Cuộc cải tổ trạm y tế trên toàn quốc đang diễn ra như thế nào?

Từ đầu năm 2026, hệ thống trạm y tế xã, phường - tuyến chăm sóc sức khỏe gần dân nhất - bước vào một cuộc tái cấu trúc lớn nhất trong nhiều năm. Mục tiêu là tinh gọn bộ máy, đưa y tế gần dân hơn, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Đến nay, nhiều địa phương đã hoàn tất chuyển giao trạm y tế về UBND cấp xã, với những chỉ đạo mới nhất từ trung ương nhấn mạnh việc hoàn thiện khung pháp lý và hỗ trợ nhân lực.

Trạm y tế chính thức “đổi vai” từ 1/1

Theo Thông tư 43/2025 và văn bản sửa đổi, trạm y tế xã, phường được xác lập rõ vị trí pháp lý là đơn vị sự nghiệp y tế công lập trực thuộc UBND cấp xã, có con dấu, tài khoản và quyền tự chủ nhất định.

Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo hoàn thành sắp xếp trước 31/12/2025, chuyển trạm y tế cấp xã thành đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND cấp xã từ 1/1. Điều này nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, giảm đầu mối trung gian, tập trung nguồn lực cho y tế cơ sở.

Mới đây, tại cuộc làm việc với các địa phương, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh cần đổi mới tư duy đào tạo nhân lực y tế cấp xã, ưu tiên vị trí việc làm và xây dựng trạm y tế thành đơn vị sự nghiệp có thu hoàn chỉnh vào năm 2030.

Bộ Nội vụ phối hợp với Ban Tổ chức Trung ương đề xuất biên chế giai đoạn 2026-2031, ưu tiên lĩnh vực y tế để thu hút bác sĩ, điều dưỡng.

Thủ tướng cũng yêu cầu sắp xếp hệ thống y tế tinh gọn, bảo đảm liên kết giữa các cấp, hoàn thiện bộ máy trạm y tế cấp xã.

Nhiều địa phương “chạy nước rút” sắp xếp trạm y tế cấp xã

Tại các địa phương, tiến độ triển khai đang diễn ra khẩn trương, với nhiều tỉnh hoàn thành sớm hơn kế hoạch.

Tại Ninh Bình, lãnh đạo Sở Y tế cho biết địa phương đã hoàn thành việc chuyển giao 451 trạm y tế về UBND cấp xã từ tháng 10/2025. Sau sắp xếp, hệ thống được hợp nhất còn 129 trạm y tế xã, phường, giảm 322 trạm so với trước.

Sau quá trình tinh gọn, toàn ngành y tế tỉnh còn 53 đơn vị sự nghiệp công lập, giảm 8 đơn vị. Năm 2026, Ninh Bình tiếp tục sắp xếp các trung tâm y tế, đồng thời xây dựng chính sách thu hút nhân lực nhằm hướng tới hệ thống y tế tinh gọn, chất lượng cao.

Tại TPHCM, việc sắp xếp y tế cơ sở được triển khai đồng loạt từ đầu năm 2026. Thành phố đã chuyển giao 168 trạm y tế về UBND xã, phường và đặc khu quản lý, chính thức hoạt động theo mô hình mới từ ngày 1/1. Các trạm sau sắp xếp có tư cách pháp nhân riêng, đồng thời nhận hướng dẫn chuyên môn từ Sở Y tế.

Song song, hệ thống bệnh viện và trung tâm y tế tiếp tục được tổ chức lại. Một số bệnh viện được sáp nhập, trong đó Bệnh viện Đa khoa Sài Gòn chấm dứt hoạt động để hợp nhất theo quy hoạch mạng lưới y tế. Thành phố cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng kho dữ liệu y tế và hồ sơ sức khỏe điện tử nhằm giảm thủ tục, nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Ở miền núi phía Bắc, Cao Bằng triển khai tái cấu trúc hệ thống y tế từ ngày 1/7/2025. Tỉnh tổ chức lại 161 trạm y tế cấp xã, hợp nhất còn 56 trạm y tế xã, phường, đồng thời duy trì 116 điểm y tế tại các thôn, bản để bảo đảm người dân vùng xa vẫn được tiếp cận dịch vụ.

Hai phòng khám đa khoa khu vực được giải thể, nhiệm vụ khám chữa bệnh ban đầu chuyển về các trạm y tế mới. Theo ngành y tế địa phương, việc sắp xếp nhằm tinh gọn đầu mối quản lý nhưng không làm gián đoạn chăm sóc sức khỏe cơ bản cho người dân.

Tại Lào Cai, việc tổ chức lại hệ thống y tế công lập cũng đạt nhiều kết quả bước đầu. Từ ngày 1/1/2026, toàn tỉnh còn 32 đơn vị sự nghiệp y tế công lập trực thuộc Sở Y tế, đồng thời 99 trạm y tế được chuyển về UBND xã, phường quản lý theo mô hình mới.

Địa phương đang tập trung đào tạo, thu hút nhân lực và đổi mới hoạt động trạm y tế, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 các trạm có thể tự chủ tài chính và cung cấp ngày càng nhiều dịch vụ ngay tại tuyến cơ sở.

Tại Sơn La, ngành y tế đang xây dựng đề án sắp xếp lại hệ thống y tế cơ sở, trong đó dự kiến giải thể một số trung tâm y tế khu vực. Nhân lực, tài sản và trang thiết bị sẽ được điều chuyển về các trạm y tế xã, phường theo phương án tổ chức mới.

Địa phương ưu tiên bố trí bác sĩ, điều dưỡng cho những trạm còn thiếu, việc sắp xếp được thực hiện trên cơ sở vị trí việc làm và xem xét nguyện vọng cá nhân, nhằm bảo đảm hoạt động khám chữa bệnh không bị gián đoạn.

Dù đạt nhiều tiến bộ, cuộc cải tổ vẫn đối mặt thách thức như thiếu nhân lực chất lượng cao ở vùng sâu, vùng xa, và cần thêm kinh phí đầu tư cơ sở vật chất.

Tuy nhiên, việc đưa trạm y tế về gần dân hơn đang góp phần nâng cao hiệu quả phòng chống dịch bệnh, chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Dự kiến đến hết 2030, hệ thống y tế cơ sở sẽ hoàn chỉnh, hỗ trợ mạnh mẽ cho mục tiêu y tế quốc gia.