Ký ức hào hùng trong cuộc hội ngộ đặc biệt của những người "gác tuyến lửa"

Đầu giờ chiều 17/7, tại trụ sở UBND xã Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh rộn ràng bước chân của những cựu thanh niên xung phong (TNXP), thương binh và người có công đến tham dự chương trình khám bệnh, cấp thuốc, tặng quà tri ân.

Chương trình do báo Dân trí phối hợp với Hội Cựu TNXP Việt Nam, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, chính quyền tỉnh Hà Tĩnh, Công ty Dược phẩm Thái Minh cùng các đơn vị đồng hành tổ chức nhân dịp kỷ niệm 76 năm Ngày truyền thống lực lượng TNXP Việt Nam (15/7/1950-15/7/2026) và 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947-27/7/2026).

Tham dự chương trình có nhà báo Nguyễn Xuân Toàn, Phó Tổng Biên tập báo Dân trí; AHLĐ Thân Đức Nam, Phó Chủ tịch Hội Cựu TNXP Việt Nam; ông Nguyễn Thành Đồng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh; bà Nguyễn Ny Hương, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Bí thư Tỉnh đoàn Hà Tĩnh; ông Đinh Hữu Công, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Hà Tĩnh cùng đông đảo đại biểu, khách mời.

Về phía đơn vị tài trợ có ông Trần Văn Hiếu, Phó Tổng Giám đốc Công ty Dược phẩm Thái Minh và ông Vũ Mạnh Hùng, Giám đốc Kinh doanh Công ty Dược phẩm Thái Minh.

Những ký ức hào hùng nơi tuyến lửa

Ngồi giữa những người đồng đội ôn lại kỷ niệm xưa, ông Trần Văn Niệm (thôn Sơn Hòa, xã Thạch Hà) vẫn nhớ như in cảm giác choáng váng mỗi khi mặt đất rung chuyển bởi những trận mưa bom dội xuống tuyến đường huyết mạch mà ông cùng đồng đội ngày đêm bảo vệ trong những năm tháng chiến tranh.

Ông Niệm từng là TNXP thuộc Tổng đội 55 TNXP tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1968, khi đế quốc Mỹ tuyên bố đưa miền Bắc trở lại "thời kỳ đồ đá", ông Niệm cùng đồng đội bám trụ bảo vệ tuyến đường 15 chiến lược.

Ký ức đau buồn nhất với ông là trận bom B52 cuối năm 1972 tại xã Phú Lộc, khi ông và các đồng đội đang làm con đường 70. Trong khói bom mù mịt, 23 đồng đội của ông đã ngã xuống khi tuổi đời mới chỉ mười tám, đôi mươi.

Tại hội trường, ông Niệm nghẹn ngào đọc lại những câu thơ do chính mình viết từ nỗi đau mất đồng đội:

"Phú Lộc ơi đau thương này năm tháng chắc nào quên

Nhà nước tri ân xây lại miếu thờ

Lịch sử nay đã được ghi tên

Tuổi 18-20 hiến trọn cả cuộc đời”.

Ông Niệm 4 lần thoát chết trong gang tấc khi bom rơi ngay gần nơi trú ẩn. Có lần, đang đào đường, ông bị bom nổ hất tung lên rồi bất tỉnh.

Mang trên mình nhiều vết thương chiến tranh, người cựu TNXP luôn cho rằng mình là người may mắn. Ông tin những đồng đội ngã xuống đã chở che, để ông được sống tiếp.

Trên mảnh đất Hà Tĩnh giàu truyền thống cách mạng, mỗi tấc đất đều thấm đẫm mồ hôi và máu của thế hệ thanh niên xung phong - những người đã gửi lại tuổi thanh xuân đẹp nhất trên những tuyến đường lửa.

Phát biểu tại chương trình, nhà báo Nguyễn Xuân Toàn, Phó Tổng Biên tập báo Dân trí, bày tỏ niềm xúc động và vinh dự khi cùng các đơn vị đồng hành tham dự chương trình tại Hà Tĩnh trong những ngày tháng 7 tri ân.

Ông cho rằng, những cựu TNXP có mặt trong hội trường là đại diện cho một thế hệ đặc biệt, những người đã gửi lại tuổi thanh xuân đẹp nhất trên chiến trường, tại các trọng điểm bom đạn và trên những tuyến đường vận tải chiến lược của Tổ quốc.

“Có những người đã ra đi mãi mãi. Có những người trở về với những vết thương trên cơ thể. Cũng có những người phải mang theo bệnh tật và ký ức chiến tranh trong suốt cuộc đời.

Nhưng có một điều chưa bao giờ thay đổi, đó là tinh thần quả cảm, ý chí kiên cường và tình yêu đất nước sâu nặng của lực lượng TNXP Việt Nam”, nhà báo Nguyễn Xuân Toàn chia sẻ.

Phó Tổng Biên tập báo Dân trí nhấn mạnh, nếu không có những bước chân của các TNXP trên Trường Sơn và những cung đường vận tải giữa mưa bom, sẽ không có những con đường rộng mở, những thành phố sáng đèn và cuộc sống bình yên hôm nay.

Đại diện lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh, ông Nguyễn Thành Đồng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh, trân trọng cảm ơn báo Dân trí cùng các đơn vị đã dành tình cảm, nguồn lực để chăm lo cho cựu TNXP, thương binh và người có công trên địa bàn.

Theo ông Đồng, mặc dù kinh tế - xã hội của Hà Tĩnh thời gian qua có nhiều bước phát triển, địa phương vẫn còn 8.280 hộ nghèo và khoảng 11.500 hộ cận nghèo. Nhiều gia đình chính sách, cựu TNXP và người cao tuổi còn gặp khó khăn về đời sống, sức khỏe, cần sự chung tay của cộng đồng.

Ông mong báo Dân trí, Hội Cựu TNXP Việt Nam cùng các nhà tài trợ tiếp tục triển khai thêm những hoạt động an sinh tại xã Thạch Hà nói riêng và tỉnh Hà Tĩnh nói chung.

Góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh

Sau phần lễ ngắn gọn, các cựu TNXP lần lượt cầm phiếu bước về phía những bàn khám được bố trí trong hội trường.

Khu khám bệnh được sắp xếp gọn gàng, thuận tiện. Giữa dòng người, những mái đầu bạc nhận ra nhau sau hơn nửa thế kỷ. Họ nắm chặt tay, hỏi thăm sức khỏe, nhắc lại tên đơn vị, những cung đường từng đi qua và những đồng đội đã cùng sống, cùng chiến đấu năm nào.

Vì thế, buổi khám bệnh không chỉ là dịp chăm sóc sức khỏe mà còn trở thành cuộc hội ngộ ấm áp của những người từng gửi trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.

Trong lúc chờ đến lượt khám, những câu chuyện về một thời "sống bám cầu đường, chết kiên cường dũng cảm" lại được các cựu TNXP nhắc nhớ.

Bà Nguyễn Thị Lý (SN 1947) lặng lẽ ngồi ở một góc hội trường chờ đến lượt khám. Trên cơ thể người nữ cựu TNXP vẫn còn hằn những vết sẹo của một thời bom đạn.

Năm 1969, bà Lý gia nhập lực lượng TNXP. Bà cùng đồng đội làm nhiệm vụ mở đường trên các tuyến chiến lược như đường 7, đường 10 và đường 21, bảo đảm cho bộ đội cùng phương tiện, vũ khí hành quân vào chiến trường miền Nam.

Những ngày ấy, bà và đồng đội gần như không có một giấc ngủ trọn vẹn. Máy bay Mỹ liên tục đánh phá. Mỗi khi có báo động, mọi người chạy vào nơi trú ẩn. Vừa dứt tiếng bom, họ lại lập tức trở ra mặt đường, xúc đất đá lấp hố bom.

Khi các đơn vị pháo binh đi qua, nhóm TNXP tiếp tục bê đạn lên xe, giúp đoàn quân nhanh chóng di chuyển.

“Có những ngày ăn không kịp no, ngủ không tròn giấc. Nhưng đường bị đánh là phải ra sửa ngay. Chậm một chút thì xe không qua được, phía trước sẽ thiếu người, thiếu đạn”, bà Lý nhớ lại.

Năm 1972, khi đang cầm xẻng xúc đá đắp đường, bà bị trúng bom vào vùng đầu và chân rồi bất tỉnh. Một tuần sau tỉnh lại tại trạm y tế, bà mới biết mình đã được đồng đội đưa ra khỏi hiện trường.

Chiến tranh kết thúc, bà Lý trở về quê với những vết sẹo chằng chịt trên ngực, chân và những cơn đau thường xuất hiện mỗi khi thời tiết thay đổi. 

Với bà, sự quan tâm của các cấp, ngành và cộng đồng hôm nay là niềm an ủi lớn, phần nào xoa dịu những mất mát, đau thương mà chiến tranh để lại.

"Được thôn thông báo có các bác sĩ tuyến trên về khám, tôi mừng lắm. Nhà cách đây 5km nhưng tôi vẫn tự đạp xe đến, không muốn phiền con cháu. Quãng đường ấy có đáng gì so với những năm tháng đi mở đường ngày trước", bà Lý cười hiền.

Trong dòng người chờ đến lượt khám, ông Nguyễn Hữu Hoan (SN 1948) luôn có người vợ đồng hành. Bà Liên nắm chặt tay, chậm rãi dìu chồng qua từng khu vực đo huyết áp, khám mắt rồi đến bàn tư vấn nội khoa.

Ba năm tham gia lực lượng TNXP, ông Hoan bám trụ trên những cung đường từ Hà Tĩnh vào Quảng Bình (cũ). Trong ký ức của người cựu TNXP gần 80 tuổi, đó là những ngày tiếng bom nổ không ngớt, mặt đường liên tục bị cày xới và đồng đội lao vào san lấp hố bom giữa khói lửa.

Những năm tháng mở đường dưới mưa bom đã để lại nhiều thương tích trên cơ thể ông. Sáu năm nay, ông bị thoái hóa võng mạc đáy mắt, thị lực suy giảm nghiêm trọng, gần như chỉ còn nhìn thấy những bóng mờ.

Tuổi tác cùng những di chứng chiến tranh khiến trí nhớ của ông ngày một giảm sút. Có lần, ông rời nhà từ sáng nhưng rồi lạc đường vì không còn nhớ lối về.

Tại buổi khám bệnh, người cựu TNXP từng băng qua những cung đường bom đạn nay phải vịn vào cánh tay vợ để di chuyển giữa hội trường. Bà Liên kiên nhẫn dìu chồng qua từng bàn khám, cẩn thận đưa giấy tờ cho bác sĩ rồi nhẹ nhàng nhắc lại từng lời dặn để ông ghi nhớ.

Các bác sĩ khám bệnh, tư vấn sức khỏe cho các cựu TNXP và thương binh.

Khu vực khám bệnh tại được bố trí thành nhiều bàn riêng biệt để đo huyết áp, cân nặng, khám nội khoa, tim mạch, mắt, tai - mũi - họng, cơ xương khớp, xét nghiệm viêm gan B, siêu âm.

Các bác sĩ trực tiếp kiểm tra, chẩn đoán, tư vấn tình trạng sức khỏe cho từng người. Với những bệnh nhân cao tuổi nghe kém, bác sĩ phải nói chậm, ghé sát để giải thích rõ kết quả khám và cách sử dụng thuốc.

Không ít cựu TNXP lần đầu được nghe tư vấn cặn kẽ về bệnh lý xương khớp mạn tính, tăng huyết áp, chế độ ăn uống và cách tự theo dõi sức khỏe tại nhà.

Theo TS.BS Nguyễn Minh Trọng, Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Gan mật - Tiêu hóa, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, các y, bác sĩ đã thăm khám cho gần 250 cựu TNXP.

Qua kiểm tra, những bệnh thường gặp nhất là tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính và các vấn đề về xương khớp. Đáng chú ý, đoàn khám ghi nhận trường hợp một bác gái có khối u dù chưa có triệu chứng gì đặc trưng bên ngoài.

“Đặc thù các bác là người cao tuổi và yếu tố địa phương hay ăn mặn nên tình trạng cao huyết áp rất phổ biến. Qua thăm khám cứ 10 bác, chúng tôi lại phát hiện 8 trường hợp cao huyết áp”, BS Trọng cho biết.

Không chỉ khám bệnh, đội ngũ y, bác sĩ còn dành thời gian tư vấn về dinh dưỡng, vận động, phòng ngừa biến chứng và xây dựng thói quen sống phù hợp với từng độ tuổi, từng bệnh nền.

Tại chương trình, các chuyên gia của tổ chức Wellbeing cũng đã đồng hành cùng báo Dân trí tổ chức tư vấn kiến thức và tập huấn kỹ năng nhận diện sơ cứu đột quỵ.

Theo các chuyên gia, đây là kỹ năng đặc biệt cần thiết với các trường hợp cựu TNXP tuổi đã cao. Với đột quỵ, thời gian là sự sống. Chỉ cần được sơ cứu đúng cách trong thời gian vàng sẽ hạn chế tối đa nguy cơ tử vong và các di chứng.

Nhiều món quà tri ân ý nghĩa dành tặng những người gác tuyến lửa

Chia sẻ với phóng viên báo Dân trí, ông Thân Đức Nam, Phó Chủ tịch Hội Cựu TNXP Việt Nam, cho biết lực lượng TNXP có những đóng góp to lớn trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, bảo vệ biên giới sau năm 1975 và tham gia xây dựng kinh tế.

Hiện nay, Hội Cựu TNXP Việt Nam có khoảng 397.000 hội viên trên cả nước.

Ông Nam cho biết, nhiều cựu TNXP rời quê lên đường khi mới 18-20 tuổi. Có người đến nay vẫn sống 1 mình, không lập gia đình; có trường hợp chịu ảnh hưởng của chất độc hóa học hoặc mang thương tật, bệnh tật kéo dài.

Nhằm tri ân những đóng góp của lực lượng TNXP, báo Dân trí đã thay mặt bạn đọc trao tặng 5 ngôi nhà Nhân ái tới Hội cựu TNXP tỉnh Hà Tĩnh; trao tặng 20 suất quà tới 20 cựu TNXP và 10 suất quà tới 10 thương binh có hoàn cảnh khó khăn. Mỗi suất quà trị giá 1 triệu đồng tiền mặt.

Đồng hành cùng báo Dân trí, Công ty Dược phẩm Thái Minh trao tặng 250 suất quà là các loại thuốc, thực phẩm chăm sóc sức khỏe (mỗi suất trị giá 250.000 đồng) tới các cựu TNXP và thương binh.

Đồng thời, Công ty Dược phẩm Thái Minh cũng trao tặng 40 triệu đồng tiền mặt và phần quà đến 20 cựu TNXP và 20 thương binh trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh.

Tại chương trình, ông Thân Đức Nam, Phó Chủ tịch Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam mong rằng, trong thời gian tới, báo Dân trí và các đơn vị sẽ tiếp tục triển khai những chương trình ý nghĩa tại nhiều tỉnh, thành; tổ chức thăm khám, cấp thuốc và hỗ trợ các cựu TNXP có hoàn cảnh khó khăn.

"Chúng ta có thể thấy, trong hội trường hôm nay có nhiều bác, nhiều cô, chú, anh, chị tuổi đã cao, sức khỏe yếu, khó có điều kiện đi xa để khám bệnh. Vì vậy, việc báo Dân trí cùng các đơn vị đồng hành phối hợp với các cơ quan của tỉnh Hà Tĩnh tổ chức gặp mặt, khám bệnh, cấp thuốc và trao quà ngay tại địa phương mang ý nghĩa rất thiết thực", ông Nam nhấn mạnh.

Ảnh: Mạnh Quân