Chân dung người thiết kế chiến lược khoa học công nghệ quốc gia

Hằng Nguyễn

(Dân trí) - Đó là những tổng công trình sư ở tầm quốc gia, gánh trên vai nhiệm vụ hoạch định và dẫn dắt những hệ thống chiến lược về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tổng công trình sư cần tầm nhìn liên ngành

Nghị định về Tổng công trình sư và Kiến trúc sư trưởng nêu rõ khái niệm "Tổng công trình sư Hệ thống". Đây là người giữ vai trò then chốt trong việc định hình và quyết định kiến trúc tổng thể của các hệ thống chiến lược quốc gia. Họ quyết định lựa chọn công nghệ lõi, giải pháp kỹ thuật chủ đạo, phê duyệt những thay đổi lớn trong thiết kế, và đề xuất các chính sách đặc thù để bảo đảm sự đồng bộ, liên thông giữa các ngành, các cấp.

Ở tầm chiến lược, họ có tiếng nói quyết định trong việc xác định lộ trình phát triển công nghệ, hướng đi dài hạn của hệ thống, cũng như cơ chế huy động nguồn lực và thương mại hóa sản phẩm khoa học. Nói cách khác, họ chính là người đặt ra "luật chơi" công nghệ cho cả một hệ thống chiến lược trọng yếu của đất nước.

Theo Nghị định, để trở thành Tổng công trình sư Hệ thống, ứng viên phải có ít nhất 10 năm kinh nghiệm liên tục trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; từng chủ trì ít nhất 2 đề án, chương trình liên ngành hoặc 2 sản phẩm liên ngành được ứng dụng, thương mại hóa. 

Không chỉ dày dạn trải nghiệm, họ còn phải từng chủ trì những đề án, chương trình liên ngành có tầm ảnh hưởng cao hoặc trực tiếp quản lý các dự án hạ tầng, công nghệ lõi, chuyển đổi số quy mô quốc gia. Những dấu ấn này trở thành “tấm hộ chiếu” chứng minh năng lực dẫn dắt ở cấp hệ thống, nơi đòi hỏi tư duy tổng thể và khả năng liên kết nhiều lĩnh vực khác nhau – từ công nghệ, tài chính, pháp lý đến nhân lực.

Người kết nối và điều phối

Nếu coi hệ thống chiến lược quốc gia như một công trình khổng lồ, thì Tổng công trình sư chính là người vẽ bản thiết kế tổng thể, đồng thời điều phối các nhóm chuyên gia, viện nghiên cứu, doanh nghiệp để bảo đảm công trình ấy được triển khai đúng hướng.

Họ không chỉ dừng ở việc định hình kiến trúc, mà còn có quyền yêu cầu các bên giải trình chuyên môn, tiếp cận đầy đủ dữ liệu, phê duyệt những thay đổi kỹ thuật lớn. Vai trò của họ vượt qua ranh giới một nhà khoa học hay kỹ sư đơn lẻ; đó là người chỉ huy dàn nhạc, hòa quyện nhiều hợp phần thành một bản giao hưởng phát triển đồng bộ.

Quyền hạn đi đôi trách nhiệm

Tổng công trình sư được trao quyền bảo lưu ý kiến chuyên môn và báo cáo trực tiếp lên Ban Chỉ đạo Trung ương nếu có những bất đồng về kỹ thuật, công nghệ. Họ cũng có thể đề xuất chính sách đặc thù, lộ trình thương mại hóa sản phẩm khoa học, kết nối doanh nghiệp với kết quả nghiên cứu.

Song đi cùng quyền lực ấy là trách nhiệm nặng nề: chịu trách nhiệm trước Ban Chỉ đạo Trung ương về tiến độ, chất lượng, hiệu quả của toàn hệ thống chiến lược; chịu trách nhiệm cá nhân nếu để xảy ra thất thoát tài chính, hư hại sản phẩm hoặc rò rỉ bí mật công nghệ.

Chính sách đãi ngộ đặc biệt

Để thu hút và giữ chân những người giữ vai trò quan trọng này, Nhà nước dành cho Tổng công trình sư Hệ thống cơ chế đãi ngộ đặc thù. Họ được thỏa thuận mức lương, thu nhập theo mặt bằng thị trường; được thưởng tối đa 5 tháng lương khi hoàn thành tốt nhiệm vụ và 3 tháng lương nếu hoàn thành. Ngoài ra, ngay khi bắt đầu công việc, họ được hỗ trợ một khoản tương đương 1 tháng lương để ổn định điều kiện làm việc.

Tổng công trình sư có bộ phận giúp việc tối đa 10 người, được bố trí nhà ở công vụ hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà, phương tiện đi lại, cùng điều kiện làm việc tương đương chuyên gia cao cấp bậc 3. Không chỉ dừng ở thu nhập, họ còn được tạo điều kiện nghiên cứu, khảo sát trong và ngoài nước, tham gia hợp tác quốc tế, đồng thời được tôn vinh, khen thưởng ở những thời điểm quan trọng của nhiệm kỳ.

Với người Việt Nam ở nước ngoài hoặc chuyên gia quốc tế, chính sách còn mở rộng hơn: cấp thị thực nhiều lần, thẻ tạm trú dài hạn, thậm chí có thể được ưu tiên nhập quốc tịch Việt Nam nếu có nguyện vọng. Sau khi kết thúc nhiệm vụ, Tổng công trình sư là cán bộ, công chức trong nước có thể được xem xét bố trí vào vị trí cao hơn hoặc tiếp nhận vào các chức danh lãnh đạo, quản lý trong cơ quan Nhà nước.