Những điều chưa biết về nữ anh hùng Trần Thị Lý

Dân trí Giữa năm 1958, BV Việt - Xô tiếp nhận một bệnh nhân đặc biệt. Hồ sơ bệnh án ghi: "Trần Thị Nhâm (tức Lý), tuổi 25, quê Miền Nam, cân nặng: 26 kg. Tình trạng bệnh: Suy kiệt, luôn lên cơn co giật, có 42 vết thương trên người liên tục rỉ máu, đầu vú bị cắt còn loét nham nhở, bộ phận sinh dục chảy máu liên tục".

Người con gái anh hùng

 

Từ nhà mẹ Suốt, chúng tôi có ý định vào Đà Nẵng để tìm hiểu về người con gái Việt Nam anh hùng Trần Thị Lý. Cái khó nhất là chúng tôi chỉ biết chị Lý từng sống ở Đà Nẵng và có trường Trần Thị Lý ở TP Đà Nẵng, còn những thông tin khác như gia đình chị Trần Thị Lý bây giờ ở đâu, chị Lý mất khi nào, những kỷ vật còn lại của chị Lý... thì chúng tôi mù tịt. Rất may, chúng tôi nghe được thông tin chị Lý có một người con nuôi là Thùy Linh đang ở phố Lê Lợi, Đà Nẵng. Liên lạc với Thuỳ Linh, chúng tôi nhận được một lời hẹn gặp ông Tuấn, ba nuôi của Thuỳ Linh, chồng của chị Lý.

 

Hơn 9 giờ sáng, chúng tôi có mặt tại ngôi nhà của gia đình chị Lý trên phố Lê Lợi. Tiếp chúng tôi là một người đàn ông gầy yếu. Ông bị căn bệnh hễ cứ gặp nắng, gió là ốm nên không thể ra ngoài được. Biết chúng tôi muốn tìm hiểu về cuộc đời của chị Lý, ông lặng đi một lát rồi nói: Lý mất rồi, những kỷ vật của Lý cũng không còn nhiều nữa. Nhưng những gì về Lý thì ông chẳng thể nào quên.

 

Những năm 1956-1958, chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng cực kỳ ác liệt. Từ năm 1956, chị Lý lúc đó mới 23 tuổi đã tham gia làm giao liên cho cách mạng ở huyện Điện Bàn - Quảng Nam. Gia đình chị Lý có 7 anh chị em thì có tới 5 người là liệt sĩ. Ngay tại nghĩa trang liệt sĩ Quảng Nam, mộ 3 chị em của chị Lý cùng đặt ở đây.

 

Chị Lý bị bắt khi đang trên đường đi công tác. Những ngày ở tù, chị phải hứng chịu biết bao đòn tra tấn khủng khiếp của kẻ thù. Sau này nhà báo Bích Thuận (Báo Phụ nữ VN) đã vào tận nơi tìm hiểu khi chị Lý còn sống và đã viết cuốn sách Sống giữa tình thương  nói về đoạn đời oanh liệt của chị Trần Thị Lý.

 

Có lẽ cũng ít người biết được Trần Thị Lý chính là cháu nhà cách mạng Trần Cao Vân, người đã nhiều lần mưu toan chống Pháp và bị đi đày ở Côn Đảo 6 năm. Năm 1916, Trần Cao Vân cùng Thái Phiên lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Quang Phục hội. Khởi nghĩa thất bại, 2 ông bị bắt và bị chém ở cố đô Huế.

 

Trần Thị Lý tên thật là Trần Thị Nhâm. Chị được kết nạp Đảng năm 18 tuổi. Trần Thị Lý bị bắt năm 1956 và để khuất phục chị, bọn địch đã không từ bất cứ thủ đoạn tra tấn dã man tàn ác nào. Sau hơn 2 năm giam cầm, tù đầy, tra tấn dã man mà không khai thác được gì, địch vứt chị Lý ra ngoài nhà lao vì tưởng chị đã chết.

 

Nhưng chị vẫn sống với một sức mạnh lạ kỳ. Tổ chức đã quyết định đưa chị ra Bắc trong một hành trình rất đặc biệt: từ Quảng Nam vào Sài Gòn, sang Phnômpênh (Campuchia) rồi từ đó bay bằng máy bay ra Hà Nội, trong lúc chị Lý mình đầy thương tích.

 

Lúc đó là vào giữa năm 1958. Phòng bệnh số 8, Nhà A1, BV Việt - Xô tiếp nhận một bệnh nhân đặc biệt. Hồ sơ bệnh án ghi: "Trần Thị Nhâm (tức Lý), tuổi 25, quê Miền Nam, cân nặng: 26 kg. Tình trạng bệnh: Suy kiệt, luôn lên cơn co giật, có 42 vết thương trên người liên tục rỉ máu, đầu vú bị cắt còn loét nham nhở, bộ phận sinh dục chảy máu liên tục".

 

Nhà thơ Tố Hữu đã đến bên giường bệnh thăm chị và ông đã khóc vì quá xúc động. Bài thơ Người  con gái VN của ông xuất hiện tháng 12/1958. Bài thơ sau đó đưa vào sách giáo khoa, được dịch ra nhiều thứ tiếng, gây xúc động lòng người và là tâm điểm chú ý của dư luận quốc tế. Trần Thị Lý chính là bằng chứng sống tố cáo tội ác chiến tranh lúc đó.

 

Cuộc đối thoại với người ở lại

 

Ông Tuấn lên gác và lấy xuống gần như tất cả những gì còn lại của chị Lý. Những bức ảnh chụp chị nằm trên giường bệnh, rồi chụp chị lúc ở Liên Xô, Tiệp Khắc, Bungari, khi chị sang chữa bệnh và tố cáo tội ác chiến tranh.  

 

Ông nhớ lại: Lúc đó vào năm 1968, tôi cũng từ chiến trường Quảng Đà ra Hà Nội. Trước đó tôi cũng đã biết và khâm phục Lý. Ra Hà Nội đến K5, ở Quảng Bá, Hồ Tây bây giờ, tôi được gặp Lý. Nom Lý gầy gò, tiều tuỵ, nhưng cảm phục Lý, lại nhân tình đồng hương, nên chúng tôi luôn gần nhau, tâm sự động viên nhau, rồi dần thành tình yêu. Chúng tôi cũng tổ chức một đám cưới rất đơn giản và phải chờ sau này đến năm 1978, mới làm thủ tục đăng ký kết hôn. Biết là không thể sinh nở được vì Lý có quá nhiều vết thương, chúng tôi xin bé Thuỳ Linh (lúc bé mới được vài ngày tuổi) để làm con nuôi.

 

Qua câu chuyện với ông Tuấn chúng tôi mới biết, đến tận năm 1992, có nghĩa gần  40 năm sau cái ngày hình ảnh anh hùng của Trần Thị Lý  được cả thế giới biết đến, chị Lý mới được công nhận và phong tặng danh hiệu Anh hùng. Tại sao chị Lý không được phong tặng danh hiệu này ngay những năm 60 - 70 hoặc ngay sau khi giải phóng hoàn toàn đất nước? Ông Tuấn cười buồn lảng tránh: “Có lẽ các ổng cũng bận quá”.

 

Rất nhiều người không biết rằng sau ngày giải phóng, gia cảnh chị Lý rất nghèo. Cả 2 vợ chồng và cô con gái nhiều năm liền vẫn sống trong ngồi nhà cấp 4 tồi tàn ở trên đường Hải Phòng (Đà Nẵng). Có lúc vợ chồng chị phải sản xuất bia thủ công để kiếm sống. 

 

Chị Lý mất ngày 20/11/1992 ở tuổi 59, chỉ sau khi chị được phong tặng danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang ít lâu. Sau này khi chị mất, Hãng phim tài liệu TƯ có làm một cuốn phim khá công phu về cuộc đời chị dựa vào cái  tên trong bài thơ Người con gái VN của Tố Hữu. Một số nhà báo có về tận nơi tìm hiểu và viết về chị.

 

Ông Tuấn đưa cho tôi xem một số bức ảnh chị Lý chụp chung với các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Có lẽ những bức ảnh là những kỷ vật quý giá nhất còn giữ lại của chị Lý. Mất một hồi lâu, ông Tuấn mang từ trên bàn thờ chị Lý xuống một chiếc mũ sắt. Đó là chiếc mũ sắt mà Bác Hồ  đã tặng cho chị. Những kỷ vật còn lại chỉ còn cái màn, một lọ hoa và chiếc vali mà Bác Hồ tặng nhưng Viện bảo tàng Cách mạng VN ngoài Hà Nội đã "xin" mất.

 

Một kỷ vật nữa vẫn còn lưu giữ là cuốn sách Người con gái VN được dịch ra tiếng Trung Quốc trên có ghi bút tích của nhà thơ Chế Lan Viên "Kính tặng chị Trần Thị Lý. Nhờ chị Anh Thơ chuyển giúp. 1959". Nét chữ đôi chỗ đã nhoè. Ông Tuấn cũng không biết chị Anh Thơ lúc đó là ai.

 

Đến bây giờ, gần 50 năm đã trôi qua, tôi có thêm được một may mắn khi đứng ngay trong ngôi nhà của chị Trần Thị Lý, gặp những người thân và được nghe kể về chị.

 

Những nhân chứng còn sót lại, đã từng sống, chiến đấu cùng chị Lý cũng không còn nhiều người như ông Bẩy Quang, người tổ chức đưa Trần Thị Lý ra miền Bắc, hay bà Bảy Vân, người giao liên cùng tổ với Lý. Nay họ đều đã ở tuổi ngoài 70, ốm yếu vì bệnh tật do lao tù của địch.

 

Rời nhà chị Trần Thị Lý, chúng tôi đi qua nghĩa trang Điện Bàn, nơi có mộ của Trần Thị Lý. Gió vẫn vi vút thổi trên cánh đồng lúa. Ngẫm lại những gì đã qua trong cuộc đời chị Lý, chúng tôi không khỏi cảm thấy chút se sắt buồn...

 

Hiền Chi Mai

Tag :
MỚI NHẤT
Nhếch nhác chợ Hàn Đà Nẵng
Nhếch nhác chợ Hàn Đà Nẵng

(Dân trí) - Ở nơi được coi là mặt tiền của thành phố Đà Nẵng, với những công trình trọng điểm và sang trọng nằm sát bên sông Hàn, nổi lên một khu chợ nhếch nhác, siêu vẹo, ảnh hưởng rất lớn đến mỹ quan thành phố - chợ Hàn.

Thứ tư, 06/09/2006 - 10:46

Ngư phủ quái kiệt trên sông Lô
Ngư phủ quái kiệt trên sông Lô

(Dân trí) - Bầu trời sau cơn mưa vẫn còn vần vũ như chụp một màu tối đen đáng sợ xuống dòng sông Lô, khiến cho người đứng trên bờ vọng xuống hay ai lạ nước lạ cái không khỏi rùng mình ớn lạnh. Nhưng cũng lúc đó thì ông và người con trai duy nhất của mình lại chèo thuyền vác lưới ra sông.

Thứ tư, 06/09/2006 - 10:41

Sapa: Người lên nghỉ lễ đông nghìn nghịt
Sapa: Người lên nghỉ lễ đông nghìn nghịt

(Dân trí) - Những ngày nghỉ lễ Quốc Khánh, phóng viên Dân Trí mua vé tầu Hà Nội – Lào Cai để đi Sapa với hy vọng: Người ta sẽ đổ xô đi biển chứ không có nhiều người lên núi. Nhưng thật là sai lầm. Cùng với Sầm Sơn, Cửa Lò, Hạ Long…thì Sapa cũng là một điểm đến trong những ngày này đông nghìn nghịt.

Thứ ba, 05/09/2006 - 06:07

Kỳ 2: Tường thuật của những nhân chứng sống
Kỳ 2: Tường thuật của những nhân chứng sống

(Dân trí) - Cái chết của vợ chồng Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh và đứa con nhỏ đã trở thành nỗi ám ảnh không thể nào nguôi đối với thân nhân của họ và nhiều người khác. Riêng đối với gia đình hoạ sĩ Doãn Châu - những người cùng ngồi trên chiếc xe bị nạn - thì cái ngày kinh hoàng đó lúc nào cũng như chỉ mới hôm qua.

Thứ ba, 05/09/2006 - 02:50

Mở vòng tay đón con em nạn nhân bão Chanchu đến trường
Mở vòng tay đón con em nạn nhân bão Chanchu đến trường

(Dân trí) - Cơn bão Chanchu ngoài khơi xa đã để lại hậu quả nặng nề về người và của cho bà con suốt dọc dài vùng biển miền Trung. Cùng lúc đó, một “cơn bão” khác, ngấm ngầm nhưng không kém mãnh liệt đã và đang diễn ra trong các gia đình nạn nhân. Năm học mới bắt đầu, các em nhỏ lại canh cánh nỗi lo đến trường.

Thứ ba, 05/09/2006 - 01:58

Một nhà sư đi vay tiền làm từ thiện
Một nhà sư đi vay tiền làm từ thiện

60 năm, sư bà Thích Đàm Ánh, 83 tuổi, chủ trì chùa Phụng Thánh, Hà Nội đã kêu gọi được hàng chục tỷ đồng để cứu người nghèo đói. Bà vừa được Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tặng Huân chương lao động hạng ba vì thành tích này, nhưng khi hỏi chuyện bà gạt đi: "Làm phúc không mong được ghi công".

Thứ bảy, 02/09/2006 - 10:33

Hà Tây có “ngã ba tình”
Hà Tây có “ngã ba tình”

(Dân trí) - Thị trấn Xuân Mai nhỏ như lòng bàn tay nhưng có tới vài trăm quán cà phê trá hình, điểm đến của hàng trăm gã trai thích của lạ, dân chơi và dân xã hội đen. Khắp thị trấn ngột ngạt mùi son phấn, dao búa, ma túy và HIV.

Thứ sáu, 01/09/2006 - 10:57

Kỳ 2: Gặp người “đánh thức” hàng ngàn tử thi
Kỳ 2: Gặp người “đánh thức” hàng ngàn tử thi

(Dân trí) - Trong suốt 15 năm công tác, anh không nhớ nổi mình đã “trò chuyện” với bao nhiêu tử thi, chỉ biết rằng anh đã cùng cơ quan điều tra “giải đáp” thành công hàng ngàn vụ án phức tạp và bí ẩn. Đồng đội gọi anh là “sát thủ” giải phẫu tử thi Nguyễn Đình Trung…

Thứ tư, 30/08/2006 - 10:47

Kỳ 1: Tử thi biết… nói
Kỳ 1: Tử thi biết… nói

(Dân trí) - “… Người bác sĩ cẩn thận dùng hai tay bám vào chiếc đầu trọc lóc. Ông tỉ mẩn lật lật chiếc đầu, ghé sát mặt vào chăm chú quan sát. Ông dùng một con dao nhỏ rạch da đầu từ vành tai trái sang vành tai phải. Hai mép da đầu mở ra, để lộ những giọt máu nâu xỉn...”.

Thứ ba, 29/08/2006 - 09:53

Kỳ 1: Mùa hè định mệnh!
Kỳ 1: Mùa hè định mệnh!

(Dân trí) - Một ngày mùa hè năm 1988, giới văn nghệ sỹ và công chúng bàng hoàng hay tin: Vợ chồng Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh lâm nạn trong vụ tai nạn giao thông ở Hải Dương. Sự nổi tiếng của cặp vợ chồng nghệ sĩ tài danh này đã khiến cho việc ra đi của họ trở nên bí ẩn trong lòng công chúng.

Thứ hai, 28/08/2006 - 02:38

Sự thật về một làng AIDS ở Thái Bình
Sự thật về một làng AIDS ở Thái Bình

(Dân trí) - Thời gian gần đây, những cái chết trẻ liên tiếp xảy ra khiến người dân xã Thái Hồng, huyện Thái Thuỵ, tỉnh Thái Bình hoang mang lo lắng. Dư luận đồn rằng đại dịch AIDS và ma túy đang hoành hành nơi đây...

Thứ sáu, 25/08/2006 - 10:14

200 nghìn đồng và 4 tháng tù giam (kỳ cuối)
200 nghìn đồng và 4 tháng tù giam (kỳ cuối)

(Dân trí) - Trong buổi sáng ngày 10/3/2000, chúng tôi chuẩn bị tài liệu và máy ghi âm để chiều làm việc với Giám đốc Công an TP Hà Nội Phạm Chuyên: "Sơ sểnh là chết đấy". TBT Trần Quang Quý nhắc như vậy. Hoá ra nhà báo cũng sợ công an chứ chẳng riêng gì bà Nga.

Thứ ba, 22/08/2006 - 11:59

ĐÁNG QUAN TÂM
Đi “chợ đồ chôm” ở Hải Phòng
Đi “chợ đồ chôm” ở Hải Phòng

(Dân trí) - Ở Hải Phòng, những tay sành sỏi không ai không biết đến khu vực chợ đường tàu trên phố Cát Cụt, quận Lê Chân. Từ nhiều năm nay, khu vực này được biết đến như một “trung tâm thương mại đen” liên hoàn, với các dịch vụ chỉ nghe qua đã thấy sởn da gà: cầm đồ, ghi đề và bán hàng ăn cắp.

Thứ hai, 21/08/2006 - 11:24

Liệt sĩ trở về
Liệt sĩ trở về

Cái tin liệt sĩ Róc "sống lại" và trở về nhà vào ngày 14/8 vừa qua đã làm xao động xã nhỏ Hồng Thái Tây (Đông Triều, Quảng Ninh) vốn rất yên tĩnh. Trong bản danh sách 92 liệt sĩ sẽ được khắc tên trên đài tưởng niệm liệt sĩ của xã (sắp hoàn thành), người ta đã phải xoá vội cái tên Lê Văn Bắc, một cái tên khác của ông Róc.

Chủ nhật, 20/08/2006 - 10:00

Những mảnh đời hè phố...
Những mảnh đời hè phố...

Ở Sài Gòn, có những người ngày này sang ngày khác, tháng này sang năm khác cứ thường trực khẩu trang, găng tay, áo khoác để chường mặt ra đường (trừ giờ ngủ đêm) bất chấp mọi loại thời tiết. Đó là những mảnh đời, có nhiều cơn nức nở, những nụ cười bộc tuệch, những hy vọng mong manh…

Thứ bảy, 19/08/2006 - 10:00

200 nghìn đồng và 4 tháng tù giam (kỳ 2)
200 nghìn đồng và 4 tháng tù giam (kỳ 2)

Cuộc phỏng vấn các ông Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND, Trưởng Công an xã Chiềng Sơ và những người hàng xóm của bà Dương Thị Nga được tiến hành ngay trong đêm.

Thứ tư, 16/08/2006 - 11:55

Bên bến đò Mẹ Suốt
Bên bến đò Mẹ Suốt

(Dân trí) - Chúng tôi qua Bảo Ninh, quê mẹ Suốt vào một trưa hè nắng rát. Ngay gần cầu Nhật Lệ bắc qua sông Nhật Lệ (Quảng Bình) là con đường Mẹ Suốt, nơi đặt bức tượng mẹ Suốt. Hơn 40 năm trôi qua, mẹ Suốt không còn nữa, những kỷ vật gắn với hình ảnh mẹ cũng cái còn cái mất.

Thứ ba, 15/08/2006 - 04:57

Nghề mò đá đáy sông
Nghề mò đá đáy sông

(Dân trí) - Những người có dịp qua cầu Cẩm Thuỷ (thuộc huyện Cẩm Thuỷ, Thanh Hoá) nhìn suống sông Mã, sẽ thấy một làng chài nhỏ bên bờ sông. Từ nhiều năm nay, khi con tôm, con cá ngày càng cạn kiệt, dân chài đã chuyển sang làm nghề mới - mò đá cuội trên sông.

Thứ ba, 15/08/2006 - 11:29

Những đứa trẻ “n lần” bất hạnh!
Những đứa trẻ “n lần” bất hạnh!

(Dân trí) - Nguyễn Thị Thu Thủy 10 tuổi, Phạm Đình Đức 9 tuổi, Triệu Anh Tú 8 tuổi... những cái tên bình dị, những khuôn mặt thiên thần, những đứa trẻ nhiễm HIV... Và những định kiến nghiệt ngã của người lớn khiến các em lỡ hẹn với tiếng trống mở trường.

Thứ hai, 14/08/2006 - 12:13

Ngư dân gặp nạn không được trợ cấp vì tòa chưa… tuyên chết
Ngư dân gặp nạn không được trợ cấp vì tòa chưa… tuyên chết

Họ đã lập bàn thờ hương khói cho chồng, con từ 17 tháng nay nhưng vẫn chưa nhận được sự sẻ chia, giúp đỡ từ chính quyền. Lý do là tòa chưa tuyên bố thân nhân của họ chết. Đó là câu chuyện có thật của người thân 20 ngư dân câu mực ở xã Phổ Quang (Phổ Thuận, Quảng Ngãi) đã mất tích trên biển cùng con tàu QN6-8731 hôm 4/3/2005.

Chủ nhật, 13/08/2006 - 10:27

200 nghìn đồng và 4 tháng tù giam
200 nghìn đồng và 4 tháng tù giam

(Dân trí) - Đầu năm 2000, một vụ án chấn động dư luận, gây sự chú ý không chỉ trong quần chúng nhân dân mà còn tạo sự bức xúc tại diễn đàn Quốc hội. Đó là "kỳ án" Dương Thị Nga, một phụ nữ ở xã Chiềng Sơ, huyện Sông Mã, (Sơn La) lên bệnh viện điều trị u bướu đã bị bắt về “hành vi lừa đảo” 200 nghìn đồng?.

Thứ năm, 10/08/2006 - 04:56

Làng điểm chỉ thời @
Làng điểm chỉ thời @

(Dân trí) - Trong số 534 nhân khẩu ở làng Cao Bình (Hồng Tiến, Kiến Xương, Thái Bình) thì phân nửa mù chữ. Ông chủ tịch xã kể câu chuyện cười ra nước mắt: “Mọi người ở đây điểm chỉ quen đến nỗi ở sổ vay nợ ngân hàng và giấy đăng ký kết hôn cũng toàn... điểm chỉ”.

Thứ năm, 10/08/2006 - 03:36

Đêm Vu Lan ở phố cổ Hội An
Đêm Vu Lan ở phố cổ Hội An

(Dân trí) - Phố cổ Hội An là nơi duy nhất ở Việt Nam tổ chức ngày lễ xá tội vong nhân (rằm tháng 7) với những hình thức vô cùng độc đáo và ấn tượng. Ngày lễ Vu Lan ở Hội An để lại trong lòng du khách những dấu ấn khó phai…

Thứ ba, 08/08/2006 - 04:16

Những nỗi đau dưới chân núi Hàm Rồng
Những nỗi đau dưới chân núi Hàm Rồng

Gia Lai là một trong những địa bàn ở khu vực Tây Nguyên bị quân đội Mỹ rải một lượng chất độc rất lớn, cho đến giờ vẫn còn tồn lưu trong lòng đất. Đây là một trong những hiểm hoạ đe doạ tính mạng, cuộc sống của con người hôm nay.

Thứ ba, 08/08/2006 - 01:57