Tranh luận pháp lý vụ xử phạt người tàng trữ 42 cây mai ở Côn Đảo

Liên quan đến vụ việc một người dân tại đặc khu Côn Đảo (TPHCM) bị lực lượng kiểm lâm xử phạt vì hành vi tàng trữ 42 cây mai vàng không rõ nguồn gốc, nhiều độc giả của báo Dân trí đặt câu hỏi quy trình xử lý của nhà chức trách có đúng quy định hay không. 

Phóng viên đã trao đổi với luật sư và đại diện Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia Côn Đảo. Nội dung phản hồi cho thấy đây là câu chuyện còn nhiều ý kiến trái chiều. 

Việc xử phạt chưa đảm bảo tính hợp pháp

Trao đổi với luật sư Trần Minh Hùng (Trưởng Văn phòng luật sư Gia Đình, Đoàn Luật sư TPHCM), phóng viên cung cấp cho luật sư 3 tài liệu do lực lượng kiểm lâm Côn Đảo ban hành, gồm: (1) biên bản vi phạm hành chính; (2) quyết định xử phạt vi phạm hành chính; (3) văn bản phản hồi của ông Nguyễn Thái Hậu, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia Côn Đảo.

Theo các tài liệu này, ngày 2/4, tổ tuần tra liên ngành đã kiểm tra tại địa chỉ số 36 đường Tôn Đức Thắng, đặc khu Côn Đảo, phát hiện ông Đ.V.T. cất giữ 42 cây mai vàng. Ông T. khai mua 45 cây từ đất liền, 3 cây chết, còn lại 42 cây. Tại thời điểm kiểm tra, người này không xuất trình được hóa đơn, bảng kê lâm sản hay giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Lực lượng kiểm lâm xác định hành vi này vi phạm Điều 9, Luật Lâm nghiệp 2017. Trên cơ sở đó, Hạt Kiểm lâm đã lập biên bản vi phạm hành chính, ra quyết định xử phạt ông T. 3 triệu đồng và tịch thu toàn bộ 42 cây mai vàng.

Theo luật sư Trần Minh Hùng, Luật Xử lý vi phạm hành chính quy định rõ nghĩa vụ chứng minh hành vi vi phạm thuộc về cơ quan có thẩm quyền xử phạt.

"Trong trường hợp trên, cơ quan kiểm lâm mới chỉ chứng minh được việc ông T. không có giấy tờ nguồn gốc, nhưng chưa chứng minh được yếu tố chính: số cây mai vàng này có nguồn gốc từ rừng tự nhiên, tức là lâm sản thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Lâm nghiệp", luật sư Hùng nêu quan điểm.

Theo luật sư, mai vàng là loài cây cảnh phổ biến, được nhân giống rộng rãi ngoài rừng, không nằm trong danh mục nguy cấp, quý hiếm. Nếu không có căn cứ khoa học hoặc giám định xác định đây là cây khai thác từ rừng tự nhiên, việc áp dụng Luật Lâm nghiệp và Nghị định 35/2019/NĐ-CP để xử phạt là chưa đủ cơ sở pháp lý.

"Do đó, quyết định xử phạt hành chính đối với ông Đ.V.T chưa thật sự thuyết phục về cơ sở pháp lý. Việc xử phạt chỉ dựa trên tình tiết không có giấy tờ mà không chứng minh được nguồn gốc rừng là chưa đúng nguyên tắc chứng minh trong xử lý vi phạm hành chính", vị luật sư phân tích.

Chuyên gia pháp lý cho rằng, nếu cơ quan kiểm lâm không chứng minh được tang vật là lâm sản ở rừng, hành vi tàng trữ cây cảnh không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Lâm nghiệp; đồng thời, quyết định xử phạt có thể bị khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính.

Tuy nhiên, luật sư Trần Minh Hùng cũng đánh giá thêm về tình huống đặc thù tại Côn Đảo. Ông cho rằng cơ quan kiểm lâm có thể lập luận rằng mai vàng là loài có phân bố trong rừng tự nhiên tại khu vực Côn Đảo; việc một cá nhân tàng trữ số lượng lớn (42 cây) nhưng không có bất kỳ hồ sơ hợp pháp nào là dấu hiệu của lâm sản không rõ nguồn gốc.

"Trong trường hợp này, việc áp dụng quy định về xử phạt hành vi tàng trữ lâm sản không có hồ sơ hợp pháp là có cơ sở. Như vậy, có thể thấy quyết định xử phạt nêu trên về cơ bản dựa trên quy định pháp luật hiện hành, tuy nhiên vẫn còn những yếu tố cần được làm rõ thêm để bảo đảm tính chặt chẽ và thuyết phục, đặc biệt là việc xác định chính xác tính chất pháp lý của tang vật",

Hạt kiểm lâm bảo lưu quan điểm

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Thái Hậu, Phó hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia Côn Đảo, cho biết, đơn vị đã tiếp nhận phản hồi từ dư luận sau khi ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính với người sở hữu 42 cây mai vàng.

Liên quan đến ý kiến cho rằng lực lượng kiểm lâm phải chứng minh được số cây trên là lâm sản lấy từ rừng, ông Hậu cho biết, Vườn Quốc gia Côn Đảo cũng đã chỉ đạo Hạt Kiểm lâm tiếp tục mời ông Đ.V.T. làm việc để làm rõ thêm về hồ sơ, nguồn gốc của số cây trên. Dự kiến, ông T. sẽ làm việc với lực lượng kiểm lâm vào đầu tuần tới.

Trước đó, tại biên bản vi phạm hành chính lập ngày 2/4, ông T. có đề nghị sẽ cung cấp hóa đơn chứng từ mua bán, vận chuyển số cây mai vàng trên cho Hạt Kiểm lâm vào ngày 3/4. Tuy nhiên, ông T. vẫn chưa cung cấp được hóa đơn, chứng từ, bảng kê lâm sản hợp lệ theo quy định.

Về quyết định xử phạt đã ban hành với ông Đ.V.T., lãnh đạo Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia Côn Đảo vẫn khẳng định quyết định trên được đưa ra theo đúng quy định.

Ông Hậu trích dẫn khoản 3, Điều 8, Thông tư 26/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nêu rõ gỗ có tên trùng với cây gỗ rừng tự nhiên, cây trồng phân tán, cây vườn nhà do tổ chức, cá nhân tự đầu tư phải có bảng kê lâm sản do chủ lâm sản lập hoặc có xác nhận của cơ quan kiểm lâm sở tại (nếu chủ lâm sản đề nghị).

Theo khoản 2, Điều 11, Thông tư 26/2025/TT-BNNMT, hồ sơ lâm sản khi mua bán, chuyển giao, vận chuyển trong nước phải bao gồm: bản chính bảng kê lâm sản và bản sao hồ sơ mua bán liền kề trước đó hoặc mã QR chứa hồ sơ trên bảng kê lâm sản (trừ trường hợp bảng kê đã có xác nhận theo đề nghị của chủ lâm sản).

Tại thời điểm kiểm tra, ông Đ.V.T. không xuất trình được hồ sơ lâm sản theo quy định tại Thông tư trên. Hành vi này vi phạm khoản 6, Điều 9, Luật Lâm nghiệp năm 2017 (sửa đổi, bổ sung năm 2025). Do đó, Hạt Kiểm lâm quyết định xử phạt ông T. theo điểm c, khoản 1, Điều 23 Nghị định 35/2019/NĐ-CP.

Theo ông Hậu, nếu đọc kỹ khoản 3, Điều 8 và khoản 2, Điều 11 của Thông tư 26/2025, người dân sẽ hiểu rằng ngay cả khi 42 cây mai vàng này được trồng ở vườn nhà, chủ vườn vẫn phải lập bảng kê lâm sản và hồ sơ lâm sản khi mua bán, vận chuyển.

"Thời điểm hiện tại, chúng tôi đọc luật, nghị định, thông tư và làm theo đúng theo như vậy. Đương nhiên, mai mốt nếu bị kiện ra tòa, tòa nói lý lẽ của chúng tôi không thuyết phục thì cũng phải chấp nhận. Anh em thậm chí có thể bị xử lý kỷ luật. Chấp nhận thôi", lãnh đạo Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia Côn Đảo chia sẻ.

Hạt Kiểm lâm Vườn quốc gia Côn Đảo khẳng định việc xử phạt vi phạm hành chính nêu trên là đúng quy định, nhằm ngăn chặn hành vi lén lút vào rừng đào bới, bứng mai rừng tự nhiên về chăm sóc thành cây cảnh để mua bán, làm ảnh hưởng đến tài nguyên rừng.

Vụ việc hiện vẫn còn những điểm cần làm rõ, đặc biệt là xác định nguồn gốc pháp lý của tang vật để đảm bảo tính thuyết phục trong xử lý.