Thứ ba, 20/09/2016 - 11:05

Thanh Hóa:

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng cạn trên đất lúa cho thu nhập cao

Việc chủ động chuyển một diện tích lúa nước sang cây trồng cạn là giải pháp “đón đầu” hợp lý, tránh tình trạng bỏ phí đất sản xuất do thiếu nước hoặc sản xuất kém hiệu quả sang các loại cây trồng ít cần nước, nhưng có giá trị kinh tế cao.

Sản xuất rau màu còn bộc lộ nhiều hạn chế

Sản xuất rau màu cũng chưa theo hướng bền vững, các kỹ thuật ICM chưa được áp dụng nhiều, hiệu quả và năng suất chưa cao; Rơm rạ và thân xác cây trồng khác vẫn được đốt nhiều trên ruộng; chưa quản lý rác thải nông nghiệp tốt; Một số ít các nông hộ đã bắt đầu sử dụng rơm rạ để che phủ cho cây vụ đông (khoai tây), nhưng qui mô rất nhỏ.

Các mối liên kết giữa nông dân với nhau và giữa nông dân với các đối tác khác chưa được phát trển và vì thế nông dân gặp khó khăn trong tiếp cận các nguồn cung cấp vật tư cần thiết cho sản xuất cũng như trong tiêu thụ sản phẩm. Một số ít các công ty bắt đầu có các mối liên kết với nông dân, hoặc thông qua hợp tác xã nông nghiệp, hoặc qua nhóm nông dân. Các công ty này cung cấp một số vật tư cho nông dân sản xuất và thu mua sản phẩm của nông dân. Tuy nhiên, hợp đồng hiện được ký từng năm và chưa có các gắn kết lâu dài.

Với sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới (The World Bank – WB) trong khuôn khổ Dự án cải thiện nông nghiệp có tưới (WB7), Thanh Hóa đã được chuyển giao và đang áp dụng nhiều kỹ thuật hiện đại vào đa dạng cây trồng cạn trên diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả theo hướng tăng hiệu quả kinh tế, hiệu quả sử dụng nước, giảm phác thải và thích nghi BĐKH theo mô hình cải thiện hệ thống tưới, tiêu cùng với thúc đẩy phát triển và ứng dụng các thực hành nông nghiệp tốt thích ứng biến đổi khí hậu (climate smart agriculture – CSA) - là một trong những giải pháp để tái cơ cấu nền nông nghiệp của tỉnh này.

Mô hình trồng rau sạch của huyện Thiệu Hóa.
Mô hình trồng rau sạch của huyện Thiệu Hóa.

Xây dựng, trình diễn hệ thống sản CSA xuất đa dạng cây trồng cạn tại huyện Thiệu Hóa và Yên Định: Xây dựng bản đồ thích nghi cây trồng cho các khu vực đất cần chuyển đổi và đất chuyên màu (bao gồm cả phân tích mẫu đất, nghiên cứu các điều kiện liên quan); Lập kế hoạch và xác định nhóm nông hộ tham gia hoạt động (thuộc tổ chức dùng nước do hợp phần 1 xây dựng);

Đánh giá xác định giống, loại rau, cơ cấu mùa vụ, cơ cấu loại và giống rau thích hợp cho điều kiện cụ thể ở địa phương (bao gồm cả việc phân tích mẫu đất, thử nghiệm so sánh, đánh giá một số loại rau và giống rau khác nhau); Xây dựng/hoàn thiện các kỹ thuật canh tác theo hướng bền vững cho các cây trồng trong điều kiện cụ thể của điểm mô hình (bao gồm cả việc phân tích mẫu đất, thử nghiệm so sánh, đánh giá một số kỹ thuật, qui trình kỹ thuật tưới nước và phân bón ... khác nhau).

Xây dựng kỹ thuật xử lý thân, xác cây trồng và sản phẩm phụ làm phân bón hữu cơ hoặc thức ăn chăn nuôi; Xây dựng/hoàn thiện qui trình xử lý, bảo quản, sơ chế sau thu hoạch các sản phẩm cây trồng; Phát triển các mối liên kết bao gồm liên kết nông dân - nông dân, liên kết nông dân với các bên liên quan; xác định các đơn vị đối tác chính tham gia liên kết 4 nhà.

Hỗ trợ sản xuất và/hoặc cung ứng cây/hạt giống chất lượng của các cây đối tượng cây trồng tại điểm mô hình; Cải thiện cơ sở hạ tầng đồng ruộng (bờ thửa, hệ thống tưới...); Mua sắm trang thiết bị phục vụ cơ giới hóa sản xuất; Thiết kế và lắp đặt mẫu hệ thống tưới tiết kiệm cho rau màu; Hệ thống này sẽ được thiết kế phù hợp cho tưới một số loại cây rau, màu khi nông dân muốn chuyển đổi hệ cơ cấu, chủng loại cây trồng và khi có thị trường tiêu thụ tốt;

Nâng cấp/xây dựng hạ tầng, thiết bị phụ vụ bảo quản và sơ chế sau thu hoạch, giảm thất thoát sau thu hoạch; Tổ chức nông dân sản xuất theo nhóm hộ và hỗ trợ nhóm thực hiện các hoạt động sản xuất ứng dụng các kỹ thuật CSA; Tổ chức tập huấn cho nông dân áp dụng phương pháp FFS; Tổ chức các buổi tham quan đồng ruộng để thảo luận hướng tới nhân rộng ứng dụng các thực hành bền vững.

Chuyển diện tích đất lúa kém hiệu quả sang cây trồng cạn

Thanh Hóa chuyển đổi cơ cấu cây trồng cạn trên trồng đất lúa kém hiệu quả cho thu nhập cao.
Thanh Hóa chuyển đổi cơ cấu cây trồng cạn trên trồng đất lúa kém hiệu quả cho thu nhập cao.

Ông Mai Nhữ Thắng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Để đối phó với hậu quả của biến đổi khí hậu, đặc biệt là tình trạng hạn hán xảy ra gay gắt, trong 6 tháng đầu năm 2016 toàn tỉnh chuyển đổi được hơn 3.300 ha đất trồng lúa không thể sản xuất do thiếu nước, đất trồng lúa không mang lại hiệu quả sang cây trồng cạn. Cụ thể như: chuyển sang trồng 975 ha ớt, 650 ha thuốc lào, 448 ha rau, 477 ha ngô, 134 ha lạc, 128 ha khoai tây,…”

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng cạn được phát triển ở mọi địa phương trong tỉnh. Đặc biêt, ngoài sản xuất lúa, huyện Thiệu Hóa hiện là địa phương sớm có chủ trương chuyển đổi cây trồng chống hạn và thu được thành công bước đầu. Cả huyện có trên 1.000ha quy hoạch trồng cây cạn.

Chỉ tính riêng trong năm 2015, huyện Thiệu Hóa đã chuyển đổi gần 200 ha lúa sang trồng ngô ngọt, khoai tây và các loại cây trồng khác. Kết quả cho thấy hiệu quả kinh tế 2-3 lần, nhờ ứng dụng kỹ thuật thâm canh bằng cách phủ bạt ni lông nhằm tăng ẩm cho đất, giữ nước hết hợp hệ thống tưới nước tiết kiệm.

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng cạn trên đất lúa cho thu nhập cao - 3

Mô hình dưa leo đem lại hiệu quả kinh tế cao của gia đình chị Phùng Thị Tâm.
Mô hình dưa leo đem lại hiệu quả kinh tế cao của gia đình chị Phùng Thị Tâm.

Chị Phùng Thị Tâm, tại Thị trấn Vạn Hà chia sẻ: “Tôi đã mạnh dạn trồng dưa leo và đem lại năng suất cao. Vụ dưa năm nay, gia đình tôi trồng hơn 2 sào, mặc dù nắng nóng diễn ra gay gắt nhưng vườn dưa vẫn cho năng suất cao nhờ hiểu rõ đặc tính của cây dưa cùng với quy trình chăm bón đúng kỹ thuật. Năng suất nhàtôi thu được là 2 tấn/2 sào, mỗi vụ thu được 10 triệuđồng, trừ chi phíđầu tư trước khi thu hoạch là 1,5 – 2 triệuđồng, chị Tâm thu được 8 – 8,5 triệu đồng sau mỗi vụ dưa leo, gấp 2 – 3 lần so với làm ruộng”. Được biết, dưa leo từ khi trồng đến thu hoạch 50 – 60 ngày. Đây là mô hình tiêu biểu, có giá trị kinh tế cao cần được nhân rộng.

Ngoài ra có rất nhiều cây mang lại giá trị hơn cây lúa tại Thị trấn Vạn Hà, như: cây ớtđạt 15 – 20 triệu/ha, mướp đắngđạt 10 - 15 triệu/ha, cà chua đạt 20 – 25 triệu/ha,…

“Dự kiến hết năm nay huyện có gần 500 ha các loại cây trồng xuất khẩu, 160 ha khoai tây, 200 ha ngô ngọt, khoảng 150 ha cây ớt và các loại rau màu khác”, ông Trịnh Đức Hùng, Phó phòng Nông nghiệp huyện Thiệu Hóa cho biết.

Có thể khẳng định, việc chuyển sang cây trồng cạn đang có những thuận lợi nhất định, do có sự tham gia tích cực của các cấp bộ, ngành, địa phương. Cùng với đó là qua thực tế mỗi mùa vụ, người nông dân thu nhập ngày một cao, nên tích cực tham gia vào chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên mảnh đất của mình.

Tuy nhiên, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng cạn còn chậm và manh mún, chất lượng chưa đủ sức cạnh tranh, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường; Chưa có sự liên kết sản xuất theo chuỗi, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ sản phẩm, doanh nghiệp khó thu mua được sản phẩm chất lượng tốt với khối lượng lớn cùng thời điểm.

Thực tế cho thấy việc tái cơ cấu nông nghiệp không chỉ vì mục tiêu tăng thu nhập cho nông dân mà phải tuân theo cơ chế thị trường. Mặt khác cần phải chú trọng chuyển từ phát triển theo chiều rộng lấy số lượng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả kinh tế. Do đó, việc xây dựngđược các mô hình cây trồng cạn thíchứng với biếnđổi khí hậu, tạo nền tảng vững chắc cho tái cơ cấu nền nông nghiệp nhằm xây dựng một nền nông nghiệp phát triển toàn diện và bền vững.

IPC (Integrated Pestt Control) - Quản lý dịch hại tổng hợp trong nhiều trường hợp đồng nghĩa với phòng trừ sâu bệnh tổng hợp.

FFS là tên gọi tiếng Anh của phương pháp lớp học hiện trường, hiểu đơn giản là cách thức “hội thảo đầu bờ”, “tham quan thực tế”, “chia sẻ kinh nghiệm”.

Lê Trang