹ - Trung đã buộc Bắc Kinh phải thay đổi thế nào?

(Dân trí) - Cuộc chiến tranh thương mại nhằm vào Trung Quốc do Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động đã buộc Bắc Kinh phải có những điều chỉnh, khi 40% các công ty châu Âu nói Trung Quốc đã cải thiện việc tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, các công ty Mỹ nói các thay đổi của Trung Quốc ở một số lĩnh vực còn quá nhỏ giọt.

Thứ ba, 10/09/2019 - 09:16

Giáo sư gốc Việt được bổ nhiệm thành giám đốc y tế đại học Harvard
Giáo sư gốc Việt được bổ nhiệm thành giám đốc y tế đại học Harvard

(Dân trí) - Giáo sư, bác sĩ gốc Việt Giang T. Nguyen đã được bổ nhiệm trở thành giám đốc trung tâm y tế thuộc đại học Harvard, Mỹ.

Thứ ba, 10/09/2019 - 08:16

Nga lên tiếng về nghi vấn Mỹ “cài cắm” gián điệp vào chính phủ Nga
Nga lên tiếng về nghi vấn Mỹ “cài cắm” gián điệp vào chính phủ Nga

(Dân trí) - Nga đã lên tiếng trước thông tin rằng Washington từng có nội gián là quan chức cấp cao trong chính phủ Nga mà truyền thông Mỹ đưa tin ngày hôm nay.

Thứ ba, 10/09/2019 - 07:08

Bức tường biên giới của ông Trump và nỗi lo năng lực quân sự Mỹ bị suy yếu
Bức tường biên giới của ông Trump và nỗi lo năng lực quân sự Mỹ bị suy yếu

(Dân trí) - Giới quan sát quan ngại rằng việc Lầu Năm Góc chuyển ngân sách quốc phòng sang xây tường biên giới để đáp ứng tham vọng kiểm soát nhập cư trái phép của Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể làm suy yếu năng lực quân sự của Washington so với các đối thủ chiến lược.

Thứ ba, 10/09/2019 - 05:16

Nga cáo buộc Mỹ dùng “chiến tranh thị thực” với các thành viên Liên Hợp Quốc
Nga cáo buộc Mỹ dùng “chiến tranh thị thực” với các thành viên Liên Hợp Quốc

(Dân trí) - Nga cho biết họ có thể đề xuất Liên Hợp Quốc chuyển địa điểm tổ chức các các cuộc đàm phán quốc tế quan trọng ra khỏi nước Mỹ vì quan ngại Washington đang mở rộng “chiến tranh thị thực” với các nước khác.

Thứ ba, 10/09/2019 - 02:53