“Tôi hiểu cuộc đời trước sau cũng chết, nên cố sống thật ý nghĩa từng ngày”

Buổi chiều đầu tháng 8, giai điệu từ những bài hát quen thuộc, vui tai được các sinh viên ngành y mang đến tận giường bệnh khoa Ung bướu của Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TPHCM), trong khuôn khổ chương trình "Vững bước - Đồng hành cùng người bệnh ung thư và người chăm sóc".

Thanh âm “chữa lành” cho chiến binh K lẫn người nuôi bệnh

Khi tiếng nhạc vừa vang lên, bà Nguyễn Thị Thanh (57 tuổi) chăm chú lắng nghe. Đối với bà, đây như phút thư giãn hiếm hoi trong quá trình truyền hóa chất.

Bà Thanh phát hiện mắc ung thư vú vào năm 2024, khi bệnh đã ở giai đoạn 3. Sau thời gian phẫu thuật và điều trị tích cực, bệnh nhanh chóng tiến triển sang giai đoạn 4, di căn xương.

Hai năm qua, thời gian của người phụ nữ gần như chỉ xoay quanh bệnh viện và những đợt điều trị, khiến cuộc sống gần như đảo lộn. Không còn đủ sức khỏe để làm giúp việc như trước, lại sống một mình không người thân bên cạnh, hành trình chống chọi bạo bệnh của bà Thanh vô cùng gian nan.

Mỗi 21 ngày, bà Thanh lại vào viện xét nghiệm, kiểm tra sức khỏe rồi hoá trị. Giữa mốc thời gian này, bà đi bán vé số để có tiền trang trải cuộc sống và dành dụm cho những lần nhập viện tiếp theo. Không ít lần vì gánh chịu những cơn đau và những lần cấp cứu bất chợt vì sức khỏe yếu, bà từng suy nghĩ sẽ buông xuôi theo số phận.

“Tiền bán vé số kiếm được bao nhiêu, tôi đều cố dành dụm để tới ngày vô thuốc. Có những lúc tôi thấy mình đã cạn kiệt tiền lẫn sức lực, tinh thần cũng ảnh hưởng ít nhiều. Hôm nay, thấy các y bác sĩ và các bạn sinh viên mang đàn đến tận nơi phục vụ văn nghệ cho mọi người, tôi cũng phần nào thấy vơi bớt sự lo lắng, cảm thấy mình không cô độc trong cuộc đời này.

Tôi hiểu cuộc đời trước sau gì cũng phải chết, thành thử ra phải cố sống thật ý nghĩa từng ngày”, nữ bệnh nhân tâm niệm.

7 năm qua, ông Nguyễn Thanh Sang (55 tuổi, ngụ TPHCM) coi bệnh viện là nhà, khi người đầu ấp tay gối phát hiện mắc căn bệnh ung thư đại tràng. Sau thời gian dài điều trị qua 3 bệnh viện với chi phí hàng trăm triệu đồng, bà Th. (vợ ông Sang) bước vào giai đoạn chăm sóc giảm nhẹ.

Các con đều đã định cư nước ngoài, họ phải tự bảo ban nhau. Trong hành trình đồng hành cùng vợ, ông Sang cũng gần như quên hẳn việc chú ý chăm sóc bản thân. Ngày qua ngày, ông quen với việc chịu đựng những cơn mệt mỏi, đau lưng xuất hiện với tần suất thường xuyên.

“Có lúc tôi cứ quẩn quanh cả ngày ở bệnh viện để chăm sóc vợ. Những khi lên cơn đau lưng, tôi thường đấm mạnh vào chỗ đau, nhưng tái đi tái lại hoài. Tôi rất căng thẳng vì không nghĩ mình rơi vào hoàn cảnh thế này…

Hôm nay, vợ chồng tôi được các bạn trẻ phục vụ âm nhạc tại chỗ nhiều bài nhạc rất hay. Không chỉ vậy, bệnh viện tiến hành hoạt động hỗ trợ tâm lý dành cho người chăm sóc. Nhờ vậy, tôi mới nhận ra nhiều cách chăm sóc sức khỏe sai lầm.

Tôi nghĩ còn nhiều người nuôi bệnh chỉ làm theo bản năng như tôi, vì đâu có ai hướng dẫn cụ thể. Những hoạt động hôm nay các y bác sĩ dành tặng cho khoa Ung bướu rất thiết thực”, ông Sang bày tỏ.

Còn bà Kim Oanh (62 tuổi, ngụ phường Đức Nhuận, TPHCM) chia sẻ, đến nay bản thân vẫn chưa trấn tĩnh hoàn toàn, khi nghe bác sĩ thông báo chồng phát hiện ung thư phổi giai đoạn 2, với khối u lớn nằm ngay vị trí cuống phổi, không thể thực hiện phẫu thuật.

Mỗi lần đưa chồng vào viện hóa trị là một lần người vợ sống trong nỗi lo. Nhưng dù rất sốc, người phụ nữ vẫn cố gắng trấn tĩnh để động viên chồng lạc quan kiên trì chống chọi bạo bệnh.

“Từ ngày ông ấy bệnh, công ty đã cho nghỉ hưu sớm. Tôi chỉ làm nghề may gia công thu nhập không nhiều, nên cuộc sống khá chật vật. Chỉ mong sau khi có hoạt động âm nhạc tại giường bệnh, chồng tôi có thêm niềm vui và động lực, tin tưởng mình sẽ được chữa lành”, bà Oanh hy vọng.

Nhiều người chăm sóc không biết mình đang kiệt sức

Theo thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hồ Hoàng Phương, trong quá trình hỗ trợ nhóm người chăm sóc, các chuyên gia ghi nhận nhiều trường hợp phải đối diện với tình trạng căng thẳng kéo dài, lo lắng về bệnh tật của người thân và kiệt sức cả về thể chất lẫn cảm xúc.

Một số người xuất hiện đau đầu, đau vùng vai gáy, tê bì chân tay và đau thắt lưng. Những biểu hiện này có thể liên quan một phần đến tâm lý, đồng thời cũng đến từ việc thiếu ngủ hoặc phải chăm sóc, nâng đỡ người bệnh trong thời gian dài. Đáng chú ý, nhiều người không nhận ra đây là dấu hiệu cho thấy bản thân đang quá tải.

“Gần như mọi người chỉ nói chung chung rằng mình mệt khi chăm sóc bệnh nhân, mà không biết mình có vấn đề tâm lý, với các dấu hiệu phổ biến như thường xuyên lo lắng, khó thư giãn, khó ngủ, dễ cáu gắt, dễ bực bội hoặc khó kiểm soát cảm xúc.

Có người chăm sóc người thân 2-3 năm, thậm chí chăm vợ nằm liệt suốt 7 năm. Có trường hợp một người hơn 30 tuổi cùng lúc chăm sóc bố, mẹ và dì ruột, được chúng tôi ghi nhận nhiều biểu hiện căng thẳng, mệt mỏi và xuất hiện các cơn đau về thể chất.

Có người đau tức ngực, hụt hơi, khó thở nhưng vẫn nghĩ “chắc ngày mai sẽ ổn”, phải “ráng thêm một chút”. Người chăm sóc thường dành toàn bộ năng lượng để theo dõi tình trạng của thân nhân, nhưng những dấu hiệu bất thường của chính họ lại bị bỏ qua”, thạc sĩ Hồ Hoàng Phương phân tích.

Từ thực tế trên, bên cạnh hoạt động "Giai điệu blouse trắng", workshop tâm lý dành cho người chăm sóc tham gia chương trình tập trung vào việc giúp họ nhận diện các dấu hiệu stress, kiệt sức về thể chất và cảm xúc. Đồng thời, họ cũng được hướng dẫn cách tự chăm sóc bản thân, như các kỹ thuật tự massage, thư giãn cơ thể, nhận diện cảm xúc và quan trọng hơn là biết khi nào mình cần lên tiếng để tìm kiếm sự hỗ trợ.

Việc chăm sóc cho người chăm sóc sẽ giúp họ cảm thấy mình không đơn độc.

“Cảm giác tội lỗi có thể xuất hiện , khi người chăm sóc cho rằng mình chưa dành đủ thời gian hoặc chưa làm tốt việc chăm sóc người thân. Áp lực tài chính cũng là nỗi lo thường trực ở những gia đình có người bệnh nặng hoặc phải điều trị kéo dài.

Khi được nói ra và có người lắng nghe, chia sẻ, họ sẽ giải tỏa được những cảm xúc căng thẳng, mệt mỏi mà trong quá trình chăm sóc người thân không ai hiểu.

Với những người bệnh đang phải đối diện với một hành trình điều trị dài, đôi khi một giờ nghe nhạc, một cuộc trò chuyện hay một món quà nhỏ cũng trở thành liều thuốc tinh thần giữa những ngày đầy lo lắng”, chuyên gia tâm lý chia sẻ.

Điều trị không chỉ có thuốc

TS.BS Võ Hồng Minh Công, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho biết, mỗi ngày bệnh viện có số lượng lớn người đến khám và điều trị, riêng khoa Ung bướu tiếp nhận hơn 100 bệnh nhân. Với những tình trạng ung thư phải điều trị kéo dài, áp lực không chỉ nằm ở bệnh tật mà còn ảnh hưởng đến tâm lý của người bệnh và gia đình.

Theo ông Công, việc chăm sóc sức khỏe bệnh nhân không thể chỉ dừng lại ở thuốc hay các kỹ thuật chuyên môn, mà cần có sự kết hợp giữa điều trị y khoa và hỗ trợ tinh thần. Và trong hành trình điều trị ung thư, phía sau mỗi người bệnh không chỉ có bác sĩ, điều dưỡng hay phác đồ điều trị, mà còn có những người thân âm thầm gánh vác.

Từ định hướng này, Bệnh viện Nhân dân Gia Định từng bước triển khai các hoạt động hỗ trợ người bệnh và thân nhân, hướng đến chăm sóc toàn diện hơn trong quá trình điều trị.

Các chuyên gia khuyến cáo, người chăm sóc không nên chờ đến khi kiệt sức, mà cần lên tiếng sớm để có sự hỗ trợ kịp thời, giúp cân bằng sức khỏe thể chất và tinh thần để có thể tiếp tục đồng hành với bệnh nhân ung thư trên hành trình sự sống.