Cơ hội cuối cùng cho Bush và Putin

Tại cuộc gặp đầu tiên năm 2001, Tổng thống Bush đã nói một câu nổi tiếng về Tổng thống Nga Putin: "Tôi nhìn vào mắt người đàn ông này. Tôi thấy ông là người thẳng thắn và đáng tin cậy… Tôi có thể có được cảm nhận về tâm hồn của ông”.

Sáu năm sau, ông Bush lúc này chỉ muốn kiểm chứng xem liệu hai người còn có thể sát cánh bên nhau hay không?

Quan hệ Mỹ-Nga rơi vào tình trạng tồi tệ nhất trong những năm qua, gợi lại những ký ức thời Chiến tranh Lạnh. Ông Bush hy vọng có thể làm dịu căng thẳng này khi ông và ông Putin tiến hành các cuộc thảo luận không chính thức vào ngày 30/6 và 1/7 (giờ Mỹ), tại trang trại của gia đình ở Kennebunkport, bang Maine, Mỹ.

Song ngay cả khi Bush và Putin có thể nhen nhóm lại mối quan hệ cá nhân từng được gọi là "Cặp đôi George và Vladimir", người ta cũng không mong đợi đạt được tiến bộ về cuộc tranh cãi gây chia rẽ Washington và Matxcơva. Sarah Mendelson, nhà phân tích thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nói: "Các bạn sẽ chứng kiến những cái ôm hôn và bắt tay. Nhưng điều đó sẽ không có nhiều tác động để làm thay đổi mối quan hệ lạnh nhạt nói chung giữa hai nước này".

Căng thẳng đã gia tăng trong những tháng gần đây trong bối cảnh Nga phản đối gay gắt kế hoạch lá chắn tên lửa của Mỹ tại Đông Âu, sự bất đồng về quy chế dành cho Kosovo và sự chỉ trích của Mỹ về cái bị coi là sự thụt lùi dân chủ của Tổng thống Nga Putin. Lời mời tới Kennebunkport, nơi lần đầu tiên ông Bush đón tiếp một nhà lãnh đạo nước ngoài, dường như cho thấy Mỹ ngày càng lo ngại về mối quan hệ căng thẳng.

Điều làm phức tạp các vấn đề là cả ông Putin và ông Bush đều đang đối mặt với tình hình khác nhau hoàn toàn ở trong và ngoài nước. Ông Bush đang tìm cách tận dụng 19 tháng cuối cùng trong nhiệm kỳ của mình, đương đầu với sự phản đối ngày càng gia tăng đối với chính sách Irắc của ông và tỷ lệ ủng hộ ở mức khoảng 30%, mức thấp trong thời gian ông giữ chức tổng thống. Cơ hội của ông bị hạn chế bởi cuộc chiến tranh này, vốn khiến Mỹ phải chịu áp lực cả trên lĩnh vực ngoại giao lẫn quân sự.

Trong khi đó ông Putin, người sẽ kết thúc nhiệm kỳ tổng thống vào năm 2008, đang bảo vệ một nước Nga trỗi dậy mạnh mẽ và giàu năng lượng. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm tới, đông đảo dư luận dự đoán bất kỳ ứng cử viên nào được ông lựa chọn làm người kế nhiệm sẽ giành thắng lợi.

Ông Bush cần giữ ông Putin trong nhóm người cùng chung mục đích ngoại giao nhằm giúp gây sức ép với Iran và Bắc Triều Tiên về các chương trình hạt nhân của họ, và nhà lãnh đạo của Nga này rõ ràng cảm thấy vai trò quan trọng của mình.

Tháng trước, quan hệ hai nước đã trở nên tồi tệ tới mức ông Putin đã so sánh chính sách đối ngoại của Mỹ với chính sách của chế độ Quốc xã. Đáp lại, ông Bush đã có hành động hiếm hoi khi công khai chỉ trích ông Putin làm chệch hướng cải cách dân chủ, điều trước đó ông vẫn ủy quyền cho các thuộc cấp của mình.

Mặc dù cuộc khẩu chiến hiện đã dịu bớt nhưng các quan chức Mỹ và Nga đều nhất trí sẽ không có bước khai thông nào về vấn đề tên lửa hoặc tương lai của Kosovo, một điểm chính bất đồng khác, tại Kennebunkport. Tuy nhiên, ông Bush - người hiện vẫn muốn tiếp đón các nhà lãnh đạo nước ngoài của ông tại trang trại Texas của mình - hy vọng sẽ nhận thấy ông Putin cởi mở hơn để thỏa hiệp trong khung cảnh ấm cúng của trang trại gia đình ông trên bờ biển Maine.

Ngày 28/6, một người phát ngôn của Điện Cremli cho biết cuộc gặp gỡ với Bush sẽ là "sự tiếp tục đối thoại trong bầu không khí không chính thức" và ông không hy vọng đạt được bước khai thông nào.

Cùng ngày, người phát ngôn Nhà Trắng Tony Snow cũng phát biểu rằng đây không phải là cuộc gặp thượng đỉnh, do vậy không nên chờ đợi những tuyên bố hay những đột phá lớn và trên thực tế "cuộc gặp này chỉ là một cơ hội để hai nhà lãnh đạo nói chuyện thẳng thắn và chân thành với nhau" về nhiều vấn đề.

 Ông Ariel Cohen, chuyên gia về Nga tại Viện Heritage Foundation, cho rằng đây có thể là "cơ hội thực sự cuối cùng" để cải thiện mối quan hệ Mỹ-Nga đang ngày một sa sút trước khi trước khi cả ông Putin và ông Bush rời nhiệm sở vào năm 2008 (Putin) và năm 2009 (Bush)".

Và đối với Tổng thống Bush, đây có lẽ cũng là cơ hội cuối cùng để ông có thể trực tiếp nhìn vào “tâm hồn” của ông Putin một lần nữa.

Kiến Văn