Xây dựng nông thôn mới: 15 năm mở đường cho giai đoạn phát triển mới

Niềm tin vào các chính sách và thành quả phát triển nông thôn

Triển khai từ năm 2010, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã đi qua hai giai đoạn 2010-2020 và 2021-2025, để lại nhiều dấu ấn quan trọng. Sau 15 năm, diện mạo nông thôn thay đổi sâu sắc cả về cơ sở hạ tầng, cơ cấu kinh tế, trình độ sản xuất lẫn đời sống vật chất, tinh thần của người dân.

Tính đến hết tháng 6/2025, cả nước có 6.084/7.669 xã đạt chuẩn nông thôn mới, tương đương 79,3%. Trong đó, 2.567 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao (42,2%) và 743 xã đạt chuẩn kiểu mẫu. Đặc biệt, 24 tỉnh, thành phố đã có 100% xã đạt chuẩn nông thôn mới - con số mang tính lịch sử trong phong trào xây dựng nông thôn mới.

Phong trào phát triển nhanh kéo theo hạ tầng nông thôn bứt phá mạnh mẽ. Hơn 76% xã đã cứng hóa đường trục xã, liên xã; trên 90% thôn, bản có đường ô tô đến trung tâm. Hệ thống thủy lợi đáp ứng tưới tiêu cho hơn 80% diện tích canh tác. Điện lưới quốc gia phủ gần như toàn bộ nông thôn, với trên 99% hộ dân sử dụng điện an toàn. Trên 95% trường học đạt chuẩn quốc gia; hơn 92% xã đạt chuẩn y tế và nhiều nơi đã triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử. Thiết chế văn hóa, thể thao được củng cố, mở rộng, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng phong phú, lành mạnh.

Những kết quả trên phản ánh sự lan tỏa mạnh mẽ của phong trào nông thôn mới, đồng thời cho thấy chất lượng sống của người dân được cải thiện rõ rệt. Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn năm 2025 ước đạt 58 triệu đồng/năm, tăng 1,4 lần so với năm 2020. Tỷ lệ hài lòng của người dân tại các xã đạt chuẩn nông thôn mới đạt 95-100%, khẳng định niềm tin vào các chính sách và thành quả phát triển nông thôn.

Bên cạnh đó, chương trình còn thúc đẩy sản xuất nông nghiệp hàng hóa và xuất khẩu. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt 62,4 tỷ USD, trong đó nhiều ngành hàng chủ lực như gạo, cà phê, thủy sản, lâm sản, rau quả đạt giá trị trên 5 tỷ USD.

Cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với phát triển kinh tế nông thôn tiếp tục được triển khai đồng bộ. Nhiều vùng sản xuất tập trung gắn với chuỗi giá trị và logistics được hình thành, giúp giá trị sản xuất bình quân trên 1ha đất nông nghiệp tăng 5-10% so với năm 2020.

Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục là điểm nhấn quan trọng, với 16.543 sản phẩm đạt chuẩn 3 sao trở lên - tăng hơn 12.000 sản phẩm so với năm 2020. Năm 2024, giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 115,4 triệu đồng/ha, thu nhập bình quân tại khu vực nông thôn đạt 54,07 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn khoảng 3,1%.

Theo ông Trần Xuân Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác Thanh niên và Bình đẳng giới (Bộ Nội vụ), chương trình nông thôn mới trong hơn một thập kỷ qua, nhất là giai đoạn 2021-2025, đã tạo ra sự thay đổi rõ nét trong đời sống người dân nông thôn, đặc biệt tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số. “Hệ thống giao thông, trường học, trạm y tế được đầu tư mạnh đã góp phần quan trọng vào giảm nghèo và nâng cao chất lượng sống”, ông Hiền nhấn mạnh.

Sức mạnh chủ thể từ người dân và hệ thống chính trị

Một trong những nguyên nhân cốt lõi tạo nên thành công của chương trình chính là vai trò chủ thể của người dân. Tại nhiều địa phương, người dân đã tự nguyện hiến đất, đóng góp công sức và kinh phí để xây dựng đường giao thông, nhà văn hóa, hệ thống chiếu sáng… Các mô hình cộng đồng như “Ánh sáng bản làng” ở Sơn La, “Ngôi nhà trí tuệ” ở Đồng Nai hay “Cầu hy vọng” tại Cần Thơ thể hiện khát vọng vươn lên và tinh thần đoàn kết của cư dân nông thôn.

Cùng với đó, các tổ chức chính trị - xã hội như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân… phát huy vai trò quan trọng thông qua các phong trào trồng hoa ven đường, sản xuất nông nghiệp sạch, hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp. Công tác truyền thông và nhân rộng mô hình hay được đẩy mạnh; nhiều địa phương tổ chức các cuộc thi như “Ảnh đẹp nông thôn mới” (Ninh Bình) hay “Tuyến đường nông thôn kiểu mẫu” (Đồng Nai) để lan tỏa cách làm sáng tạo.

Công tác thi đua - khen thưởng cũng được thực hiện thường xuyên, tạo động lực cho phong trào. Giai đoạn 2021-2025, hàng nghìn tập thể và cá nhân được vinh danh, trong đó có 146 tập thể và 38 cá nhân nhận khen thưởng cấp Nhà nước.

Giai đoạn 2026-2035 được xác định là thời điểm chuyển đổi quan trọng, khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với quy mô xã lớn hơn được áp dụng trên toàn quốc. Chương trình xây dựng nông thôn mới và chương trình giảm nghèo bền vững sẽ được tích hợp nhằm hướng đến phát triển bao trùm, bền vững, đặt người dân ở vị trí trung tâm.

Mục tiêu không còn dừng lại ở việc hoàn thiện hạ tầng, mà tiến tới xây dựng nông thôn mới thông minh, hiện đại, xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây cũng là giai đoạn thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế nông nghiệp đa giá trị, kinh tế tuần hoàn, kinh tế carbon thấp; đẩy nhanh ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp và quản lý nông thôn.

Trọng tâm của giai đoạn mới là chuyển từ “xây dựng” sang “quản trị”, tăng cường phân quyền cho địa phương, đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội, đảm bảo phát triển hài hòa giữa nông thôn và đô thị. Việc thực hiện thành công chương trình sẽ không chỉ củng cố an ninh lương thực, đảm bảo an sinh xã hội mà còn tạo nền tảng để Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số từ chính khu vực nông thôn, nơi chứa đựng nhiều dư địa và tiềm năng phát triển.

Châu Anh